مرالژی پارستتیکا نوعی مشکل عصبی است که به علت گیرافتادگی یا فشار روی عصب پوستی خارجی ران ایجاد میشود و باعث درد، سوزش و کرختی در سطح جلویی و خارجی ران میگردد.
این درد گاهی تا سطح خارجی زانو هم امتداد میابد و معمولاً فقط یک طرف بدن را درگیر میکند. پوست ناحیه معمولاً نسبت به لمس سطحی حساس تر از فشار عمقی است.
درمان بر رفع فشار وارد بر عصب متمرکز است. پس از رفع فشار، درد بتدریج بهبود میابد هرچند بیحسی ممکن است مدت بیشتری باقی بماند. اقدامات درمانی شامل کاهش فعالیت بدنی، کاهش وزن، پوشیدن لباس گشادتر و استفاده از بند شلوار بجای کمربند تنگ است.
در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است از تزریق کورتیکواستروئید برای کاهش التهاب و فشار استفاده کند و در موارد نادر، عمل جراحی برای رفع فشار از روی عصب لازم میشود.
گاهی اوقات به عللی این عصب در مسیرش تحت فشار قرار میگیرد. این تحت فشار قرار گرفتن موجب میشود عصب، تحریک شده و این تحریک در مغز بصورت درد و سوزش تفسیر میشود. به این بیماری مرالژی پارستتیکا Meralgia paresthetica میگویند.
/مرالژی پارستتیکا یکی از علل شناخته شده درد ران است و باید از سایر دلایل شایع درد در این ناحیه افتراق داده شود.
علل و عوامل خطر مرالژی پارستتیکا
عللی متفاوتی میتوانند موجب تحریک عصب و بروز علائم بیماری مرالژی پارستتیکا شوند که مهمترین آنها عبارتند از :
- ضربات مکرر به ناحیه بالای ران در حین فعالیت بدنی
- بدنبال عمل جراحی که در اطراف عصب انجام شده است
- گاهی اوقات لباس های تنگ و یا افزایش وزن موجب این فشار میشوند
- ممکن است فشار به عصب به علت وجود توده ای در ناحیه لگن باشد که عصب را تحریک میکند.
- گاهی اوقات ضربه ناگهانی کمربند صندلی اتومبیل در هنگام تصادف موجب این فشار میشود.
این فشار گاهی خودبخودی است و ارتباطی با ضربه یا فشار مستقیم بیرونی ندارد. عواملی مثل دیابت، مسمومیت با سرب، مصرف زیاد الکل و کم کاری تیروئید هم میتوانند زمینه ساز مرالژی پارستتیکا باشند.
جراحی هایی مانند تعویض مفصل ران، جراحی ستون فقرات، ترمیم فتق کشاله ران با لاپاراسکوپی، استئوتومی لگن و جراحی چاقی هم از علل شناخته شده این عارضه هستند.
این بیماری بیشتر در دهه چهارم و پنجم زندگی دیده میشود. ابتلا به سندرم تونل کارپال هم خطر ابتلا به مرالژی پارستتیکا را افزایش میدهد.
بروز سالانه این بیماری حدود 3 تا 4 نفر از هر 10 هزار نفر-سال تخمین زده میشود.
علائم مرالژی پارستتیکا
مهمترین علائم مرالژی پارستتیکا عبارتند از :
- درد در پوست سطح جلویی و خارجی ران که گاهی به سطح خارجی زانو انتشار میابد
- احساس سوزش و کرختی و سوزن سوزن شدن در آن ناحیه
- گاهی درد روی ران پا یا درد جلوی ران پا یا درد در کشاله ران
- معمولاً احساس درد فقط در یک طرف بدن است
- پوست ناحیه معمولاً به لمس سطحی حساس تر از فشار است
روش تشخیص مرالژی پارستتیکا
تشخیص مرالژی پارستتیکا معمولا بر اساس شرح حال و معاینه بالینی همراه با بررسی حس پوست ناحیه خارجی ران انجام میشود. پزشک عوامل زمینه ساز مثل تغییرات وزن، بارداری، جراحی های اخیر و نوع پوشش را هم بررسی میکند.
در صورت شک به تومور یا ضایعه لگنی رتروپریتوئن، سونوگرافی یا MRI درخواست میشود، نه در همه موارد نامشخص.
مطالعات هدایت عصبی هم گاهی کمک کننده است، هرچند نتایج این مطالعات متغیر است و انجام آن در بیماران چاق دشوارتر میشود.
بیحس کردن عصب با تزریق بیحسی، که تسکین درد پس از آن تشخیص را تایید میکند، به ندرت و بیشتر برای افتراق از درد ریشه ای کمری-خاجی استفاده میشود که برخلاف مرالژی پارستتیکا معمولا با کمردرد همراه و کمتر موضعی است.
یک آزمون بالینی ساده به نام تست فشردگی لگن هم برای تایید تشخیص به کار میرود که حساسیت آن حدود 95 درصد و ویژگی آن حدود 93 درصد گزارش شده است.
درمان مرالژی پارستتیکا
درمان مرالژی پارستتیکا از طریق رفع فشاری است که به عصب وارد شده است. بعد از رفع فشار، درد آهسته و بتدریج خوب میشود ولی بیحسی ممکن است مدت طولانی تری باقی بماند.
برای رفع فشار به عصب ممکن است لازم باشد فعالیت های بدنی خود را کاهش دهید، وزنتان را کم کنید، لباس های گشادتری بپوشید یا بجای کمربند از بند شلوار استفاده کنید.
در حالات شدیدتر ممکن است پزشک معالج برای کاهش التهاب و فشار در منطقه، از تزریق کورتیکوستروئید استفاده کند. در موارد نادری ممکن است برای رفع فشار از روی عصب نیاز به استفاده از عمل جراحی باشد.
طبق StatPearls، حدود 85 درصد بیماران با همین اقدامات محافظه کارانه به بهبودی خودبخودی میرسند.
در حدود یک چهارم بیماران، مسیر عصب پوستی خارجی ران تفاوت آناتومیک دارد که میتواند اثربخشی درمان را محدود کند و توضیح میدهد چرا برخی بیماران به درمان استاندارد پاسخ نمیدهند.
در مواردی که علائم به درمان های غیرجراحی پاسخ نمیدهند، جراحی آزادسازی عصب یک گزینه است. در یک مطالعه روی 41 بیمار که مجموعا 48 عمل آزادسازی روی آنها انجام شد، 77 درصد نتیجه موفق گزارش شد.
طبق Meralgia paresthetica: diagnosis and treatment هم، تشخیص این بیماری اغلب با پاسخ به تزریق بیحسی موضعی تایید میشود و درمان غیرجراحی در بیشتر بیماران موثر است.
تمرینات کششی مفید
کشش عضلات خم کننده لگن و عضله چهارسر ران میتواند به کاهش فشار روی عصب پوستی خارجی ران کمک کند و معمولا به عنوان بخشی از برنامه توانبخشی توصیه میشود.
سوالات متداول
منابع:
- Meralgia Paresthetica – StatPearls
- Meralgia Paresthetica – Pain Practice
- Decompression of the lateral femoral cutaneous nerve in the treatment of meralgia paresthetica – Journal of Reconstructive Microsurgery
- Meralgia paresthetica: diagnosis and treatment – Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها