دررفتگی مادرزادی لگن در نوزادان و کودکان، علائم، عکس، تشخیص و درمان با پوشک و هارنس پاولیک

دررفتگی مادرزادی لگن (DDH) بیماری‌ای است که در آن حفره استابولوم در دوران جنینی به‌درستی شکل نگرفته و نمی‌تواند سر استخوان ران را در خود نگه دارد.

طیف این بیماری از نیمه‌دررفتگی (دیسپلازی خفیف) تا دررفتگی کامل متغیر است و در دختران 9 برابر پسران و بیشتر در لگن چپ دیده می‌شود.

علائم بر حسب سن فرق می‌کند: در نوزادان زیر سه ماه با نامتقارنی چین‌های کشاله ران و تست‌های ارتولانی و بارلو، بعد از سه ماهگی با محدودیت باز شدن ران‌ها، کوتاهی اندام و لنگش (راه رفتن ترندلنبرگ) تشخیص داده می‌شود، در بزرگسالانی که تشخیص داده نشده، معمولا با لنگش یا درد لگن در دهه سوم تا چهارم زندگی خود را نشان می‌دهد.

تشخیص با سونوگرافی (زیر شش‌ماهگی) یا رادیوگرافی انجام می‌شود. نکته کلیدی این بیماری زمان است: هرچه درمان زودتر شروع شود (با کمربند پاولیک هارنس در نوزادان، یا جااندازی و گچ‌گیری در سنین بالاتر)، نتیجه بهتر و احتمال جراحی کمتر است.

در بزرگسالانی که دیر تشخیص داده شده‌اند، بسته به شدت دررفتگی، درمان از استئوتومی گنز تا جراحی تعویض مفصل متغیر است.

نام کامل این بیماری Developmental Dysplasia of the Hip است که به اختصار به آن DDH میگویند.

دررفتگی مادرزادی لگن جزو بیماریهای سیستم حرکتی بدن میباشد. این بیماری در واقع دررفتگی مادرزادی مفصل ران است ولی چون مهمترین مفصل لگن، مفصل ران است به آن دررفتگی لگن میگویند.

در افراد مبتلا به این بیماری، حفره استابولوم در دوران جنینی به درستی تشکیل نشده و شکل و یا عمق کافی را ندارد و نمیتواند سر استخوان ران را در خود نگه داری و حفظ کند.

اگر فعلا وقت کافی برای خواندن مقاله را ندارید حتما فیلم زیر را ببینید.

چرا مفصل ران به طور طبیعی پایدار است

مفصل ران از قرار گرفتن سر استخوان ران در درون حفره استابولوم لگن تشکیل شده و به شکل یک مفصل گوی و کاسه است. این حفره به طور طبیعی گود و عمیق است و سر استخوان ران را تقریبا به طور کامل احاطه میکند.

در اطراف مفصل ران کپسول مفصلی ضخیمی وجود دارد که مانند کیسه ای مفصل را در بر میگیرد و لیگامان های قوی در اطراف آن، مفصل را در جهات مختلف محکم و پایدار نگه میدارند.

از سر استخوان ران یک طناب بافتی محکم به نام لیگامان گرد هم به کف حفره استابولوم متصل میشود که این هم در پایداری مفصل نقش دارد. عضلات قوی اطراف مفصل ران هم پایداری بیشتری به آن میدهند.

در دررفتگی مادرزادی لگن این پایداری طبیعی به علت شکل نگرفتن درست حفره استابولوم در دوران جنینی از همان ابتدا وجود ندارد.

انواع دررفتگی لگن مادرزادی

مفصل بین استخوان ران و لگن خاصره را مفصل ران یا مفصل هیپ Hip joint مینامند. این مفصل از قرار گرفتن سر استخوان ران در درون حفره استابولوم که جزئی از لگن است تشکیل شده است.

در بعضی از انواع دررفتگی لگن مادرزادی، سر استخوان ران بصورت کامل خارج از حفره استابولوم است که به آن دررفتگی کامل میگویند.

در بعضی دیگر سر استخوان ران درون حفره استابولوم هست ولی ناپایدار بوده و به آسانی از آن خارج و به آن داخل میشود. علت این وضعیت شکل غیر طبیعی حفره استابولوم است. به این شکل غیر طبیعی دیسپلازی میگویند. پس میگویند بیمار دیسپلازی استابولوم یا دیسپلازی لگن دارد.

در دیسپلازی، گودی استابولوم کم است و نمیتواند سر استخوان ران را به خوبی درون خود حفظ کند و در نتیجه این سر، کمی به بیرون جابجا شده و موجب نیمه دررفتگی در مفصل ران میشود.

علل دررفتگی مادرزادی لگن بچه ها

علت دررفتگی لگن مادرزادی به درستی شناخته شده نیست.

بعضی از محققین معتقدند در تعدادی از جنین ها حفره استابولوم به درستی تشکیل نشده و عمق کافی برای نگه داشتن سر استخوان ران در درون خود را ندارد. بعضی دیگر هم عقیده دارند که شلی کپسول مفصل ران علت بروز این بیماری است.

دررفتگی مادرزادی لگن در بعضی خانواده ها بیشتر است. به نظر میرسد در جوامعی که نوزاد را قنداق میکنند شیوع این بیماری افزایش میابد، همچنین در مناطقی که مادر، بچه را در پشت کمر یا جلوی شکم خود آویزان میکند این بیماری شیوع کمتری دارد.

این اختلاف احتمالا به علت نزدیک بودن و دور بودن ران های بچه در دو نوع متفاوت بستن و حمل کردن وی است.

دررفتگی لگن مادرزادی در کدام بچه ها بیشتر است

دررفتگی لگن مادرزادی بیشتر مفصل ران چپ را گرفتار میکند. این بیماری بیشتر در دختر ها دیده میشود بطوریکه شیوع دررفتگی در دختران 9 برابر پسران است.

دررفتگی مادرزادی لگن میتواند یکطرفه یا دوطرفه باشد. یعنی تنها در یک طرف لگن باشد و یا هم در سمت راست لگن و هم در سمت چپ باشد. این بیماری در 60 درصد موارد یکطرفه است و وقتی فقط در یک طرف لگن دیده میشود در 60 درصد موارد در طرف چپ است.

در نوزادانی که در شکم مادر در وضعیت برعکس معمول قرار گرفته اند (سر به طرف بالا و پا به پایین) دررفتگی لگن مادرزادی بیشتر دیده میشود.

این بیماری در بچه هایی که موقع تولد وزن کمی داشته اند کمتر دیده میشود. همچنین در زایمان های چندقلویی کمتر دیده میشود.

نکته جالب توجه این است که دررفتگی لگن مادرزادی در بچه هایی که در زمستان متولد میشوند کمتر دیده میشود. صرفنظر از اینکه محل زندگی مادر در مناطق گرمسیر یا سردسیر باشد.

دررفتگی مادرزادی لگن در موارد زیر هم بیشتر دیده میشود

• فرزندان اول خانواده
• نژاد سفید
• وجود ناهنجاری های مادرزادی دیگر در بچه مانند تورتیکولی و یا پا چنبری (کلاب فوت)

آسیب شناسی دررفتگی لگن مادرزادی

وقتی سر استخوان ران نوزاد مدتی در خارج از حفره استابولوم میماند هم رشد سر و هم رشد حفره استابولوم دچار اختلال میشود.

حفره استابولوم کوچک باقی میماند و عمق کافی هم پیدا نمیکند. همچنین سر استخوان ران هم کوچک مانده و خوب رشد نمیکند. گردن استخوان ران نازک مانده و تنه استخوان ران هم لاغر و کم قطر میشود.

این تغییرات نشان میدهند که رشد استخوان ها تنها هنگامی سیر طبیعی خود را طی میکند که آنها به درستی در کنار هم قرار داشته باشند.

در کنار هم بودن است که رشد و تکامل مناسب را تضمین میکند.

در این بیماری تغییرات دیگری هم بتدریج در اندام کودک بوجود میاید. کپسول مفصل ران این بچه ها کلفت و ضخیم شده و عضلات اطراف مفصل ران، بخصوص عضلات ادکتور (نزدیک کننده ران) و عضله ایلیوپسواس کوتاه میشوند.

هر چقدر مدت زمان بیشتری از تولد نوزاد بگذرد و درمان به تاخیر بیفتد این تغییرات بیشتر شده و درمان بچه را مشکل تر میکند.

دررفتگی لگن مادرزادی در صورتی که زود تشخیص داده شده و سر استخوان ران در درون حفره استابولوم گذاشته شود رشد استخوان ها در دو طرف مفصل (هم در سر استخوان ران و هم در حفره استابولوم) سیر طبیعی خود را بدست میاورد و در بسیاری اوقات عقب ماندگی خود را جبران میکنند.

با این حال در صورتی که سر استخوان ران مدتی در بیرون استابولوم بماند، با گذشت زمان و با بالا رفتن سن بچه، عقب ماندگی رشد مفصل و تغییر شکل آن هم بیشتر میشود.

این امر نشان میدهد که در دررفتگی لگن مادرزادی، زمان نکته اصلی است و تشخیص این بیماری و درمان آن هر چه زودتر باید شروع شود.

علائم دررفتگی مادرزادی لگن بسته به سن بچه متفاوت است. این علائم را معمولا در دو محدوده سنی قبل و بعد از سه ماهگی تعریف میکنند. در زیر این علائم را بر حسب سن توضیح میدهم.

علائم دررفتگی لگن مادرزادی چیست

علائم دررفتگی لگن مادرزادی بسته به سن بیمار متفاوت است. یک نوزاد مبتلا به این بیماری علائمی کاملا متفاوت با یک کودک دوساله مبتلا به دررفتگی دارد و علائم بیماری در بالغین کاملا متفاوت است. در بسیاری از کودکانی که دیر تشخیص داده می‌شوند، اولین چیزی که والدین متوجه می‌شوند لنگیدن کودک هنگام راه رفتن است.

در زیر علائم دررفتگی لگن مادرزادی برحسب سن بیمار توضیح داده میشود.

علائم دررفتگی لگن نوزاد قبل از سه ماهگی

علائم دررفتگی لگن مادرزادی در نوزاد در سنین قبل از سه ماهگی سه نشانه مهم است. هر پدر یا مادری باید با دیدن این علائم به وجود بیماری در فرزند خود شک کرده و فورا او را به نزد یک متخصص کودکان یا متخصص ارتوپدی ببرد.

علامت اول: در ناحیه کشاله ران همه نوزادان چین های پوستی بطور طبیعی وجود دارد. این چین ها بصورت طبیعی در دو طرف مانند هم و قرینه هم هستند. در دررفتگی لگن نوزاد این چین ها ممکن است در دو طرف غیر قرینه بوده و چین های کشاله ران در طرف دررفته بیشتر باشد.

علامت دوم: در دررفتگی لگن نوزاد، مفصل ران دچار محدودیت حرکت شده و بخصوص دو ران بچه خوب از هم باز نمیشوند و مادر ممکن است نتواند ران های نوزاد را برای تعویض پوشک خوب از هم باز کند.

علامت سوم: علامت سوم دررفتگی لگن نوزاد انجام تست های تشخیصی ارتولانی و بارلو Ortolani and barlow’s test است.

این تست ها به توسط پزشک انجام میشوند. پزشک نوزاد را به پشت بر روی تخت خوابانده و با گرفتن ران و ساق نوزاد، مفصل ران را با فشار دست جا میندازد و با برداشته شدن فشار مفصل دوباره در میرود.

آیا دررفتگی لگن نوزاد درد دارد؟ خیر. دررفتگی لگن نوزاد موجب هیچ دردی نمیشود.

علائم دررفتگی لگن مادرزادی در کودکان بعد از سه ماهگی

در سن بعد از سه ماهگی علائم دررفتگی لگن مادرزادی قدری تغییر میکنند. مهمترین این علائم در سنین بعد از سه ماهگی عبارتند از:

محدود شدن حركات مفصل ران : در این سنین حركت ابداكسیون یا دور شدن ران محدودتر میشود و مادر و یا پزشك نمیتوانند به راحتی ران های بچه را از هم دور كنند.

تست ارتولانی و بارلو در این دوره دیگر قابل انجام نیست یعنی پزشك دیگر نمیتواند با فشار دست مفصل را جا بیندازد.

تغییر شکل لگن: برجستگی استخوانی تروكانتر بزرگ در طرف بیرونی لگن بچه، بیرون تر و برجسته تر از معمول است

كوتاه بودن اندام : ران طرف در رفته، كوتاه تر به نظر میرسد. وقتی كودك را به پشت میخوابانیم و زانو های وی را خم كرده بطوریكه كف پاها بر روی زمین باقی بماند، زانوی طرف دررفته پایین تر از زانوی طرف سالم است. به این معاینه تست گالزی Galeazzi test میگویند.

تست تلسكوپی : در این روش معاینه، پزشك بچه را به پشت بر روی تخت خوابانده و سپس با یك دست لگن طرف سالم را ثابت نگه میدارد و با دست دیگر ساق یا ران طرف در رفته را گرفته و در امتداد ران به طرف پایین میكشد و به طرف بالا هل میدهد.

در دررفتگی لگن مادرزادی، به علت اینكه سر استخوان ران در درون حفره استابولوم نیست این مانور موجب میشود ران به راحتی به بالا و پایین حركت كند.

لنگش : كودك مبتلا به دررفتگی مادرزادی لگن دیر راه میفتد و موقع راه رفتن هم میلنگد. وقتی در رفتگی، یك طرفه است كودك موقعی كه پای سالم را از روی زمین بلند كرده و تكیه را بر روی طرف بیمار میندازد كل تنه خود را به آن طرف خم میكند. به این طرز راه رفتن راه رفتن، ترندلنبرگ Trendelenburg gait میگویند.

وقتی دررفتگی دو طرفه است بچه هر پایی را كه بر زمین میگذارد تنه را به همان طرف خم میكند. این را راه رفتن اردكی Waddling gait میگویند.

افزایش لوردوز كمری : در این بچه ها بخصوص در نوع دو طرفه موقع ایستادن قوس كمر یا لوردوز کمر بیش از حد معمول است.

تست ترندلنبرگ : این معاینه را پزشك انجام میدهد. پزشك از بیمار میخواهد كه سرپا و رو به دیوار ایستاده و هر دو دست را برای حفظ تعادل به آن تكیه دهد. سپس از او میخواهد تا پای سالم را از روی زمین بلند كرده و روی پای بیمار بایستد.

در فرد بیمار، به علت ضعیف بودن عضلات ابدكتور ران، لگن نمیتواند تعادل خود را حفظ كند و طرف سالم لگن به پایین متمایل میشود و بچه برای اینكه تعادل خود را حفظ كند تنه خود را به طرف بیمار متمایل میكند.

تشخیص دررفتگی لگن مادرزادی

روش تشخیص بسته به سن بیمار متفاوت است. در سنین زیر شش ماه برای تشخیص معمولا از سونوگرافی استفاده میشود. بعد از آن بهترین روش تصویربرداری برای تشخیص، عکس رادیوگرافی لگن نوزاد بصورت رادیوگرافی ساده لگن است.

درمان دررفتگی مادرزادی لگن کودگان

درمان در رفتگی مادرزادی لگن در بچه ها باید هرچه زودتر بعداز زایمان شروع شود. هرچه درمان زودتر شروع شود با استفاده از روش های ساده تری میتوان به نتیجه رسید، مدت درمان کوتاه تر است و نتیجه درمان بهتر خواهد بود.

حتی چند هفته تاخیر در درمان این بیماری هم جایز نیست. هرچه درمان بیمار با تاخیر و در سنین بالاتری انجام شود نتیجه درمان نامطلوب تر خواهد شد و درمان هم مشکل تر است.

نوع درمان بر حسب اینکه بیماری در چه سنی شخیص داده شود متفاوت است. برای درمان این بیماران معمولا از روش زیر استفاده میشود.

درمان خانگی دررفتگی لگن مادرزادی در نوزادان

درمان دررفتگی مادرزادی لگن نوزاد با بستن نوارهای پلاستیکی خاصی مثل کمربند در اطراف بدن انجام میشود. به این کمربند پاولیک هارنس Pavlic harness میگویند.

استفاده از این، کمربند دررفتگی لگن نوزاد در واقع نوعی درمان خانگی دررفتگی لگن مادرزادی و البته با کمک و تحت نظر پزشک است.

هدف این است تا با این وسیله ران های بچه از هم باز شده و مفصل ران برای مدتی حدود یک تا دو ماه در وضعیت باز شده قرار بگیرد.

در این وضعیت سر استخوان ران در حفره استابولوم میماند و ماندن سر استخوان ران در درون حفره استابولوم به رشد بهتر آن کمک میکند. بعد از مدتی سر استخوان در داخل حفره استابولوم پایدار میشود و میتوان پاولیک هارنس را برداشت.

کمربند دررفتگی نوزاد را میتوان در کودکان تا سن حداکثر شش ماهگی استفاده کرد. البته هر چه سن بچه کمتر بوده و درمان در سنین کمتری شروع شود نتیجه درمان بهتر است.

معمولا وقتی بچه شروع به چهار دست و پا راه رفتن میکند ( سنین 4 تا 6 ماهگی) این روش درمانی دیگر تاثیر زیادی نداشته و باید درمان های مرحله بعد انجام شود.

درمان دررفتگی لگن مادرزادی در سنین بین 6 تا 18 ماهگی با جاانداختن دررفتگی لگن

اگر تشخیص دررفتگی مادرزادی لگن در سنین بین شش ماهگی تا یک و نیم سالگی داده شود درمان مشکل تر است. ممکن است استفاده از کمربند دررفتگی نوزاد دیگر نتواند به بیمار کمک کند.

در بچه هایی که در این سن مراجعه میکنند پزشک ابتدا سعی در جاانداختن دررفتگی لگن در اطاق عمل و زیر بیهوشی عمومی میکند و اندام های تحتانی و تنه را مدتی در یک قالب گچی در وضعیتی خاص نگه دارد. گچی که به این منظور بکار میرود را گچ اسپیکا یا اسپایکا Spica cast مینامند.

گاهی اوقات در سنین کمتر از شش ماهگی هم ممکن است درمان با کمربند ذکر شده در قبل موثر نباشد و پزشک از روش جاانداختن دررفتگی لگن و گچ گیری استفاده کند.

در این روش درمانی ممکن است پزشک معالج در ابتدا مدتی پای کودک را با وزنه تحت کشش قرار میدهد.

سپس ممکن است نیاز باشد تا با یک عمل جراحی کوچک در ناحیه کشاله ران تاندون های سفت شده عضلات اددکتور (نزدیک کننده ران) قطع شوند و در مرحله بعد، اقدام به جاانداختن دررفتگی لگن کودک در اطاق عمل و زیر بیهوشی عمومی شده و بعد گچ گیری انجام میشود.

اندام های تحتانی مدتی در گچ اسپیکا میمانند تا مفصل در حالت جدید تثبیت شود. البته ممکن است پزشک معالج از کشش یا از بریدن تاندون های کشاله ران استفاده نکرده و مستقیما اقدام به جااندازی مفصل ران و گچ گیری آن بکند.

اگر جاانداختن دررفتگی لگن در اطاق عمل موفقیت آمیز نباشد، مفصل ران بچه باید عمل جراحی شود. در این عمل جراحی پزشک ارتوپد لگن، تمام بافت ها را از پوست تا مفصل ران شکاف داده و سپس سر استخوان ران را در درون حفره استابولوم قرار میدهد.

سپس بافت های اطراف مفصل بخصوص کپسول مفصل ران را به نحوی ترمیم میکند تا مفصل در همان حالت باقی مانده و مجددا در نرود. بعد از جراحی اندام های تحتانی و تنه بیمار گچ گیری اسپیکا میشوند.

به یاد داشته باشید که هر چه درمان دررفتگی لگن مادرزادی زودتر شروع شود احتمال اینکه بتوان مفصل را بصورت بسته و بدون عمل جراحی جااندازی کرد بیشتر است و هرچه درمان دیرتر شروع شود ممکن است دیگر امکان جااندازی بسته وجود نداشته و برای جااندازی نیاز به عمل جراحی پیدا شود.

البته گاهی ممکن است مفصل ران یک بچه زیر شش ماهگی هم بصورت بسته جا نیفتد و کودک نیاز به جراحی باز پیدا کند و برعکس آن هم امکان پذیر است یعنی ممکن است مفصل ران یک بچه یک و نیم ساله هم قابل جااندازی بسته و بدون عمل جراحی باشد.

درمان دررفتگی لگن مادرزادی در سنین بالای 1.5 سالگی

در سنین بالای یک و نیم سالگی در اکثر مواقع برای درمان دررفتگی از عمل جراحی کمک گرفته میشود. در این سنین عمل جراحی به منظور جاانداختن دررفتگی لگن بصورت باز انجام میشود چون معمولا جااندازی بسته دررفتگی در این سنین امکانپذیر نیست.

در سنین بالای یک و نیم سالگی معمولا شکل استخوان های لگن هم تغییر میکند و بغیر از جااندازی باز دررفتگی، در بسیاری اوقات نیاز به جراحی بر روی استخوان هم وجود دارد.

در این نوع از عمل جراحی دررفتگی لگن مادرزادی، پزشک استخوان لگن را در نواحی خاصی برش میدهد و آنها را در وضعیت مناسبی قرار میدهد تا در وضعیت جدید جوش بخورند و شکل تغییر یافته استخوان های اطراف مفصل ران طبیعی تر شود. به این نوع عمل جراحی استخوانی، عمل استئوتومی سالتر Salter osteotomy میگویند.

اگر تشخیص و درمان دررفتگی لگن مادرزادی بعد از دو سالگی انجام شود احتمال اینکه حفره استابولوم شکل طبیعی خود را بدست آورد کمتر میشود. در این سنین ممکن است از اعمال جراحی دیگری برای بازسازی حفره استابولوم استفاده شود.

درمان دیرهنگام دررفتگی مادرزادی لگن احتمال بروز سائیدگی در ناحیه مفصل ران در سنین بالاتر را به شدت افزایش میدهد.

در فیلم زیر انواع درمان های جراحی دیسپلازی مفصل ران توضیح داده میشود.

درمان درفتگی لگن نوزاد با پوشک

بعضی از پزشکان توصیه و سعی در درمان دررفتگی لگن نوزاد با پوشک میکنند. در این روش به والدین توصیه میشود بجای یک پوشک، دو یا سه پوشک برای نوزاد استفاده شود. هدف این است که پاها و ران های نوزاد از هم باز شود و دررفتگی جا بیفتد. این تقریبا همان کاری است که بریس پاولیک هارنس که در بالا توضیح دادیم انجام میدهد.

باید بدانید که قرار دادن حتی تعداد زیاد پوشک نمیتواند ران های نوزاد را به اندازه کافی از هم باز کند و موجب جاافتادن دررفتگی شود. ضمنا با ادرار کردن نوزاد، پوشک خیس و جمع میشود و ران های بچه به هم نزدیک میشوند.

بهترین راه بجای سعی در درمان دررفتگی لگن نوزاد با پوشک استفاده ز کمربند پاولیک هارنس است.

فیزیوتراپی در کنار درمان دررفتگی مادرزادی لگن

فیزیوتراپی به‌تنهایی نمی‌تواند دررفتگی مادرزادی لگن را درمان کند، اما در کنار هارنس پاولیک یا گچ‌گیری نقش کمکی دارد.

فیزیوتراپیست با آموزش تمرین‌های چرخشی و کششی ملایم ران به تقویت عضلات اطراف مفصل و پایدارتر شدن سر استخوان ران درون حفره استابولوم کمک می‌کند. بر اساس یک مطالعه تاثیر فیزیوتراپی در دیسپلازی مفصل ران، شروع زودهنگام فیزیوتراپی می‌تواند عملکرد مفصل ران را بهبود دهد و از عوارض بلندمدت بکاهد.

فیزیوتراپیست همچنین به والدین شیوه صحیح جابه‌جایی، تعویض پوشک و حمام دادن نوزاد را آموزش می‌دهد تا وضعیت ران در حالت باز حفظ شود. بعد از برداشتن هارنس یا گچ هم، فیزیوتراپی برای بازگرداندن دامنه حرکتی طبیعی مفصل ران کاربرد دارد.

عوارض احتمالی درمان دررفتگی مادرزادی لگن نوزاد

درمان به‌موقع دیسپلازی مادرزادی لگن معمولا نتیجه خوبی دارد، اما مثل هر درمان پزشکی دیگر بدون عارضه نیست.

مهم‌ترین عارضه شناخته‌شده، نکروز آوازکولار سر استخوان ران است که می‌تواند در اثر فشار بیش‌ازحد هارنس پاولیک یا گچ روی رگ‌های تغذیه‌کننده سر استخوان ران ایجاد شود.

بر اساس مطالعه‌ای که ارتباط شکست درمان هارنس پاولیک با بروز نکروز آوازکولار را بررسی کرد، در صورت شکست درمان با هارنس و نیاز به جااندازی جراحی، احتمال بروز این عارضه بیشتر می‌شود. عوامل افزایش‌دهنده خطر شامل دررفتگی شدید، دیسپلازی دوطرفه و شروع دیرهنگام درمان (بعد از سه‌ماهگی) است.

عارضه‌های دیگر عبارت‌اند از باقیماندن قدری از دیسپلازی در مفصل مفصل (استابولوم به‌طور کامل رشد نکند) و دررفتگی مجدد بعد از برداشتن هارنس، که هر دو با پیگیری منظم رادیوگرافی تا پایان رشد کودک قابل شناسایی و کنترل هستند.

عوارض درمان نکردن دررفتگی مادرزادی لگن

اگر دررفتگی مادرزادی لگن در نوزادی تشخیص داده نشود یا درمان نشود، بچه معمولا با لنگش راه می افتد و مفصل ران تا بزرگسالی به شکل غیرطبیعی رشد میکند.

در دررفتگی کامل یک طرفه پای مبتلا کوتاه تر میماند و لنگش آشکار است. در دررفتگی دو طرفه راه رفتن اردک وار و گود شدن بیش از حد کمر دیده میشود.

در نیمه دررفتگی ممکن است سال ها علامتی نباشد. ولی چون وزن بدن روی سطح کوچکی از غضروف می افتد، سائیدگی مفصل ران از سنین جوانی شروع میشود و دررفتگی درمان نشده دوران کودکی یکی از علت های شایع آرتروز زودرس لگن است.

در بزرگسالی دیگر نمیتوان دررفتگی مادرزادی لگن را جا انداخت. اگر هنوز سائیدگی در مفصل ایجاد نشده باشد، استئوتومی لگن درد را کم میکند و سائیدگی را عقب میاندازد. اگر آرتروز ایجاد شده یا دررفتگی کامل باشد، درمان اصلی تعویض مفصل لگن است.

علائم و روش های درمان دررفتگی مادرزادی لگن در بزرگسالان و علت لنگیدن بر اثر دیسپلازی لگن را در مقاله های جداگانه ای نوشته ایم.

غربالگری دررفتگی مادرزادی لگن

به دلیل عوارض بسیار وخیم دررفتگی لگن مادرزادی و باز به دلیل اینکه در صورت تشخیص سریع این بیماری میتوان آن را به راحتی و با کمترین عوارض درمان کرد برنامه غربالگری این بیماری در غالب کشورها انجام میشود.

بدین صورت که تمام نوزادان بلافاصله بعد از تولد باید توسط پزشک از لحاظ وجود این بیماری معاینه شوند و در صورت لزوم از روش های تصویر برداری مثل سونوگرافی یا رادیوگرافی برای بررسی بیشتر استفاده میشود.

اگر در خانواده ای این بیماری دیده شود همه افراد خانواده بخصوص دختران و زنان آن، باید این احتمال را بدهند که بیماری در آنها هم وجود داشته باشد.

همه زنان و مردانی که دررفتگی لگن مادرزادی دارند یا در خانواده دور یا نزدیک آنها این بیماری وجود دارد و یا در مناطقی زندگی میکنند که این بیماری بیشتر دیده میشود باید بیش از دیگران به فکر باشند که ممکن است این بیماری در فرزند آنها بخصوص در دختر آنها وجود داشته باشد.

اگر این فرزند تازه متولد شده باشد حتما به توسط یک متخصص ارتوپد لگن معاینه بررسی شود تا اطمینان حاصل گردد لگن دررفته ندارد و اگر فرزند آنها بزرگ شده و ظاهرا دررفتگی ندارد مجددا باید با یک متخصص ارتوپد لگن مشورت کنند.

پیشگیری از دررفتگی مادرزادی لگن

زمینه دررفتگی مادرزادی لگن در دوران جنینی ایجاد میشود و راه قطعی برای پیشگیری از آن وجود ندارد. ولی دو کار احتمال بروز مشکل یا شدید شدن آن را کم میکند.

اول اینکه نوزاد را طوری قنداق نکنید که پاهایش صاف و به هم چسبیده بسته شود. ران ها باید بتوانند باز و خم بمانند، همان وضعیتی که در حمل بچه جلوی شکم مادر دیده میشود.

دوم اینکه نوزادانی که سابقه خانوادگی دارند، دختر هستند یا در رحم وضعیت بریچ داشته اند زودتر معاینه و در صورت لزوم سونوگرافی شوند، چون درمان هرچه زودتر شروع شود ساده تر و موفق تر است.

توزیع ژنتیکی و خانوادگی دررفتگی لگن مادرزادی

دررفتگی لگن مادرزادی بیماری است که زمینه ژنتیکی دارد یعنی از پدر و مادر به فرزند منتقل میشود. این بدان معنی نیست که اگر پدر یا مادری به این بیماری مبتلا باشد حتما فرزندش مبتلا میشود بلکه به این معنا است که احتمال ابتلای فرزند او بیش از دیگران است.

همچنین اینطور نیست که اگر زن یا مردی این بیماری را نداشته باشند فرزند آنها حتما به این بیماری مبتلا نخواهد شد. ممکن است پدر این زن یا مادربزرگ او یا خواهر پدربزرگ خاله او که صد سال قبل زندگی میکرده و او هرگز آن فرد را ندیده دررفتگی مادرزادی لگن داشته است.

در این صورت ژن بیماری نسل در نسل به فرزندان آنها منتقل میشود ولی بصورت خاموش میماند. خاموش میماند یعنی علائمی نشان نمیدهد ولی ژن در بدن وجود دارد و میتواند به نسل بعد منتقل شود.

عاقبت در یک نسل و در یک فرد، این ژن خاموش میتواند به دلایلی فعال شده و علائم دررفتگی در ناحیه لگن را ایجاد کند.

توزیع جغرافیایی دررفتگی لگن مادرزادی

گفتیم دررفتگی لگن مادرزادی زمینه ژنتیکی دارد. پس در خانواده ها و از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. این خانواده ها و نسل ها با خانواده های دیگر وصلت و ازدواج میکنند و با این کار ژن بیماری از خانواده ای به خانواده دیگر گسترش پیدا میکند.

بعد از گذشت چندین نسل و با ازدواج های مکرر بین خانواده ها به تدریج روستاها و بعد شهرهایی خواهیم داشت که در مردمان آنها این ژن و در نتیجه این بیماری پراکنده است.

نتیجه این روند اینست که دررفتگی لگن مادرزادی در مناطق خاصی از جهان بیشتر دیده میشود.

بطور مثال در سرخپوستان امریکایی این بیماری بیشترین شیوع را دارد و از هر صد فرد هفت نفر به این بیماری مبتلا هستند ولی در افریقا این بیماری بسیار نادر است و از هر ده هزار نفر یک نفر به دررفتگی لگن مادرزادی مبتلا هستند.

در کشور ما ایران بیماری دررفتگی لگن مادرزادی در نوار جغرافیایی شمال غربی و شمالی ایران شایعتر از بقیه نواحی است.

بیشتر کسانی که به این بیمار مبتلا هستند در استان های آذربایجان و کردستان و زنجان و کرمانشاه و گیلان و مازنداران زندگی میکنند و یا یکی از والدین آنها متولد این استان ها بوده است.

دررفتگی لگن بدنبال ضربه

دررفتگی لگن همیشه مادرزادی نیست. در بزرگسالان شایعترین علت آن ضربه شدید مثل تصادف اتومبیل یا سقوط از ارتفاع است که سر استخوان ران را از حفره استابولوم بیرون میزند.

این دررفتگی یک اورژانس ارتوپدی است و باید هر چه زودتر جا انداخته شود، چون تاخیر احتمال نکروز سر استخوان ران را زیاد میکند. علائم، روش جااندازی، دوران بازپروری و عوارض آن در مقاله دررفتگی لگن بر اثر ضربه بطور کامل توضیح داده شده است.

دررفتگی لگن میتواند به علل دیگری هم ایجاد شود، مثل عفونت مفصل ران، بیماری های عصبی و عضلانی که عضلات اطراف لگن را ضعیف میکنند، و دررفتگی مفصل مصنوعی بعد از تعویض مفصل.

منابع علمی این مقاله

• Ultrasound Screening for Developmental Hip Dysplasia: A Markov Cost-Utility Analysis Comparing 6 Variations of Ultrasound Hip Screening to No Screening Modeled Across the Lifespan – JB & JS Open Access
• Does gradual weaning improve outcomes after successful Pavlik harness treatment in developmental hip dysplasia? A retrospective comparative study – Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery
• Classification of Crowe-IV developmental dysplasia of hip based on proximal femoral morphology and its implications during total hip arthroplasty – Journal of Clinical Orthopaedics and Trauma
• Effectiveness of Physiotherapy Intervention in Managing Patient’s Developmental Dysplasia of the Hip: a Scoping Review – SN Comprehensive Clinical Medicine
• Failed Pavlik harness treatment for DDH as a risk factor for avascular necrosis – PubMed
• Shelf acetabuloplasty is associated with longer survival of the total hip arthroplasty in patients with late-detected hip dislocation: a cohort study of 70 hips with a modified Spitzy shelf procedure – Acta Orthopaedica