تعویض مفصل لگن چیست؟ مراحل، فواید و نکات مهم

جراحی تعویض مفصل لگن / تعویض مفصل ران

پس تصمیم شما جراحی تعویض مفصل لگن hip replacement surgery است. بسیار عالی. این مقاله به شما کمک میکند تا اطلاعات جامعی در مورد آن را یاد بگیرید.

در این مقاله یاد میگیریم

• ساختار مفصل لگن چیست
• چه کسانی به عمل تعویض مفصل لگن نیاز دارند
• این جراحی چگونه انجام میشود
• این جراحی چه کمک هایی به بیمار میکند

جراحی تعویض مفصل ران یعنی چه

به جراحی تعویض مفصل لگن یا تعویض مفصل ران یا توتال هیپ total hip arthroplasty هم میگویند. در این جراحی پزشک مفصل خراب لگن را با یک مفصل مصنوعی که به آن پروتز prosthesis هم میگویند عوض میکند.
درد ناشی از خرابی مفصل ران را میتوان به طرز موثری با این جراحی از بین برد.

با خراب شدن مفصل ران فعالیت های معمولی مثل راه رفتن یا حتی بلند شدن از روی صندلی بسیار درد آور میشود. ممکن است حتی در حال استراحت هم درد در ناحیه لگن داشته باشید.

در این حال ممکن است ابتدا به مصرف مسکن یا کم راه رفتن یا استفاده از عصا پناه ببرید. وقتی این اقدامات نتوانسته اند درد شما را از بین ببرند باید بطور جدی به عمل مفصل لگن فکر کنید.

این جراحی میتواند بطور موثری درد شما را از بین ببرد. به شما کمک میکند تا مفصل ران را بهتر حرکت دهید. و به شما اجازه میدهد به یک زندگی فعال و لذت بخش برگردید.

جراحی تعویض مفصل ران که اولین بار در سال 1960 میلادی انجام شد یکی از موفقیت آمیزترین اعمال جراحی در طب است. در صورتیکه جراحی درست انجام شود موفقیت آن بالای 97 درصد است.

از آن سال تاکنون محققان تغییرات شگرفی را در تکنیک های این جراحی و ساختار مفاصل مصنوعی بوجود آوردند. این تغییرات کارایی جراحی را بسیار بهتر کرده است. هرساله در جهان حدود سه میلیون تعویض مفصل انجام میشود که نیمی از آنها تعویض مفصل لگن است.

آناتومی مختصر مفصل ران

مفصل ران یکی از بزرگترین مفاصل بدن است که ساختار گوی و کاسه ای ball-and-socket joint دارد. این مفصل از دو قسمت تشکیل میشود.

یک قسمت در بالا که به شکل یک کاسه است. به این کاسه، حفره استابولوم acetabulum میگویند. حفره استابولوم قسمتی از استخوان لگن خاصره است.

یک قسمت دیگر مفصل ران در پایین، به شکل یک کره گرد است و به آن سر استخوان ران میگویند. سر استخوان ران بالاترین قسمت این استخوان است. سر استخوان ران به توسط قسمتی به نام گردن استخوان ران به تنه استخوان ران متصل میشود.

سطح رویی سر استخوان ران و سطح داخلی حفره استابولوم را یک لایه غضروفی میپوشاند. این غضروف موجب میشود حرکات مفصل ران با اصطکاک کمتر و با راحتی بیشتری انجام شود.

اطراف مفصل ران را کیسه ای بافتی به نام کپسول مفصلی فرا میگیرد. سطح داخلی این کیسه را یک لایه از سلول های سینوویال synovial سنگ فرش کرده اند.

این سلول های سینوویال مایع مفصلی را ترشح میکنند. این مایع موجب روغن کاری و لغزنده شدن سطوح مفصلی میشود. لیگامان هایی در اطراف کپسول مفصلی هستند که قدرت آن در حفظ پایداری مفصل را افزایش میدهند.

چه کسی نیاز به جراحی تعویض مفصل لگن دارد

تصمیم برای تعویض مفصل لگن فقط با پزشک نیست. این تصمیم را باید بیمار و خانواده او و پزشک بطور دسته جمعی و با کمک هم بگیرند.

در یک جمله، کسی نیاز به جراحی تعویض مفصل لگن دارد که درد ناشی از خرابی مفصل ران، او را آزار میدهد.

هیچ محدودیت سنی یا وزنی مطلقی برای این جراحی وجود ندارد. بعد از پایان بلوغ میتوان این جراحی را در هر سن و وزنی انجام داد. پزشک توصیه به تعویض مفصل را نه برحسب سن بلکه براساس میزان درد و ناتوانی که در اثر خرابی مفصل ایجاد میشود به بیمار میدهد.

درد لگن مهمترین معیار تصمیم گیری است

عمل مفصل لگن در کسانی استفاده میشود که دردی در لگن دارند ولی نه هر دردی در لگن. آنهایی که به علت خراب شدن مفصل ران ایجاد میشوند ولی نه هر خراب شدنی. آنهایی که مفصل شان چنان خراب شده که با راه های دیگر نمیتوانند درد آن را کنترل کنند.

البته این جراحی به کسانی که مشکلات مفصل ران در آنها موجب کوتاهی پا یا محدودیت حرکتی یا لنگش میشود هم کمک میکند. با این حال بیشتر کسانی که جراحی تعویض مفصل ران میکنند آنهایی هستند که احساس درد در لگن دارند.

بنابراین در بیمارانی که مفصل ران آنها خراب است و درد زیادی دارند باید جراحی تعویض مفصل لگن را انجام داد. ولی درد زیاد چه معیاری دارد. حقیقت اینست که این معیار ثابت نیست و برای هر بیماری متفاوت است.

درد زیاد به دردی میگویند که با درمان های غیر جراحی خوب نشده است. و شدت آن به حدی است که بیمار را از فعالیت های بدنی که مایل به انجامش هست دور میکند. قطعا این  معیار آخری برای هر فردی فرق میکند.

چه زمانی اقدام به جراحی کنم

پزشک معالج باید سرعت پیشرفت خرابی را مشخص کرده و به بیمار بگوبد که بهترین زمان برای جراحی چه موقع است. قدری بیشتر توضیح میدهم.

خرابی مفصل ران در غالب مورد پیشرونده است.

ممکن است درد بیمار فعلا با درمان های طبی قابل کنترل باشد. گاهی هم ممکن است درد در حدی نباشد که مانع فعالیت های بدنی مورد نیاز بیمار گردد. با این حال ممکن است پزشک معالج با بررسی سریال رادیوگرافی های بیمار متوجه شود که استخوان های مفصل در حال خراب شدن است.

کارگذاری مفصل مصنوعی نیاز به یک بستر استخوانی مناسب دارد. در صورتی که این بستر هم خراب شود انجام تعویض مفصل لگن ممکن است نتایج خوبی را به دست ندهد. پس ممکن است پزشک تصمیم بگیرد قبل از اینکه مفصل خیلی خراب شود باید آن را تعویض کرد.

یا ممکن است پزشک متوجه شود که در سال های آینده وضعیت کلی سلامتی بیمار مشکل پیدا میکند. مثلا کارکرد قلب رو به بدتر شدن میرود. در این وضعیت ممکن است تصمیم بگیرد که زودتر جراحی را انجام دهد.

پس میبینیم که تصمیم برای عمل تعویض مفصل لگن یک تصمیم جمعی است. نه تنها پزشک و بیمار در آن دخیل هستند بلکه خانواده بیمار هم باید در آن شرکت  کنند. علت این است که مراقبت هایی که بیمار بعد از جراحی نیاز دارد نیاز به کمک خانواده دارد.

آیا علل دیگر غیر از درد هم میتوانند نیاز به تعویض مفصل ران را ایجاد کنند

گفتیم شایعترین علتی که موجب نیاز بیمار به تعویض مفصل لگن میشود احساس درد در لگن به علت خرابی مفصل ران است. با این حال مشکلات دیگری هم میتوانند این نیاز را ایجاد کنند.

خرابی مفصل ران میتواند موجب کوتاهی پا، لنگش و محدودیت حرکتی در مفصل شود. ممکن است بیمار به قصد درمان این علائم تصمیم به جراحی بگیرد.

در بیماری که دچار دیسپلازی مفصل ران یا دررفتگی مادرزادی لگن است ممکن است شکایت اصلی بیمار کوتاهی پا و لنگش باشد.

جراحی تعویض مفصل ران غالب درد های ناشی از خرابی مفصل ران را میتواند بسیار موثر از بین ببرد. با این حال ممکن است نتواند کوتاهی پا و لنگش و محدودیت حرکتی مفصل را با همان درجه از موفقیت درمان کند.

تاثیر این جراحی بر روی این سه مشکل، به مقدار زیادی به بیماری زمینه ای فرد و تبحر جراح بستگی دارد. به همین علت هر بیمار باید قبل از جراحی در مورد آنها با پزشک خود مشورت کند.

سوال بعدی که اینجا به ذهن میاید این است که چه بیماری هایی این توانایی را دارند که مفصل ران را  به چنین وضعیتی درآورند. آن را آنقدر خراب کنند که نتوان با درمان های ساده تر درد آنها را کنترل کرد.

بگذارید ابتدا در زیر تعدادی از آنها را مثال بزنم. میبینیم که هر کسی که این بیماری ها را دارد لزوما نیاز به عمل مفصل لگن ندارد و انجام جراحی الزامات دیگری را نیز نیازدارد.

عمل جراحی تعویض مفصل لگن در چه بیماری هایی لازم است

احساس درد در لگن علل زیادی دارد. با این حال جراحی توتال هیپ آرتروپلاستی فقط برای درمان دردهایی بکار میرود که منشا آنها خرابی مفصل ران است. پس دردی که منشا آن در بافت های اطراف مفصل است یا در جای دیگر است با جراحی تعویض مفصل بهتر نمیشود.

بیماری های زیادی هستند که نیاز به این عمل دارند ولی شایعترین آنها آرتروز لگن و روماتیسم و سیاه شدن لگن و دررفتگی لگن است.

در زیر در مورد این چهار بیماری قدری بیشتر توضیح میدهم ولی اگر میخواهید بیشتر بدانید به مقالات مربوط به خودشان در سایت مراجعه بفرمایید.

آرتروز لگن و سائیدگی مفصل ران

سائیدگی یا آرتروز یا استئوآرتریت Osteoarthritis از مهمترین و شایعترین علل خراب شدن مفصل ران است. در کنار آن رایج ترین علت های نیاز به جراحی تعویض مفصل ران در سالمندان همین بیماری است.

این بیماری معمولا مخصوص سنین بالا است و در آن ابتدا غضروف مفصل بتدریج نازک میشود و در نهایت بطور کامل از بین میرود.

غضروف، سطوح مفصلی را صاف و لغزنده نگه میدارد و با خراب شدن آن، اصطکاک بین این سطوح زیاد، و سایش بیشتر میشود. نتیجه این سایش خراب شدن استخوان است یعنی به تدریج سر استخوان ران و حفره استابولوم هم خراب میشوند.

 نتیجه آن میشود که سطوح خشن استخوانی بر روی هم سائیده میشوند و این موجب درد و محدودیت حرکتی در مفصل ران میشود.

هر علتی که موجب ناهمواری در سطوح مفصلی شود منجر به بروز سائیدگی زودرس مفصلی در سنین کمتر و جوانی میشود. مثلا وقتی شکستگی لگن بد جوش میخورد، مفصل ران حتی در جوانی هم بصورت زودرس ساییده میشود.

در مراحل پیشرفته سائیدگی و ارتروز لگن و مفصل ران درمان آن به توسط تعویض مفصل لگن انجام میشود.

روماتیسم مفصلی

شایعترین بیماری روماتیسمی که میتواند مفصل ران را در حدی خراب کند که نیاز به تعویض داشته باشد بیماری روماتیسم مفصلی Rheumatoid arthritis است. در این بیماری مزمن لایه سلول های سینوویال درمفصل ملتهب میشود. به دنبال آن غضروف مفصلی از بین میرود و این موجب درد و محدودیت حرکتی مفصل ران میشود.

بیماری اسپوندیلیت انکیلوزان هم نوع دیگری از بیماری روماتیسمی است که میتواند مفصل ران را تخریب کند.

در ابتدا درد این بیماری ها را میتوان با داروهایی که متخصص روماتولوژیست تجویز میکند کنترل کرد. با این حال در موارد شدید و وقتی غضروف مفصلی کاملا از بین میرود راهی جز تعویض مفصل ران باقی نمیماند.

سیاه شدگی در سر استخوان ران

به آن نکروز آوازکولر یا استئونکروز avascular necrosis of femoral head هم میگویند. این بیماری به علت نرسیدن خون به سر استخوان ران ایجاد میشود. شایع ترین علت نرسیدن خون به سر استخوان ران مصرف داروهای خاص بخصوص داروهای حاوی کورتون است.

عللی دیگر مانند ضربه یا شکستگی های مفصل ران هم میتوانند موجب این بیماری شوند. سیاه شدن سر استخوان ران میتواند موجب خرابی مفصل و ایجاد درد شود. این درد را میتوان با تعویض مفصل لگن از بین برد.

این بیماری بیشتر در جوان تر ها ایجاد میشود و شایعترین علت نیاز به جراحی تعویض مفصل ران در جوانان است.

دررفتگی مادرزادی مفصل ران

دررفتگی های مادرزادی که در مفصل ران ایجاد میشوند در بسیاری از موارد میتوانند در دراز مدت موجب ساییدگی و خرابی مفصل شوند. درد و محدودیت حرکتی ناشی از این خرابی معمولا بیماران را نیازمند به انجام تعویض مفصل لگن میکند.

این بیماری میتواند در دهه های سوم تا ششم عمر موجب بروز احساس درد در لگن شود. در این زمان برای از بین رفتن درد ناشی از این بیماری در غالب موارد باید عمل تعویض مفصل هیپ انجام شود. دررفتگی مادرزادی لگن بیشتر در زنان وجود دارد.

این بیماری در بعضی مناطق جغرافیایی شایعتر است. دررفتگی مادرزادی لگن یا دیسپلازی مفصل ران بیشتر در آسیا و آن هم بیشتر در افرادی که در خاورمیانه متولد میشوند وجود دارد. در ایران بیشتر در زنان مناطق شمال و شمال غربی کشور است.

شایعترین علت نیاز به تعویض مفصل لگن در خانم های ساکن در شمال و شمال غرب ایران همین بیماری است.

تعویض مفصل ران چه تغییری در زندگی شما میدهد

مهمترین تاثیر این جراحی کنترل درد و لنگش و کوتاهی پا و خشکی مفصل است.

یک عامل مهم در تصمیم به تعویض مفصل هیپ این است که بیمار قبل از جراحی بداند چه انتظاراتی باید از آن داشته باشد. جراحی چه کمکی میتواند به او بکند و چه کمکی را نمیتواند.

در غالب بیمارانی که تحت عمل جراحی تعویض مفصل لگن قرار میگیرند دردی که در لگن احساس میشود تا حدود زیادی از بین میرود. این موجب میشود توانایی در انجام فعالیت های روزمره به نحو چشمگیری افزایش پیدا کند.

با این حال باید به یاد داشته باشیم که در حین انجام فعالیت های بدنی سر مصنوعی درون کاسه مفصل مصنوعی حرکت میکند. این حرکت به تدریج و در طول سالهای بعد از جراحی میتواند موجب سایش سطوح مفصل مصنوعی شود. فعالیت بدنی خیلی شدید میتواند این سایش را سریعتر کند.

غالب جراحان بعد از تعویض مفصل ران توصیه میکنند تا از ورزش های شدید مانند پریدن و ورزش های ضربه ای دوری شود. با این حال ورزش و فعالیت بدنی معقول را میتوان بعد از این جراحی انجام داد. ورزش هایی مانند راه رفتن، شنا، دوچرخه سواری، تپه نوردی، رقص و انجام دیگر ورزش های ملایم تا متوسط .

با رعایت تعادل در فعالیت های بدنی میتوان مفصل مصنوعی را برای چند دهه حفظ کرد.

مهمترین تاثیر جراحی تعویض مفصل لگن در رفع مشکلات زیر است.

تعویض مفصل ران حس درد لگن را از بین میبرد

این جراحی اگر درست انجام شود در غالب موارد میتواند احساس درد لگن را کاملا از بین ببرد.

وقتی مفصل ران در ناحیه لگن خراب میشود بیمار دچار درد در این ناحیه میگردد. علت این درد، ساییده شدن سطوح ناهموار سر استخوان ران و حفره استابولوم و تحریک پایانه های درد در مفصل است.

چون هر حرکتی در مفصل شدت درد را افزایش میدهد. پس این حس درد موجب میشود تا بیمار سعی کند مفصل ران خود را زیاد حرکت ندهد.

بتدریج و در طول زمان فعالیت های روزانه بیمار  محدودتر میشوند. این موجب میشود او به  علت این درد از یک زندگی سالم و شاد محروم میگردد.  این درد موجب لنگش هم میشود.

علت اینست که بیمار سعی میکند در حین راه رفتن فشار کمتری بر روی اندام دردناک وارد کند و در نتیجه نمیتواند خوب راه برود. یعنی در حین راه رفتن دچار لنگیدن است.

آیا درد کاملا از بین میرود

درد مفصل ران بعد از تعویض مفصل لگن کاملا و یا تا حد زیادی از بین میرود. چرا میگوییم تا حد زیادی. چون بعضی از بیمارانی که مفصل ران آنها خراب است مشکلات دیگری هم دارند.

بطور مثال تعدادی از این بیماران تنگی کانال نخاعی و یا هرنی دیسک کمری هم دارند. این مشکلات میتوانند درد لگن را تشدید کنند.

بعد از تعویض مفصل لگن درد ناشی از ساییده شدن مفصل ران کاملا از بین میرود. با این حال دردی که به علت مشکلات کمر در لگن حس میشده است بدون تغییر باقی میماند.

تعویض مفصل ران کوتاهی پا را تا حدود زیادی کنترل میکند

جراح میتواند با کمک جراحی تعویض مفصل ران اختلاف طول پا را تا حدود زیادی کنترل کند.

هرعاملی که بتواند موجب خراب شدن مفصل ران شود میتواند بالقوه موجب کاهش ارتفاع سر ران شود. کاهش ارتفاع سر استخوان ران هم موجب کاهش ارتفاع کل اندام تحتانی میشود.

از طرف دیگر تغییر شکل حفره استابولوم که بدنبال بد جوش خوردگی یا جوش نخوردگی شکستگی های حفره استابولوم ایجاد میشود هم میتواند موجب کوتاهی پا گردد.

دررفتگی مادرزادی وقتی در مفصل ران ایحاد میشود میتواند پا را کوتاه کند. در این بیماری سر استخوان ران به جای اینکه درون حفره استابولوم باشد به بالای آن جابجا میشود.

این جابجایی گرچه تغییر محسوسی در طول کلی استخوان ها ایجاد نمیکند ولی موجب جابجایی و شیفت کل استخوان های اندام تحتانی به بالا میشود. در نتیجه طول ظاهری پا کم میشود و بنابراین در این بیماری شاهد لنگش هستیم.

پزشک میتواند موقع تعویض مفصل لگن طول مفصل و در نتیجه طول پا را بیشتر کند و کوتاهی پا را تا حدود زیادی اصلاح کند.

آیا طول پا را میتوان به هر اندازه بلند کرد

افزایش طول پا حدی دارد و نمیتوان آن را به هر اندازه ای بلند کرد.

میدانیم در اطراف مفصل ران بافت های عضلانی و تاندونی و لیگامانی و شریان و اعصاب وجود دارند. وقتی استخوان های مفصل کوتاه میشوند طول این بافت ها هم کم میشود. بلند کردن مفصل مستلزم افزایش طول این بافت ها است ولی جراح نمیتواند موقع عمل طول این بافت ها را در حد زیادی افزایش بدهد.

گاهی اوقات لیگامان های اطراف مفصل آنچنان کوتاه اند که به هیچ وجه کش نیامده و اجازه بلند شدن مفصل را نمیدهند.

مثلا وقتی بیمار چند بار در ناحیه لگن جراحی میشود بافت های خاصی در اطراف لیگامان ها و عضلات مفصل ایجاد میشود. این بافت ها کش نمیایند و موقع بلند کردن مفصل مشکل ایجاد میکنند.

مثال دیگر وضعیت اعصاب اطراف مفصل است. اگر موقع تعویض مفصل لگن طول مفصل را بیش از حد بلند کنیم عصب سیاتیک تحت کشش قرار میگیرد. این میتواند موجب آسیب به آن و حتی فلج شدن عصب شود.

جراح طول پا را به اندازه ای بلند میکند که آسیبی به بافت های اطراف مفصل وارد نشود.

طول پا را چه اندازه میتوان بلند کرد

اینکه پا را تا چند سانتیمتر میتوان بلند کرد را معمولا نمیتوان قبل از جراحی بطور دقیق مشخص کرد. معمولا تا دو سه سانتیمتر کوتاهی مفصل را میتوان بلند کرد. البته همین جبران کوتاهی هم نیاز به تبحر جراح دارد و در بسیاری موارد کار دشواری است.

یک جراح خوب موقع عمل، وضعیت بافت های اطراف مفصل را هم در نظر میگیرد. او کوتاهی پا را تا حدی جبران میکند که آسیبی به بافت های اطراف وارد نشود.

نکته دیگر این است که گاهی چرخش کل حلقه لگن موجب کوتاهی ظاهری پا میشود. در موقع جراحی میتوان با تصحیح حرکات مفصل ران این چرخش را تا حدود زیادی برطرف کرده و با اینکار طول پا را تصحیح کرد.

در این موارد ممکن است بتوان کوتاهی پا را حتی بیش از سه سانتیمتر بلند کرد.

آیا ممکن است با جراحی تعویض مفصل لگن پا بلندتر از طبیعی شود

بله این امکان وجود دارد. در غالب اوقات خراب شدن مفصل ران یک روند طولانی است که در طول چند سال میتواند طول مفصل را کوتاه کند.

وقتی بعد از جراحی طول پا اصلاح میشود چون این اتفاق به ناگهان بوجود میاید بیمار موقع راه رفتن متوجه آن میشود. این موجب میشود فکر کند پای او حتی بلندتر از طبیعی است. این حس در غالب موارد اشتباه است و احساس بلندی در غالب موارد بعد از چند ماه از بین میرود.

البته گاهی اوقات حین جراحی تعویض مفصل ران پا حقیقتا ار طبیعی هم بلندتر میشود. البته همه جراح ها تمایل دارند طول هر دو پا یکی شود. با این حال گاهی اوقات مجبور میشوند طول پایی را که عمل میکنند از حد طبیعی هم بلندتر کنند. یکی از این موارد ناپایداری های مفصل ران در حین جراحی است.

اگر پزشک جراح احساس کند مفصل ران در حین جراحی ناپایدار است در موارد معدودی ممکن است تنها راه بدست آوردن پایداری را در قدری بلندتر کردن پا ببیند. بدن با قدری بلندی پا بهتر کنار میاید تا ناپایداری مفصل ران. البته جراح باید سعی کند تا حد امکان طول حقیقی پاها را به هم نزدیک نگه دارد.

تعویض مفصل ران محدودیت حرکتی را بهتر میکند

با کمک جراحی تعویض مفصل ران میتوان حرکت ران را نرمتر کرد.

خراب شدن مفصل ران در ناحیه لگن موجب محدود شدن حرکات این مفصل میشود. سر استخوان ران دیگر نمیتواند به راحتی در داخل حفره استابولوم حرکت کند.

البته مقداری از این محدودیت حرکت مربوط به کوتاه شدن و غیر قابل انعطاف شدن عضلات و رباط های اطراف مفصل ران است.

بعد از تعویض مفصل لگن چون سر استخوان ران و کاسه استابولوم هر دو عوض میشوند حرکت مفصل به راحتی انجام میشود.

البته گاهی اوقات ممکن است تغییرات شدیدی در رباط ها و تاندون های اطراف مفصل ران وجود داشته باشد. در این موارد ممکن است محدودیت حرکت بعد از جراحی بطور کامل رفع نشود ولی میتوان گفت که تا حد زیادی بهبود میابد.

مفصل ران نقش عمده ای را در راه رفتن ایفا میکند. اگر این مفصل خوب حرکت نکند راه رفتن هم بد میشود و در این حالت بیمار لنگش پیدا میکند. پس لنگیدن میتواند به علت محدودیت حرکت مفصل ران حتی بدون وجود درد وجود داشته باشد.

تعویض مفصل ران لنگش را بسیار بهتر میکند

تاثیر جراحی تعویض مفصل ران در اصلاح راه رفتن کاملا قابل توجه است. همه بیماران بعد از جراحی متوجه آن میشوند.

در تخریب مفصل ران، بیمار دچار بد راه رفتن و لنگیدن میشود. این لنگش به علت درد، محدودیت حرکتی و کوتاهی اندام و ضعف عضلات لگن ایجاد میشود.

مهمترین و شایعترین علت لنگیدن احساس درد در لگن است

درد لگن به هر دلیلی باشد، موجب میشود فرد برای رهایی از آن روش راه رفتن خود را طوری تغییر دهد که شدت درد کم شود. این نحوه راه رفتن ممکن است غیر طبیعی باشد و این غیر طبیعی بودن راه رفتن را لنگش میگوئیم. پس بد راه رفتن در غالب موارد پاسخی است که انسان ها به حس درد لگن خود میدهند.

درد لگنی که بیمار قبل از جراحی احساس میکرد بلافاصله بعد از جراحی از بین میرود. البته درد محل جراحی تا مدتی وجود دارد.

این مدت در هر بیماری، بسته به نوع جراحی تعویض مفصل و تکنیک جراحی متفاوت است. ممکن است از چند روز تا چند هفته طول بکشد ولی به تدریج کمتر میشود تا از بین برود. کوتاهی پا هم اگر قبل از جراحی تعویض مفصل ران وجود داشته تا حدود زیادی قابل تصحیح است. محدودیت حرکتی مفصل ران هم همینطور.

بعد از جراحی که بیمار شروع به راه رفتن میکند از بین رفتن درد اولین چیزی است که احساس میکند. تقریبا بعد از چند روز تا چند هفته دیگر درد محسوسی در موقع راه رفتن احساس نمیکند. البته ممکن است دردهای جزئی باشند که آنها هم به تدریج در طی چند ماه بعد از بین میروند.

در تخریب مفصل ران، بیمار به علت درد، سال ها نتوانسته است خوب راه برود که نتیجه آن ضعیف شدن عضلات لگن است

ضعیف بودن عضلات تنه و لگن از مهمترین علل لنگیدن است. درست راه رفتن نیاز به عضلات مناسب دارد و اگر عضلات خوب کار نکنند راه رفتن واقعا مشکل میشود.

تعویض مفصل لگن به خودی خود نمیتواند عضلات لگن را قوی کند. با این حال بعد از جراحی درد بیمار از بین میرود. وقتی درد از بین میرود او میتواند با کمک نرمش های طبی بتدریج عضلات ضعیف را قوی کند. وقتی عضلات قوی میشوند لنگش بیمار هم بهبود میابد یا کاملا از بین میرود.

پس تعویض مفصل لگن میتواند بطور غیر مستقیم عضلات تنه و لگن را قویتر و در نتیجه لنگش را درست کند.

بد راه رفتن بعد از جراحی سریع درست نمیشود. حتی ممکن است در چند هفته اول جراحی کمی بیشتر هم شود. نگران نباشید به تدریج با راه رفتن و با انجام نرمش های طبی عضلات تنه و لگن قویتر میشوند. این قویتر شدن عضلات موجب میشود بد راه رفتن به تدریج کمتر و کمتر شود.

تصحیحی که جراح برای طول پا و محدودیت حرکتی انجام میدهد هم کمک میکند تا این لنگش بهتر و زودتر خوب شود

این بهتر شدن راه رفتن تا یکسال بعد از جراحی ادامه دارد. یعنی بیمار حتی تا یکسال بعد از جراحی میبیند که هر ماه بهتر از ماه قبل راه میرود.

البته وقتی کسی سال های سال بد راه میرود، به نحوی به این طرز راه رفتن عادت میکند. گاهی اوقات تمامی علل ایجاد کننده لنگش بعد از جراحی تعویض مفصل درست میشوند. با این حال بیمار به علت عادت به راه رفتن به روش قبل کمی لنگش را حفظ میکند. این وضعیت در غالب موارد با گذشت زمان و تمرین درست میشود.

بهترین نتایج را آنهایی بدست میاورند که میتوانند عضلات تنه و لگن را با انجام نرمش های طبی بیشتر قوی کنند.

میتوان گفت زندگی بعد از تعویض مفصل لگن برای غالب بیماران، به شرط اینکه جراحی به درستی انجام شود، عاری از لنگش خواهد بود.

این عمل میتواند بد راه رفتن ناشی از خراب شدن مفصل را در غالب موارد کلا برطرف و یا تا حد زیادی بهتر کند.

روش انجام جراحی تعویض مفصل لگن

جراحی تعویض مفصل ران دو نوع است. گاهی کل مفصل عوض میشود که به آن توتال هیپ آرتروپلاستی total hip arthroplasty میگویند. گاهی هم فقط سر استخوان ران عوض میشود که به آن همی آرتروپلاستی hemiarthroplasty میگویند.

تعویض مفصل لگن معمولا برای بیمارانی بکار میرود که مفصل ران آنها کاملا خراب شده است. از همی آرتروپلاستی هم در بعضی موارد شکستگی لگن استفاده میشود.

تکنیک جراحی

برای انجام عمل جراحی تعویض مفصل لگن جراح ابتدا پوست روی مفصل ران و عضلات زیر آن برش میدهد و به کنار میزند. با این کار مفصل ران مشخص میشود. با باز کردن کپسول مفصلی، استخوان سر ران و استابولوم نمایان میشوند.

جراح سر استخوان ران که ساییدگی دارد را از بقیه استخوان جدا و از بدن خارج میکند. سپس استخوان ران را به کنار میزند تا حفره استابولوم را کاملا ببیند.

جراح سپس باقیمانده غضروف مفصلی که سطح داخلی حفره استابولوم را میپوشاند و خراب است، با رنده های خاصی میتراشد و خارج میکند. بعد از آن کاسه پلاستیکی، در داخل حفره استابولوم کار گذاری میشود.

در این حال استخوان ران را برای کارگذاری استم آماده میکند.

به این صورت که با وسایل خاصی کانال داخل استخوان ران گشادتر میکند تا شکل دسته یا استم را به خود بگیرد. سپس این استم یا دسته در درون این کانال قرار میگیرد. در آخر، سر مفصل مصنوعی را درون داخل کاسه پلاستیکی قرار میدهد تا مفصل مصنوعی آماده کار شود.

در زیر فیلم عمل تعویض مفصل لگن را میتوانید مشاهده کنید

مفاصل سیمانی و غیر سیمانی

اتصال سر و کاسه مصنوعی با استخوان ران به دو روش انجام میشود. به همین علت مفاصل مصنوعی لگن را به دو دسته سیمانی و غیر سیمانی تقسیم میکنند.

در نوع سیمانی برای اتصال دسته یا استم به داخل کانال مدولر و برای اتصال کاسه پلاستیکی به استخوان لگن از چسب مخصوصی استفاده میشود. به این چسب سیمان ارتوپدی میگویند.

در مفاصل مصنوعی بدون سیمان، سطح رویی دسته یا استم را با استفاده از روش های مخصوص فلز کاری بصورت نامنظم درمیاورند. این نامنظمی بصورت برجستگی و فرورفتگی ها و خلل و فرج بسیار ریز ( در حد زیر مقیاس میلیمتر) است.

جراح ارتوپد این دسته را مستقیما و بدون واسطه ای به داخل کانال مدولری وارد میکند. در عرض چند ماه بعد از جراحی، استخوان ران که در تماس با فلز است به درون این خلل و فرج رشد میکند. با این مکانیسم بتدریج استخوان به فلز متصل میشود.

در مورد کاسه هم همین اقدام صورت میگیرد. به این صورت که کاسه پلی اتیلنی در درون کاسه فلزی دیگری قرار میگیرد. سطح خارجی این کاسه فلزی به همان ترتیب که در مورد استم گفتم، به استخوان لگن متصل میشود.

در همی آرتروپلاستی همانطور که گفتم کاسه استابولوم دست نخورده باقی میماند و سر فلزی مفصل مصنوعی درون استابولوم طبیعی بیمار قرار میگیرد. از این نوع جراحی در مواردی استفاده میشود که استابولوم سالم است.

عمل تعویض مفصل لگن چند ساعت طول میکشد

انجام یک جراحی لگن و تعبیه یک پروتز معمولی برای یک جراح متبحر بطور متوسط یک ساعت طول میکشد.

اینکه یک متخصص تعویض مفصل لگن عمل جراحی را در چه مدت انجام میدهد به عوامل مختلفی بستگی دارد. همه خرابی های مفصل مانند هم نیستند و جراحی بعضی مفاصل پیچیده و زمان بر است.

مسلما جراحی یک دررفتگی مادرزادی در ناحیه لگن و یا وقتی جراحی مفصل مصنوعی برای بار چندم انجام میشود بسیار پیچیده تر از معمول است.

گاهی اوقات هم حفره استابولوم نقص دارد و حین جراحی نیاز به پیوند مفصل لگن هم وجود خواهد داشت.

بیماران گاهی اوقات میپرسند آیا عمل لگن سخته؟ عمل میتونه آسون یا در عین حال سخت باشه. اینها همه بستگی به نوع بیماری و تبحر جراح داره

مدت زمان جراحی البته ممکن است از نظر جراح و همراهان بیمار با هم متفاوت باشد. وقتی همراهان بیمار میپرسند عمل تعویض مفصل لگن چند ساعت طول میکشد منظورشان زمان ورود تا خروج از اطاق عمل است. با این حال برای جراح معیار طول جراحی زمانی است که زخم جراحی باز است.

آن زمان یک ساعت که در خط اول گفتم با معیار جراح بود. بیمار معمولا یک ساعت قبل از جراحی وارد اطاق عمل میشود و بعد از جراحی هم معمولا دو سه ساعت در اطاق ریکاوری میماند. پس معیار همراهان بیمار ممکن است چند ساعت باشد.

در بیمارستان چه کارهایی انجام میشود

شما روز قبل از جراحی در بیمارستان بستری میشوید. عمل جراحی در اطاق عمل و با کمک بیهوشی عمومی یا بیحسی انجام میشود. برای بیهوشی عمومی داروهایی به شما تزریق میشود تا کاملا به خواب روید و جریان جراحی را متوجه نمیشوید.

در بیحسی دارویی به کمر شما تزریق میشود تا حس درد شما از کمر به پایین برای چند ساعت از بین برود. اینکه برای جراحی، شما را بیهوش یا از کمر بیحس میکنند، بسته به نظر متخصص بیهوشی دارد. او همه منافع و ریسک ها را در نظر میگیرد و بهترین روش را برای شما انتخاب میکند.

عمل جراحی تعویض مفصل لگن معمولا حدود یک ساعت طول میکشد ولی در موارد پیچیده تر این زمان بیشتر است.

جراح ممکن است شکاف عمل را در قسمت های متفاوتی از لگن ایجاد کند. این شکاف میتواند در پشت لگن، در سطح خارجی لگن یا در جلوی آن باشد.

مطالعات نشان داده است که محل شکاف در دراز مدت تاثیر عمده ای در نتایج جراحی ندارد. بنابراین هر جراح با توجه به مهارت خود باید از روشی که در آن تبحر بیشتری دارد استفاده کند.

بعد از جراحی

بعد از جراحی تعویض مفصل بیمار به اطاقی به نام ریکاوری میرود و تا چند ساعت در آنجا میماند. این چند ساعت بعد از جراحی بسیار مهم است.

در ریکاوری پرستاران ورزیده و متخصصین بیهوشی بیمار را برای چند ساعت تحت نظر میگیرند و فشار خون و تنفس بیمار را کنترل میکنند.

اجازه میدهند تا بیمار کاملا هوشیار شود و خونریزی احتمالی از زخم را تحت نظر میگیرند. وقتی اطمینان حاصل شد که بیمار هیچ مشکلی ندارد او  را به بخش منتقل میکنند.

در بخش رادیولوژی عکس رادیولوژی محل تعویض مفصل تهیه میشود. در بخش ارتوپدی هم داروهای آنتی بیوتیک و ضد درد به بیمار میدهند تا خطر عفونت کم شود.

بعد از جراحی معمولا بیمار بعد از یکی دو روز از بیمارستان مرخص میشود.

بازپروری بعد از عمل تعویض مفصل لگن

موفقیت جراحی تعویض مفصل لگن تا حدود زیادی بستگی به این دارد که شما تا چه حد دستورات پزشک را انجام میدهید. مهمترین نکاتی که بعد از این جراحی باید در نظر داشت عبارتند از

توجه به زخم جراحی

زخم جراحی بخیه و روی آن پانسمان میشود. این بخیه ها معمولا حدود دو هفته بعد از جراحی خارج میشوند. زخم جراحی ممکن است بطور طبیعی تا یک هفته بعد از جراحی قدری ترشح داشته باشد.

تا وقتی زخم ترشح دارد نباید به آن آب بزنید و آن را خیس نکنید. اگر ترشح زخم بیش از یک هفته طول بکشد مهم است و باید به پزشک اطلاع دهید.

تغذیه

بعد از تعویض مفصل لگن تا چند هفته ممکن است قدری بی اشتهایی داشته باشید. این طبیعی است. سعی کنید بعد از جراحی تغذیه مناسب داشته باشید و از پروتئین و لبنیات و میوه بیشتر استفاده کنید. مواد غذایی حاوی آهن در این دوره به شما کمک میکند. شما در این دوره باید آب فراوان بنوشید.

فعالیت بدنی

بعد از تعویض مفصل لگن باید نرمش هایی را که فیزیوتراپ به شما یاد میدهند انجام دهید. انجام این نرمش ها بخصوص در هفته ها و ماه های اول بعد از جراحی بسیار مهم هستند.

هدف از این نرمش ها تقویت عضلات اطراف لگن است تا بتوانید بهتر راه بروید. این نرمش ها را میتوانید تحت نظر فیزیوتراپ انجام دهید یا خودتان آنها را یاد گرفته و به تنهایی در منزل انجام دهید.

 شما معمولا بعد از سه تا شش هفته خواهید توانست غالب فعالیت های روزمره خود را انجام دهید. البته ممکن است تا چند هفته قدری ناراحتی در ناحیه لگن بخصوص در شبها احساس کنید.

در روزها  وهفته های اول بعد از جراحی باید راه بروید. میزان راه رفتن را پزشک مشخص میکند. با این حال معمولا پزشک اجاره میدهد بیمار تا اندازه ای که راحت است با کمک واکر یا دو عصای زیر بغل راه برود.

باید میزان راه رفتن را هر روز بیشتر کرد. اوائل، بیمار فقط در خانه راه میرود و بعد از مدتی میتواند به قدم زدن در خارج از خانه هم بپردازد. بیمار بعد از جراحی میتواند بنشیند و بایستد و از پله بالا و پایین برود.

نظر بیماران تعویض مفصل لگن چیست

این یکی از موفقیت آمیزترین جراحی ها در طب است. از نظر ضریب موفقیت فقط عمل کاتاراکت میتواند به این درجه از احتمال برسد.

پس اگر جراحی درست انجام شود نظر بیماران تعویض مفصل ران را که بپرسید غالبا به شما میگویند میبایست زودتر عمل میکردند. اشتباه کرده اند که جراحی را زودتر انجام نداده اند. و به شما نشان میدهند جراحی تا چه حد به زندگی‌شان کمک کرده است.

بسیاری از آنها زندگی بعد از تعویض مفصل لگن را تولدی دوباره برای خود میدانند چون توانسته اند برای بار دوم، بدون درد راه بروند.

خیلی از کسانی که قصد جراحی را دارند ممکن است از عمل ترس و واهمه داشته باشند. یکی از راه هایی که به این افراد توصیه میشود مشورت با بیمارانی است که قبلا تجربه تعویض مفصل لگن را داشته اند.

با صحبت و مشورت با این افراد، بیماران میفهمند فقط آنها نبوده اند که درد شدیدی را تجربه کرده اند.

افرادی دیگری قبل از آنان این اراده را داشته اند که با کمک پزشک متبحر خود برای همیشه بر درد غلبه کنند.

در مشورت با بیماران قبلی حتما یکی از سوالاتی که میپرسید این است که به نظر شما آیا تعویض مفصل لگن خوب است.

البته غالب قریب به اتفاق میگویند بله. ولی پاسخ صحیح تر کاملا بسته به این دارد که آیا پزشک خوبی را برای جراحی خود انتخاب کرده اند؟