شکستگی اطراف مفصل مصنوعی لگن عارضه‌ای جدی است که در بیشتر موارد نیاز به جراحی دارد. این شکستگی معمولاً یا در حین خود عمل تعویض مفصل، یا سالها بعد در اثر ضربه‌ای مانند زمین‌خوردن ایجاد میشود.
بیشتر این شکستگی‌ها در استخوان ران رخ می‌دهند و شکستگی در ناحیه‌ی لگن نادرتر است.
عواملی مثل پوکی استخوان، استئولیز و لق‌شدن مفصل مصنوعی، همراه با شرایطی که احتمال زمین‌خوردن را بالا می‌برند (ضعف عضلانی، دید ناکافی، عدم تعادل)، زمینه‌ساز این شکستگی هستند.
علائم آن شامل درد شدید در لگن یا ران، تورم یا کبودی، ناتوانی در راه‌رفتن و کوتاه‌شدن یا تغییر شکل اندام است. تشخیص با رادیوگرافی ساده و در صورت لزوم سی‌تی‌اسکن انجام میشود.
درمان بسته به محل و شدت شکستگی، وضعیت استخوان و اینکه مفصل لق شده یا نه، متفاوت است: در موارد خفیف‌تر با جااندازی باز و فیکس‌کردن با پیچ و پلاک درمان میشود، و در مواردی که مفصل لق شده، باید مفصل مصنوعی جدیدی جایگزین شود.
گاهی برای تقویت محل شکستگی از پیوند استخوان (آلوگرافت) هم استفاده میشود. این جراحی پیچیده است و باید توسط جراحی با تجربه‌ی بالا در تعویض مفصل انجام شود.
شکستگی اطراف مفصل مصنوعی چگونه ایجاد میشوند
این شکستگی ها در دو حالت ایجاد میشود. یا در حین عمل تعویض مفصل لگن بوجود میاید و یا غالبا در کسانی ایجاد میشود که قبلا عمل جراحی تعویض مفصل را انجام داده اند، سالها با آن به راحتی زندگی کرده اند و حالا به ناگهان بدنبال ضربه دچار شکستگی شده اند.
درمان این شکستگی ها مشکل است. بیماران معمولا سن بالایی دارند و بسیاری از آنها مبتلا به بیماری های گوناگون داخلی مانند فشار خون یا دیابت هستند. همچنین کیفیت استخوان بیماران در غالب موارد خوب نیست.
غالب شکستگی های بعد از تعویض مفصل ران میتواند در لگن و در اطراف کاسه فلزی یا پلی اتیلنی ایجاد شود و یا در استخوان ران و در اطراف قسمتی از مفصل که به استم یا پایه معروف است.
غالب شکستگی ها در استخوان ران ایجاد میشوند و شکستگی در لگن و ناحیه استابولوم نادر است.
شکستگی اطراف مفصل مصنوعی معمولا بدنبال زمین خوردن ایجاد میشوند گرچه میتوانند به علت ضربات شدیدتر مانند تصادف اتومبیل هم بوجود آیند.
بعضی عوامل میتوانند زمینه ساز این شکستگی باشند به عبارت دیگر این شکستگی ها در بعضی شرایط بیشتر بوجود میابد که مهمترین آنها عبارتند از
- شرایطی که استخوان ها را ضعیف میکند مانند پوکی استخوان، استئولیز و خورده شدن استخوان و لق شدن مفصل مصنوعی
- شرایطی که احتمال زمین خوردن فرد را بیشتر میکند مانند ضعف عضلانی، دید ناکافی و یا عدم تعادل مناسب
لق شدن مفصل مصنوعی یکی از مهمترین این عوامل است. علائم و درمان آن در مقاله‌ی شل شدن پروتز لگن توضیح داده شده است.
بر اساس پژوهشی که عوامل خطر و بروز شکستگی حین عمل تعویض مفصل لگن را بررسی کرد، بروز این نوع شکستگی در جراحی‌های تعویض مجدد بسته به نوع پروتز (سیمانی یا بدون سیمان) بین 3.6 تا 20.9 درصد گزارش شده و جنسیت زن، پوکی استخوان و استفاده از پروتز بدون سیمان از مهمترین عوامل خطر آن هستند.
طبق پژوهشی دیگر که علل و شیوع پوکی استخوان را در بیماران دچار شکستگی اطراف مفصل مصنوعی لگن بررسی کرد، 94 درصد این شکستگی‌ها بدنبال زمین خوردن ایجاد میشوند.
علائم شکستگی اطراف مفصل مصنوعی لگن
مهمترین علائم این شکستگی عبارتند از
- درد لگن در مفصل ران یا در احساس درد در استخوان ران
- تورم و یا کبودی در لگن یا ران
- ناتوانی در راه رفتن
- کوتاه شدن و یا تغییر شکل اندام شکسته شده
بیماران مبتلا به این شکستگی ها معمولا به علت درد شدید مستقیما به اورژانس بیمارستان ها مراجعه میکنند. در آنجا تشخیص نوع شکستگی با استفاده از رادیوگرافی ساده و در صورت لزوم سی تی اسکن انجام میشود.
درمان شکستگی های اطراف مفصل مصنوعی چیست
درمان این شکستگی ها در غالب موارد عمل جراحی است. اینکه چه نوع عمل جراحی مورد نیاز بیمار است به عوامل متعددی بستگی دارد مانند
- محل و شکل شکستگی
- وضعیت استخوان در محل شکستگی و وجود پوکی استخوان یا استئولیز در آن
- اینکه آیا همراه با شکستگی، مفصل لق هم شده است یا خیر
- وضعیت سلامتی کلی بدن بیمار
برای درمان، بیمار معمولا چند روز در بیمارستان بستری میشود تا اگر مشکلات داخلی دارد به وضعیتی برسد که قابل عمل کردن شود.
جراحان ارتوپد معمولا برای دسته‌بندی این شکستگی‌ها از یک سیستم طبقه‌بندی به‌نام طبقه‌بندی ونکوور استفاده میکنند که بر اساس محل شکستگی، لق یا محکم بودن مفصل مصنوعی و کیفیت استخوان اطراف آن، نوع درمان مناسب را مشخص میکند.
برای شکستگی های اطراف مفصل مصنوعی دو نوع جراحی انجام میشود.
- جااندازی باز شکستگی و فیکس کردن آن با پلاتین
- خارج کردن مفصل مصنوعی و جایگزین کردن آن با مفصل جدید همراه با فیکس کردن شکستگی
در مواردی که شکستگی ایجاد شده باشد ولی قسمت عمده مفصل مصنوعی بطور محکمی به استخوان اطراف خود چسبیده باشد درمان بصورت جااندازی باز شکستگی و سپس استفاده از پیچ و پلاک برای فیکس کردن قطعات شکسته شده به هم است.
در بعضی از این بیماران ممکن است برای تقویت محل شکستگی و تحریک جوش خوردن از پیوند استخوان هم استفاده شود. پیوند استخوان در این موارد معمولا از نوع آلوگرافت است. الوگرافت استخوانی است که از افراد متوفی گرفته شده است.
گاهی اوقات شکستگی بعد از تعویض مفصل لگن موجب میشود مفصل مصنوعی اتصال خود به استخوان را از دست داده و لق شود.
در این موارد ابتدا قسمتی از مفصل مصنوعی که لق شده از بدن بیمار خارج شده و مفصل جدیدی در محل گذاشته میشود.
مراحل و نتایج این نوع جراحی در مقاله‌ی جراحی تعویض مجدد مفصل لگن آمده است.
این مفصل جدید معمولا از مفصل قبلی بزرگتر است. همچنین قطعات شکسته شده به توسط سیم یا پیچ و پلاک به هم متصل میشوند. در این عمل جراحی هم ممکن است از پیوند استخوانی آلوگرافت استفاده شود.
جراحی شکستگی های اطراف مفصل مصنوعی از جراحی های پیچیده و مشکل است و باید به توسط ارتوپدی انجام شود که حداقل صدها جراحی تعویض مفصل اولیه را در کارنامه خود داشته باشد.
سوالات متداول
منابع علمی این مقاله
- Total hip arthroplasty periprosthetic femoral fractures: a review of classification and current treatment – Bulletin of the Hospital for Joint Disease
- Periprosthetic femoral fractures in Total Hip Arthroplasty (THA): a comparison between osteosynthesis and revision in a retrospective cohort study – BMC Musculoskeletal Disorders
- Treatment of Periprosthetic Femoral Fractures Following Hip Arthroplasty – Hip & Pelvis
- Intraoperative periprosthetic fractures during total hip arthroplasty: evaluation and management – Journal of Bone and Joint Surgery (American)
- Systemic Osteoporosis and Osteopenia Among Periprosthetic Fractures After Total Hip Arthroplasty – The Journal of Arthroplasty
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها