خشکی مفصل ران بعد از عمل تعویض مفصل لگن یکی از نگرانی‌های رایج بیماران است. این حس معمولا نتیجه درد باقیمانده، ضعف عضلانی یا کوتاهی بافت‌های اطراف مفصل است، نه خرابی خود مفصل مصنوعی.
پیش از عمل، بیشتر بیماران به خاطر درد شدید مفصل را کمتر حرکت میدهند و همین کاهش حرکت را خشکی تفسیر میکنند. با از بین رفتن درد بعد از جراحی، حرکت مفصل هم به تدریج آزاد میشود.
ضعف عضلات اطراف لگن یکی دیگر از علل اصلی خشکی است. وقتی عضله مدت‌ها کار نکرده باشد قدرت خود را از دست میدهد و بیمار توان حرکت کامل مفصل را ندارد. با پیاده روی و فیزیوتراپی منظم بعد از عمل، این عضلات دوباره تقویت میشوند.
در بعضی بیماران، رباط و کپسول اطراف مفصل به خاطر خرابی طولانی مدت مفصل کوتاه و سفت شده است. جراح در حین عمل بخشی از این بافت‌ها را آزاد میکند، اما برای حفظ پایداری مفصل نمیتواند همه آن را برش دهد.
در اغلب بیماران با گذشت زمان و رعایت برنامه فیزیوتراپی، دامنه حرکتی مفصل به شکل محسوسی بهتر میشود و راه رفتن هم روان‌تر میگردد. فقط در موارد نادر که خشکی به درمان‌های معمول پاسخ ندهد، ممکن است نیاز به مداخله بیشتر باشد.
هدف عمده از انجام جراحی تعویض مفصل لگن کمک به از بین رفتن درد طاقت فرسایی است که در اثر خرابی این مفصل ایجاد میشود. با این حال خیلی از بیماران میپرسند آیا خشکی مفصلی آنها هم با جراحی بهتر میشود؟
بسیاری از بیماران قبل از جراحی دچار سفتی مفصل و محدودیت حرکتی زیادی در لگن هستند و نمیتوانند ران را به راحتی در هر جهتی حرکت دهند. آنها میپرسند آیا با تعبیه مفصل مصنوعی در لگن این خشکی برطرف میشود؟
درد از علل مهم خشکی مفصل است
بیماری که درد شدیدی در ناحیه لگن دارد نمیتواند مفصل را به راحتی حرکت دهد. هر حرکتی در مفصل، درد لگن این بیمار را بیشتر میکند. پس او بطور غیر ارادی سعی میکند مفصل را کمتر حرکت دهد تا درد کمتری داشته باشد. او این کاهش حرکت را خشکی مفصل تفسیر میکند.
با انجام جراحی تعویض مفصل لگن و از بین رفتن درد، بیمار خواهد توانست مفصل را بدون درد حرکت دهد. پس حرکات مفصل خود را محدود نخواهد کرد و آن را آزادانه بکار میگیرد. بنابراین میتوان گفت با از بین رفتن درد بعد از جراحی میتوان انتظار بهبود خشکی مفصل ران بعد از تعویض مفصل در ناحیه لگن را داشت.
تغییر شکل مفصل از علل مهم خشکی آن است
از مهمترین عللی که جراحی تعویض مفصل لگن انجام میشود خرابی این مفصل است. مفصل ران یک مفصل گوی و کاسه است. در این مفصل سر کروی استخوان ران کاملا به شکل کاسه ای استخوانی به نام استابولوم است که درون آن قرار میگیرد.
این، هم شکل بودن موجب میشود این دو بتوانند کاملا در کنار هم، آزادانه در جهات مختلف حرکت کنند. این موجب میشود مفصل ران هم به راحتی حرکت کند.
وقتی مفصل ران خراب میشود شکل دو استخوان تشکیل دهنده مفصل عوض میشود. در این حالت ایندو دیگر نمیتوانند به راحتی در کنار هم حرکت کنند و این موجب محدودیت حرکتی و خشکی مفصل میشود.
در موقع جراحی تعویض مفصل، سر استخوان ران و کاسه استابولوم کاملا عوض میشود و با قسمت های مصنوعی جایگزین میگردد. این قسمت های مصنوعی میتوانند به راحتی در کنار هم حرکت کنند. با بازگشت حرکت به مفصل، میتوان انتظار بهبود قابل ملاحظه خشکی مفصل ران بعد از تعویض مفصل لگن را داشت.
ضعف عضلانی از علل محدودیت حرکتی مفصل است
وقتی به هر علتی مفصل ران درد شدید داشته باشد و یا بیمار به هر علتی مفصل را حرکت ندهد عضلات اطراف لگن و مفصل بتدریج ضعیف میشوند. قدرت عضلات موقعی حفظ میشوند که کار کنند و اگر مدتی و به هر علتی از آنها کار نکشیم تنبل و ضعیف و ناتوان میشوند.
وقتی این ضعف عضلانی ایجاد شد، دیگر فرقی نمیکند علت آن چه بوده است. در این وضعیت خود ضعف عضله موجب میشود بیمار نتواند مفصل را به راحتی حرکت دهد.
وقتی بیمار توان حرکت درست مفصل ران خود را نداشته باشد آن را به خشکی مفصل تفسیر میکند. میگوید مفصل لگن من خوب حرکت نمیکند و سفت است و خشک است. در واقع این عضلات ضعیف او هستند که قدرت کافی را ندارند تا مفصل را حرکت دهند.
بعد از جراحی تعویض مفصل لگن و وقتی دردی که بیمار در لگن خود حس میکند از بین میرود او میتواند بیشتر راه برود. این راه رفتن، بتدریج موجب میشود عضلات لگن او قویتر شوند.
قویتر شدن عضلات لگن به نوبه خود موجب میشود تا بیمار بتواند با توان بیشتر و بهتری ران را حرکت دهد. این موجب میشود حس سنگینی و خشکی قبل از عمل بتدریج کمتر شود و از بین برود.
پس جراحی بطور غیر مستقیم کمک میکند تا بیمار بتواند با قویتر کردن عضلات لگن خود حرکات مفصل ران را بهتر کند.
طبق یک مطالعه روی 103 بیمار تحت تعویض مفصل لگن، 44.7 درصد از بیماران پیگیری یک ساله را کامل نکردند و فقط 57 نفر تا پایان سال اول بررسی شدند. قدرت و حجم عضلات اطراف مفصل در همین 57 بیمار بهبود پیدا کرده بود.
کوتاه بودن رباط و کپسول مفصل ران از علل خشکی است
در بسیاری از بیمارانی که خرابی مفصل ران آنها مدت زیادی ادامه دارد، رباط ها و کپسول مفصلی که در اطراف مفصل قرار دارند کوتاه و سفت میشوند. این بافت ها وقتی سفت میشوند میتوانند جلوی حرکت آزادانه مفصل را بگیرند و موجب خشکی و محدودیت حرکتی شوند.
موقع جراحی تعویض مفصل لگن این بافت ها را میتوان تا حدودی برش داد و رها کرد. پایداری مفصل ران تا حدود زیادی به وجود این بافت های نگهدارند مربوط است و نمیتوان همه آنها را برش داد یا آزاد کرد.
بنابراین اگر سفتی این بافت ها زیاد باشد ممکن است بعد از عمل، جراح مجبور شود برای حفظ پایداری مفصل مقداری از آنها را حفظ کند. این موجب میشود بافت های باقیمانده باز هم تا حدودی جلوی حرکت آزادنه مفصل را بگیرند.
در یک مطالعه روی 72 بیمار تحت تعویض مفصل لگن از مسیر قدامی، چه کپسول مفصلی حین عمل کاملا برداشته شود و چه دوباره ترمیم شود، میانه خم شدن مفصل هم در ماه 4 و هم در سال اول به حدود 110 درجه رسیده بود.
خشکی مفصلی تا چه حد بعد از جراحی تعویض مفصل لگن درست میشود
جراحی تعویض مفصل لگن میتواند در غالب موارد، خشکی مفصل را تا حدود بسیار زیادی بهتر کند. اگر جراحی درست انجام شود و بیمار بعد از جراحی دستورات پزشک را رعایت کند شاهد بهبودی قابل توجهی در دامنه حرکتی مفصل ران خود خواهد بود. این موجب میشود راه رفتن بعد از جراحی به نحو محسوسی بهتر میشود.
طبق یک مطالعه که با دوربین حرکت سنج انجام شد، دامنه خم شدن ران و کمر یک سال بعد از عمل به شکل محسوسی بهتر از پیش از عمل بود.
طبق یک بررسی مروری روی مطالعات فوتوبیومدولاسیون (لیزر کم توان) بعد از تعویض مفصل زانو و لگن، این روش کمکی توانسته در بخشی از مطالعات به بهبود سریعتر دامنه حرکتی و عملکرد کمک کند، هرچند فیزیوتراپی استاندارد همچنان پایه اصلی درمان محسوب میشود.
چه زمانی باید نگران خشکی مفصل بعد از عمل بود
در اغلب بیماران خشکی مفصل به تدریج و طی چند ماه اول بعد از عمل بهتر میشود. اما اگر با گذشت زمان کافی و انجام منظم فیزیوتراپی، دامنه حرکتی مفصل بهبود پیدا نکند یا حتی بدتر شود، باید موضوع را با جراح در میان گذاشت. در این موارد بررسی علت خشکی و در صورت لزوم درمان تکمیلی میتواند لازم باشد.
سوالات متداول
منابع:
- Predictors of clinical outcomes and muscle recovery after total hip replacement surgery – Medicine (Baltimore)
- Anterior Capsulectomy versus Repair in Direct Anterior Total Hip Arthroplasty – European Journal of Orthopaedic Surgery and Traumatology
- Assessment of Hip and Lumbar Spine Range of Motion After Total Hip Arthroplasty Using a Single Camera Markerless System – Cureus
- Systematic Review on the Effectiveness of Photobiomodulation Therapy on Enhancing Musculoskeletal Rehabilitation Outcomes after Total Knee and Hip Arthroplasty – Photobiomodulation, Photomedicine, and Laser Surgery
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها