چرخش یا انحراف پا به داخل یعنی بچه موقع ایستادن و راه رفتن پنجه پایش را به جای جلو به سمت داخل میگذارد. این مشکل معمولا دردی ندارد ولی وقتی شدید باشد بچه ممکن است بارها سکندری بخورد و زمین بخورد. علت آن یکی از سه چیز است: چرخش پنجه پا، چرخش ساق یا چرخش استخوان ران.
در متاتارسوس ادکتوس فقط کف پا به داخل چرخیده است و در اکثر بچه ها در چند ماه اول زندگی خودبخود خوب میشود. در تورشن تیبیا استخوان درشت نی چرخیده و مچ و کف پا با هم به داخل میچرخند و معمولا تا قبل از سن مدرسه خوب میشود. در آنته ورژن ران زانو هم به داخل میچرخد و بچه به شکل W مینشیند. این مشکل هم تقریبا همیشه با بزرگ شدن بچه اصلاح میشود.
تشخیص علت با معاینه توسط پزشک ارتوپد و پیدا کردن محل چرخش انجام میشود. کفش طبی و بریس معمولا کمکی نمیکنند و اکثر بچه ها به درمانی نیاز ندارند. فقط وقتی چرخش تا سنین بالاتر باقی بماند و مشکل جدی در راه رفتن ایجاد کند گچ گیری یا جراحی مطرح میشود. در بزرگسالان چرخش پا به داخل ممکن است از بچگی باقی مانده باشد یا به علت چرخش بیش از حد مچ پا به داخل ایجاد شود.
در حالت طبیعی بچه ها در موقع ایستادن پنجه پای خود را مستقیم به طرف جلو میگیرند ولی در بعضی از بچه ها پنجه پا در موقع ایستادن، راه رفتن و دویدن به سمت داخل کج و منحرف میشود. این وضعیت را Intoeing یا به داخل بودن پا میگویند.
چرخش پا به داخل معمولا مشکل کارکردی ایجاد نمیکند ولی وقتی این چرخش شدید باشد، بچه ممکن است موقع راه رفتن یا دویدن به خاطر همین مشکل بارها سکندری بخورد و به زمین بیفتد.
این چرخش پا به داخل وقتی شدید است موجب میشود در هنگام راه رفتن یک پای بچه جلوی پای دیگر گیر کرده و وی را زمین بزند و یا در موقع راه رفتن لبه خارج پا به زمین گیر کرده و موجب زمین خوردن او شود.
این تغییر شکل پا در اکثر بچه ها با بزرگتر شدن او بطور خودبخودی خوب میشود. ولی علت این چرخش پا به داخل چیست. در زیر سه علت مهم آن را بررسی میکنیم.
علل چرخش پا به داخل چیست
انحراف پا به داخل ممکن است به علت چرخش کف پا ایجاد شده باشد. ممکن است به علت چرخش ساق ایجاد شده باشد و یا ممکن است استخوان ران به داخل چرخیده باشد.
- چرخش پنجه پا به داخل که به آن متاتارسوس ادکتوس Metatarsus adductus هم میگویند
- چرخش ساق به داخل که به آن تورشن تیبیا Tibial torsion هم میگویند
- چرخش ران به داخل که به آن آنته ورژن ران Femoral anteversion هم میگویند
در باره هرکدام از این بیماری ها در زیر بطور مختصر توضیحی داده میشود ولی برای مطالعه کامل تر راجع به هر کدام از آنها به مقاله اختصاصی شان مراجعه کنید.
متاتارسوس ادکتوس یا چرخش پنجه پا به داخل
در این بیماری مادرزادی، پنجه پای بچه به سمت داخل یعنی به سمت پای مقابل منحرف میشود. در تعدادی از این پاها تغییر شکل اندک بوده و پنجه پا نرم و قابل انعطاف است و در تعدادی دیگر تغییر شکل شدید بوده و پنجه پا سخت و غیر منعطف است.
در این بیماری فقط چرخش کف پا به سمت داخل وجود دارد.
این بیماری در اکثر اوقات در 4 تا 6 ماه اول زندگی بطور خودبخودی خوب میشود. در صورت عدم بهبود، ممکن است برای درمان نیاز به گچ گیری باشد. این بیماران بندرت برای بهبود نیاز به عمل جراحی دارند.
در یک مطالعه روی نوزادان مبتلا به متاتارسوس ادکتوس گفته شده که از هر 100 نوزاد حدود یک نوزاد این مشکل را دارد. در همین مطالعه 71 بچه که پای آنها خودبخود خوب نشده بود با یک آتل مخصوص درمان شدند و پای 56 نفر از آنها تا زمان راه افتادن بطور قابل توجهی بهتر شد.
تورشن تیبیا یا چرخش ساق به داخل
علت این بیماری چرخش استخوان تیبیا یا درشت نی به داخل در زمان جنینی بچه است. چون استخوان درشت نی به سمت داخل چرخیده است مچ و کف پا هم که به آن متصل هستند به سمت داخل کج میشوند و در نتیجه بچه کف پایش را به سمت داخل میگذارد.
این بیماری در اکثر بچه ها تا سن دو سالگی و در اکثر قریب به اتفاق آنها تا قبل از سن مدرسه بطور خودبخود خوب میشود.
تفاوت این چرخش با متاتارسوس اددکتوس در این است که چرخش در سطح بالاتری ایجاد میشود پس در معاینه هم چرخش کف پا به داخل و هر چرخش مچ پا به داخل دیده میشود.
اگر چرخش استخوان درشت نی بچه تا بعد از 10 سالگی به اندازه کافی اصلاح نشود و بچه به خاطر این چرخش زیاد مشکل فراوانی در راه رفتن داشته باشد نیاز به تصحیح چرخش با استفاده از عمل جراحی دارد.
آنته ورژن یا چرخش استخوان ران به داخل
علت این بیماری چرخش استخوان ران به داخل در زمان جنینی است. بعد از تولد هم این مشکل تا مدتها برای بچه باقی میماند.
چون استخوان ران به داخل چرخیده است، زانو و بدنبال آن ساق و بدنبال آن مچ و کف پا هم به طرف داخل میچرخند. پس در این بیماران چرخش زانو به داخل و چرخش مچ پا به داخل و چرخش کف پا به داخل، هر سه وجود دارد.
این بچه ها موقع نشستن روی زمین ساق هایشان را در دو طرف بدن قرار میدهند و به اصطلاح به شکل W یا قورباغه مینشینند.
وقتی از جلو به اندام های تحتانی این افراد نگاه میکینم متوجه میشویم استخوان کشکک آنها به طرف داخل منحرف شده است.
این تغییر شکل استخوان ران در تقریبا همه بچه ها ( حدود 99 درصد موارد) با بالا رفتن سن و تا سن 8 تا 10 خوب میشود.
در صورتیکه چرخش استخوان ران تا سن ده سالگی به قدر کافی خوب نشود و بچه در این سن در راه رفتن و ورزش مشکل داشته باشد نیاز به عمل جراحی وجود دارد.
آیا چرخش پا به داخل در بزرگسالان هم دیده میشود
سه علتی که در بالا گفته شد همگی از زمان جنینی یا کودکی شروع میشوند. ولی تورشن تیبیا و آنته ورژن ران در تعدادی از بچه ها بطور کامل خوب نمیشوند و تا بزرگسالی باقی میمانند. پس چرخش پا به داخل در بزرگسالان هم دیده میشود.
در بزرگسالان یک علت دیگر هم وجود دارد که به آن هایپرپروناسیون یا چرخش بیش از حد مچ پا به داخل میگویند. این حالت بیشتر به علت صافی کف پا یا ضعف عضلاتی که قوس کف پا را نگه میدارند ایجاد میشود. برخلاف سه علت بالا، در این حالت استخوان ها چرخش ندارند.
در یک مطالعه روی بچه ها و نوجوانانی که چرخش ران یا ساق داشتند، 50 نفر با میانگین سن 13.5 سال بررسی شدند و 86 درصد آنها از درد شکایت داشتند. پس این مشکل فقط یک مشکل ظاهری نیست.
در یک مطالعه روی بیمارانی که چرخش ران و ساق آنها تا بزرگسالی باقی مانده بود، 10 بیمار با میانگین سن 18 سال و آنته ورژن ران حدود 29 درجه با عمل جراحی تصحیح چرخش درمان شدند. یک سال بعد از عمل درد آنها کمتر و راه رفتن شان به حالت طبیعی نزدیک تر شده بود.
برای پیدا کردن علت دقیق در بزرگسالان معاینه توسط پزشک ارتوپد لازم است تا معلوم شود چرخش از بچگی باقی مانده یا علت تازه ای دارد.
چه زمانی چرخش پا به داخل نیاز به درمان دارد
اکثر بچه هایی که پایشان به داخل میچرخد به هیچ درمانی نیاز ندارند و با بزرگ شدن خوب میشوند.
طبق یک مقاله مروری درباره ناهنجاری های اندام تحتانی در بچه ها، وقتی اندازه های معاینه در محدوده طبیعی سن بچه باشد و بچه دردی نداشته باشد نیازی به بررسی یا درمان بیشتر نیست. شواهد کمی هم برای فایده کفی طبی یا بریس وجود دارد. ولی اگر بچه درد داشته باشد، راه رفتنش مختل شده باشد یا اندازه ها خیلی بیشتر از حد طبیعی باشد باید توسط متخصص ارتوپدی اطفال بررسی شود.
در یک مقاله مروری دیگر گفته شده که این مشکل اغلب بی دلیل با بریس یا کفش طبی درمان میشود. در عوض مهم است که علت های بیماری زای چرخش پا به داخل مثل فلج مغزی و دررفتگی مادرزادی لگن زود تشخیص داده شوند.
*****
پس بطور مختصر میتوان گفت
اگر فقط چرخش کف پا به داخل وجود داشته باشد بیمار احتمالا مبتلا به متاتارسوس اددکتوس است.
اگر چرخش کف پا به داخل و چرخش مچ پا به داخل، هر دو وجود داشته باشد بیمار احتمالا مبتلا به تورشن یا چرخش تیبیا یا درشت نی است.
اگر هم چرخش کف پا به داخل و هم چرخش مچ پا به داخل و هم چرخش زانو به داخل، هرسه وجود داشته باشد بیمار احتمالا مبتلا به چرخش استخوان ران است.
سوالات متداول
منابع:
- Universal neonatal foot orthotics-a novel treatment of infantile metatarsus adductus – European Journal of Pediatrics
- The impact of symptomatic femoral neck anteversion and tibial torsion on gait, function and participation in children and adolescents – Gait and Posture
- Presurgery and Postsurgery Outcomes Following Lower Extremity Torsional Osteotomies – Journal of Pediatric Orthopedics
- Lower Extremity Abnormalities in Children – American Family Physician
- Intoeing gait in children – Hong Kong Medical Journal
- Intoeing – familydoctor.org
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها