آنته ورژن هیپ یا چرخش استخوان ران به داخل، به معنای تمایل گردن استخوان ران به سمت جلو است و تقریبا همیشه یک وضعیت مادرزادی است. این زاویه در همه نوزادان تا حدی وجود دارد و با بالا رفتن سن به تدریج کم میشود.
والدین معمولا وقتی متوجه این وضعیت میشوند که کودک هنگام راه رفتن زانوها یا پاهایش را به داخل میچرخاند یا هنگام نشستن روی زمین پاهایش را به شکل حرف W قرار میدهد. در حالت ایستاده هم کشکک زانو بجای رو به جلو، به داخل میچرخد.
در اکثریت قریب به اتفاق کودکان، این وضعیت بدون هیچ مداخله ای و بتدریج با افزایش سن بطور طبیعی برطرف میشود. بریس، کفش طبی یا نرمش خاصی نمیتواند روند طبیعی این بهبودی را تغییر دهد. جراحی فقط در موارد شدید و زمانی لازم است که مشکل عملکردی واقعی ایجاد شده باشد و بصورت استئوتومی چرخشی استخوان ران انجام میشود.
آنته ورژن هیپ چیست
کلمه آنته ورژن در آناتومی بدن انسان بیش از هر جایی در مفصل ران بکار برده میشود. آنته ورژن هیپ یا سر استخوان ران به این معنا است که سر استخوان ران نسبت به ناحیه تروکانتر های بزرگ و کوچک جلوتر قرار گرفته است و هر چه آنته ورژن افزایش یابد این جلو بودن بیشتر است.
علت آنته ورژن هیپ یا سر استخوان ران چرخیده بودن استخوان ران به داخل در زمان جنینی است. بعد از تولد هم این مشکل تا مدتها برای بچه میماند.
چون استخوان ران به داخل چرخیده است، زانو و بدنبال آن ساق و بدنبال آن مچ و کف پا هم به طرف داخل میچرخند. این دفورمیتی (تغییر شکل) مادرزادی در اغلب موارد دو طرفه بوده و در هر دو اندام تحتانی وجود دارد.
مقصود از آنته ورژن هیپ یا سر استخوان ران، تمایل گردن استخوان ران به جلو است. آنته ورژن در نوزاد تازه متولد شده حدود 40 درجه است و با بالا رفتن سن این مقدار کم میشود تا در انسان بالغ به حدود 15 درجه برسد.
پس آنته ورژن سر استخوان ران در همه بچه ها وجود دارد و وقتی از این بیماری صحبت میکنیم مقصود مواردی است که مقدار این زاویه بیش از حد طبیعی است.
آنته ورژن ران را نباید با دیسپلازی رشدی مفصل ران اشتباه گرفت، که مشکل جداگانه ای در ساختار حفره مفصل است، نه در زاویه چرخش خود استخوان ران.
آنته ورژن ران یکی از سه علت شایع راه رفتن با پنجه پا رو به داخل در کودکان است.
شیوع آنته ورژن هیپ
آنته ورژن هیپ یا سر استخوان ران در بخش قابل توجهی از بچه ها تا حدودی وجود دارد. این تغییر شکل، شایعترین علت به داخل گذاشتن پا در بچه های بالاتر از سن سه سالگی است و والدین، بیشتر وقتی بچه در سنین 4 تا 6 سالگی است متوجه آن میشوند.
برخی مطالعات این تغییر شکل استخوانی را در دختران شایع تر از پسران گزارش کرده اند، هرچند یک مطالعه روی 219 کودک سالم تفاوت معناداری بین دو جنس پیدا نکرد و ممکن است زمینه ژنتیکی هم در بروز آن نقش داشته باشد.
علائم آنته ورژن هیپ
این بچه ها موقع نشستن روی زمین ساق هایشان را در دو طرف بدن قرار میدهند و به اصطلاح به شکل W یا قورباغه مینشینند.
به نظر نمیرسد ممانعت بچه از این طریقه نشستن تاثیری در روند بهبودی داشته باشد پس بهتر است بچه را آزاد بگذاریم تا هر طور که مایل بود بنشیند.
وقتی بچه سر پا می ایستد و از جلو به او نگاه میکنیم میبینیم که استخوان کشکک در طرف مبتلا به سمت داخل چرخیده و به نظر میرسد کشکک به سمت جلو نیست بلکه به سمت زانوی دیگر متمایل شده است.
در موارد دو طرفه آنته ورژن هیپ یا سر استخوان ران بنظر میرسد هر دو کشکک به طرف هم متمایل و نزدیک شده اند. در این بچه ها بنظر میرسد ساق ها قوس بیشتری دارند ولی در واقع اینطور نیست و به خاطر به داخل آمدن کشکک و چرخش ساق ( بدنبال چرخش ران) این تصور ایجاد میشود.
تشخیص و تصویربرداری آنته ورژن هیپ
تشخیص اولیه آنته ورژن هیپ با معاینه بالینی و بررسی نحوه راه رفتن، نشستن و وضعیت ایستادن کودک انجام میشود. چرخش استخوان ران را نمیتوان روی رادیوگرافی ساده به دقت اندازه گیری کرد.
برای اندازه گیری دقیق میزان زاویه چرخش، معمولا سی تی اسکن یا ام آر آی درخواست میشود که بیشتر برای آماده سازی جراحی به کار میرود، نه برای هر کودکی که این تغییر شکل را دارد.
روند طبیعی و عوارض آنته ورژن هیپ
آنته ورژن هیپ یا سر استخوان ران در اکثریت قریب به اتفاق بچه ها با بالا رفتن سن و تا حدود سن 10 تا 11 سالگی بهبود میابد. بنظر نمیرسد اگر تا این سن چرخش ران به حد طبیعی نرسد بعد از آن بهبودی ایجاد شود.
در صورت ماندگار شدن این تغییر شکل، ممکن است احتمال ایجاد کندرومالاسی یا نرمی کشکک در سنین بالاتر بیش از معمول باشد. اسپلینت، کفش های مخصوص و ورزش و نرمش هیچ تاثیری بر روی این تغییر شکل مادرزادی ندارد.
در کودکان علامت دار با آنته ورژن شدید ران، طبق یک مطالعه تا 86 درصد درد گزارش کرده اند و عملکرد حرکتی آنها به طور معناداری پایین تر از همسالان است.
کودکان با آنته ورژن شدید در آزمون های تعادل ضعیف تر ظاهر میشوند، که میتواند توضیح دهنده زمین خوردن بیشتر آنها هنگام ورزش باشد.
نقش فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی
فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی نمیتواند اصل چرخش مادرزادی استخوان ران را برطرف کند، ولی در کودکان علامت دار میتواند به بهبود الگوی راه رفتن و کاهش زمین خوردن کمک کند.
در صورتیکه آنته ورژن هیپ یا چرخش سر استخوان ران تا سن ده سالگی به قدر کافی خوب نشود و بچه در این سن در راه رفتن و ورزش مشکل داشته باشد نیاز به عمل جراحی وجود دارد.
درمان چرخش استخوان ران چیست
معمولا وقتی در اندازه گیری هایی که پزشک متخصص از روی سی تی اسکن انجام میدهد آنته ورژن سر استخوان ران در سن ده سالگی بیش از 50 درجه است بیمار برای تصحیح چرخش استخوان ران نیاز به جراحی دارد.
جراحی که برای آنته ورژن هیپ یا سر استخوان ران انجام میشود نوعی استئوتومی استخوان ران است.
در این جراحی پزشک جراح تنه استخوان ران را برش میدهد و سپس قطعه پایین را در جهت مناسب چرخانده و سپس دو قطعه بالا و پایین را با میله داخل استخوانی و یا پلاک به یکدیگر متصل میکند تا استخوان در وضعیت جدید جوش بخورد.
این جراحی معمولا موثر است، ولی طبق یک مطالعه روی 95 کودک، حدود 14 درصد بیماران دچار عارضه حین یا بعد از عمل شدند. به همین دلیل جراحی فقط برای موارد شدید و علامت دار در نظر گرفته میشود.
سوالات متداول
منابع:
- Femoral Anteversion – Limb Lengthening and Reconstruction Society
- The impact of symptomatic femoral neck anteversion and tibial torsion on gait, function and participation in children and adolescents – Gait and Posture
- Osteotomy for femoral anteversion. Complications in 95 children – Acta Orthopaedica Scandinavica
- Evaluation of postural control in children with increased femoral anteversion – Gait and Posture
- Femoral anteversion in healthy children. Application of a new method using ultrasound – Journal of Anatomy
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها