دستشویی رفتن بعد از تعویض مفصل ران، نکات ایمنی

استفاده از دستشویی بعد از تعویض مفصل لگن نیاز به رعایت نکات ایمنی خاصی دارد تا از خم شدن بیش از حد ران و خطر دررفتگی جلوگیری شود.

توالت فرنگی با نشیمن بلند بهترین انتخاب است و توصیه معمول این است که بیمار تا آخر عمر از توالت فرنگی استفاده کند. بالابر توالت ارتفاع نشستن را بیشتر میکند و فشار روی مفصل را کم میکند.

استفاده از توالت ایرانی و چمباتمه نشستن بعد از تعویض مفصل توصیه نمیشود، چون ران را بیش از حد خم میکند و خطر دررفتگی مفصل مصنوعی را بالا میبرد.

نصب دستگیره های کمکی در کنار توالت هم میتواند تعادل بیمار را بهتر کند و خطر زمین خوردن را کم کند.

بیمار به محض اینکه با کمک فیزیوتراپ راه برود، که معمولا روز بعد از جراحی است، میتواند از دستشویی استفاده کند. قبل از آن از لگن یا سوند ادراری استفاده میشود.

هنگام نشستن و برخاستن وزن روی پای سالم است و تنه نباید به جلو خم شود. برای شستن هم نباید خم شد یا بدن را چرخاند. بعضی محدودیت های دیگر با گذشت زمان کمتر میشوند، ولی تصمیم نهایی با جراح است.

---

بعد از جراحی تعویض مفصل باید حتما از توالت فرنگی، ترجیحا با نشیمن بلند استفاده شود. با شروع راه رفتن بعد از جراحی، دستشویی رفتن هم امکانپذیر خواهد بود.

دستشویی رفتن بعد از تعویض مفصل لگن با چه نوع توالت

مهمترین نکته ای که باید از روش دستشویی رفتن بعد از تعویض مفصل لگن و ران بدانیم اینست که از توالت فرنگی استفاده کنیم.

نکته مهمی که بعد از این جراحی باید رعایت شود اینست که زاویه بین تنه و ران از 90 درجه کمتر نشود. اگر این زاویه کمتر شود دو مشکل بوجود میاید. یکی اینکه خطر دررفتگی مفصل مصنوعی بیشتر میشود و دیگر اینکه احتمال آسیب به مفصل افزایش میابد.

این دو مشکل بخصوص در سه ماهه اول بعد از جراحی که بافت های اطراف مفصل مصنوعی هنوز به خوبی ترمیم پیدا نکرده اند بیشتر است.

در توالت سنتی که از آن در ایران و در پهنه وسیعی از آسیا استفاده میشود، فرد باید بصورت چمباتمه بنشیند. این وضعیت نشستن، با کاهش شدید زاویه بین تنه و ران، مفصل مصنوعی را تحت فشار بیش از حدی قرار میدهد. مشکلات این وضعیت را قبلا توضیح دادم.

به همین خاطر به همه بیماران توصیه میشود که برای دستشویی رفتن بعد از تعویض مفصل لگن، تا آخر عمر از توالت صندلی دار موسوم به توالت فرنگی استفاده شود.

چه موقع بعد از جراحی میتوان از دستشویی استفاده کرد

به محض اینکه فرد بعد از جراحی به کمک فیزیوتراپ راه برود میتواند از دستشویی و توالت فرنگی هم استفاده کند. بعد از جراحی ممکن است بیمار تا مدتی کمی یبوست داشته باشد. این یبوست معمولا چند علت دارد

• مصرف داروهای حین و بعد از جراحی
• کم تحرکی
• ترس از دستشویی رفتن
• استرس جراحی

برای کاهش این یبوست بعد از جراحی، بیمار باید مایعات بیشتری مصرف کند و از میوه های تفاله دار و ملین بیشتر استفاده کند. به محض شروع به راه رفتن هم باید از دستشویی و توالت استفاده کند. غالب بیماران معمولا روز بعد از جراحی میتوانند راه بروند.

برای برنامه کامل راه رفتن و افزایش تدریجی تحرک، راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن را هم بخوانید.

دستشویی رفتن در ساعات اول بعد از جراحی، قبل از راه رفتن

تا زمانی که بیمار نتوانسته از تخت بلند شود، برای ادرار کردن از لگن یا ظرف مخصوص ادرار روی تخت استفاده میکند. در بعضی بیماران هم برای مدت کوتاهی سوند ادراری گذاشته میشود.

بعد از بی حسی نخاعی گاهی مثانه تا چند ساعت به خوبی کار نمیکند و بیمار با وجود پر بودن مثانه نمیتواند ادرار کند. این مشکل موقتی است و با خالی کردن مثانه توسط پرستار برطرف میشود. توضیح بیشتر درباره نوع بیهوشی را در مقاله بیهوشی عمومی یا بی حسی نخاعی در تعویض مفصل لگن ببینید.

در یک مطالعه روی 174 بیمار که با بی حسی نخاعی تعویض مفصل لگن شدند، 76 نفر بعد از عمل برای خالی شدن مثانه به سوند موقت نیاز پیدا کردند و فقط 14 نفر سوند ماندگار لازم داشتند. سابقه قبلی احتباس ادرار و حجم زیاد سرم در حین عمل مهمترین عوامل خطر بودند.

محیط دستشویی باید چگونه باشد

برای دستشویی رفتن بعد از تعویض مفصل لگن، نشیمن توالت فرنگی در محیط دستشویی باید ارتفاع مناسبی داشته باشد. بسیاری از دستشویی ها نشیمن کم ارتفاع دارند که موقع نشستن روی آن فشار زیادی به لگن وارد میشود. استفاده از این دستشویی ها بخصوص در هفته اول بعد از جراحی میتواند دردناک باشد.

ارتفاع نشیمن توالت باید طوری باشد که وقتی روی آن مینشینیم زانوها هم سطح لگن یا ترجیحا کمی پایین تر از آن قرار بگیرند. در این حالت ران باید حالت افقی داشته باشد. اگر نشیمن توالت پایین باشد موقع نشستن روی آن لگن پایین و زانو بالا قرار میگیرد که مناسب نیست.

طبق یک مطالعه شبیه سازی کامپیوتری، هرچه زاویه خم شدن ران هنگام بلند شدن از حالت نشسته بیشتر باشد، فشار وارد بر مفصل ران هم به همان نسبت بیشتر میشود. همین موضوع دلیل علمی توصیه به نشیمن بلندتر توالت است.

اگر توالت دستشویی شما اینچنین است میتوانید یک اضافه بر روی آن قرار دهید تا نشیمن آن بالاتر برود. راه دیگر این است که تا مناسب کردن دستشویی، از یک توالت فرنگی سیار استفاده کنید.

در چند هفته اول بعد از جراحی ممکن است تعادل خوبی نداشته باشید. پس بهتر است کف دستشویی را کفپوش لاستیکی ضد لغزش بیندازید تا در محیط لغزنده دستشویی سر نخورید.

بجز یک دمپایی چیز دیگری در کف دستشویی قرار دهید. دمپایی را هم در محل مشخصی از کف دستشویی بگذارید و اجازه ندهید اشیاء دیگر در کف دستشویی پراکنده بمانند. چیزهایی که روز زمین هستند میتوانند به پای شما گیر کنند و موجب زمین خوردن شما شوند.

در صورت امکان سعی کنید در کنار توالت و بر روی دیوار، دستگیره های فلزی قرار دهید. این دستگیره ها به شما کمک میکنند تا در موقع نشستن و بلند شدن از توالت، دست خود را به آنها بگیرید و زمین نخورید.

طبق یک مطالعه روی 328 سالمند پرخطر که مجموعا 1172 بار زمین خوردند، خطر آسیب دیدگی هنگام زمین خوردن در حمام و دستشویی 2.4 برابر بیشتر از اتاق نشیمن بود.

مسیر اطاق خواب تا دستشویی را در طول شب با نور کمی روشن نگه دارید. روشن بودن مسیر موجب میشود تا کمبود دید موجب زمین خوردن شما نشود.

طرز استفاده از دستشویی فرنگی بعد از تعویض مفصل چطور است

معمولا فیزیوتراپ در اولین ملاقات با بیمار بعد از جراحی، روش نشستن و برخاستن از صندلی را به او آموزش میدهد. طرز استفاده از توالت فرنگی شبیه به روش استفاده از صندلی است.

یکی از بهترین راه ها برای کمک گرفتن از واکر برای استفاده از دستشویی فرنگی را در فیلم بالا میبینید.

روش دیگر در هنگام دستشویی رفتن بعد از تعویض مفصل اینست که فرد برای نشستن روی توالت، اول به کمک واکر، پشت به توالت قرار میکیرد. سپس پاهای خود را به توالت میچسباند. بعد از آن وزن خود را بر روی پای سالم انداخته و زانوی سالم را به آرامی خم کرده و روی توالت مینشیند.

فرد در حین پایین آمدن برای نشستن روی توالت باید دستها را به دسته واکر یا به دستگیره روی دیوار بگیرد. گرفتن تکیه گاه با دست ها موجب میشود تا بتواند بصورت کنترل شده و به آرامی روی توالت بنشیند. در حین پایین آمدن پای سمت عمل شده را به جلو دراز میکند.

برای بلند شدن هم باید وزن را روی پای سالم بیندازد و با کمک پای سالم بلند شود. در حین بلند شدن دست ها را به دستگیره دیوار یا دسته واکر محکم میگیرد تا به بلند شدن کمک کند.

طبق یک مطالعه مروری بر 3 مطالعه و 492 بیمار، هنوز شواهد قطعی برای اینکه وسایل کمکی مثل بالابر توالت و آموزش احتیاط‌های حرکتی به‌تنهایی از دررفتگی مفصل جلوگیری کنند وجود ندارد.
در یکی از این مطالعه‌ها با 81 بیمار، در 12 ماه اول بعد از عمل هیچ دررفتگی در هیچ‌کدام از دو گروه دیده نشد. با این حال رعایت نکات ایمنی بالا همچنان توصیه عملی رایج است.

شستن و تمیز کردن بعد از دستشویی

مشکل خیلی از بیماران بعد از جراحی خود دستشویی رفتن نیست، بلکه شستن و تمیز کردن بعد از آن است. برای این کار نباید تنه را به جلو خم کرد یا برای رسیدن به شیر آب و شلنگ، بدن را به سمت پای عمل شده چرخاند.

بهتر است قبل از جراحی شلنگ توالت را طوری نصب کنید که بدون خم شدن در دسترس دست باشد. نشیمن توالت فرنگی که شستشوی خودکار دارد این مشکل را به راحتی حل میکند. در روزهای اول اگر تمیز کردن بدون خم شدن ممکن نیست، از یکی از اعضای خانواده کمک بگیرید.

نکته مهم دیگر در استفاده از سرویس

نکته مهم این است که غالب افراد تمایل دارند در حین نشستن، تنه خود را به جلو خم کنند. این کار زاویه تنه و ران را از 90 درجه کمتر کرده و درست نیست. باید دقت کرد تا در موقع نشستن تنه خود را به جلو خم نکنیم.

این اتفاق در حین بلند شدن از صندلی یا توالت هم میفتد. به این معنی که غالب افراد در موقع بلند شدن تنه خود را به جلو خم میکنند که درست نیست.

نکته مهم دیگر این است که در دستشویی، لباس و شلوار گشاد داشته باشیم تا درآوردن آنها راحت باشد. همچنین باید در موقع استفاده از دستشویی مواظب باشیم تا آب به محل پانسمان جراحی نریزد و پانسمان تمیز بماند.

برای روش کامل مراقبت از پانسمان و زخم، مراقبت از زخم و پانسمان بعد از تعویض مفصل لگن را هم ببینید.

منابع علمی این مقاله

• Using the Toilet After Joint Replacement Surgery – London Health Sciences Centre
• Effect of Hip Joint Angle at Seat-Off on Hip Joint Contact Force During Sit-to-Stand Movement: A Computer Simulation Study – BioMedical Engineering OnLine
• Circumstances and Outcomes of Falls Among High Risk Community-Dwelling Older Adults – Injury Epidemiology
• Assistive Devices, Hip Precautions, Environmental Modifications and Training to Prevent Dislocation and Improve Function After Hip Arthroplasty – Cochrane Database of Systematic Reviews
• Incidence and Risk Factors for Postoperative Urinary Retention in Total Hip Arthroplasty Performed Under Spinal Anesthesia – The Journal of Arthroplasty