لنگیدن بعد از شکستگی لگن یا ران شایع است و در بیشتر بیماران علت آن ضعف عضلات اطراف لگن است، نه مشکلی در خود شکستگی. این نوع لنگیدن با ورزش و فیزیوتراپی در طول چند ماه کم‌کم بهتر میشود.
وقتی لنگیدن با گذشت زمان بهتر نمی‌شود یا با درد همراه است، باید دنبال علت ساختاری گشت: کوتاه شدن پا، کج جوش خوردن استخوان، جوش نخوردن آن، نکروز سر استخوان ران یا مشکل پیچ و پلاک.
درمان به علت بستگی دارد. ضعف عضله با تمرین، اختلاف طول کم با کفی، و مشکلات ساختاری با جراحی اصلاحی مثل استئوتومی یا تعویض مفصل درمان می‌شوند.
این مقاله درباره‌ی بیمارانی است که شکستگی اطراف مفصل ران یا شکستگی استخوان ران داشته‌اند و استخوانشان با پیچ و پلاک یا میله جوش خورده است. اگر مفصل شما تعویض شده، مقاله‌ی لنگیدن بعد از تعویض مفصل لگن و اگر لنگیدن شما ربطی به شکستگی ندارد، مقاله‌ی علت لنگیدن را بخوانید.
چرا بعد از شکستگی لگن یا ران می‌لنگم
راه رفتن طبیعی به سه چیز نیاز دارد: عضلات قوی اطراف لگن، طول برابر دو پا و مفصلی که بدون درد حرکت کند. شکستگی و جراحی آن می‌تواند هر سه را موقت یا دائم تغییر دهد. شایع‌ترین علت، ضعف عضله است و بقیه‌ی علت‌ها کمتر پیش می‌آیند.
ضعف عضلات لگن و ران
عضلات دورکننده‌ی لگن در کنار باسن، هنگام راه رفتن لگن را صاف نگه می‌دارند. بعد از هفته‌ها بی‌حرکتی و برشی که جراحی در اطراف این عضلات می‌دهد، این عضلات ضعیف می‌شوند. در نتیجه وقتی وزن روی پای آسیب‌دیده می‌آید، لگن به طرف مقابل پایین می‌افتد و بیمار برای جبران، تنه را به طرف پای عمل‌شده خم می‌کند. به این نوع لنگیدن راه رفتن ترندلنبورگ می‌گویند.
مروری که تغییرات قدرت عضلات و راه رفتن را بعد از شکستگی لگن در سالمندان بررسی کرد نشان داد قدرت عضله و راه رفتن بیشتر در 6 ماه اول بعد از جراحی بهتر میشود، ولی تفاوت دو پا گاهی تا 1 تا 2 سال باقی می‌ماند.
کوتاه شدن پا
اگر قطعات شکسته کمی روی هم لغزیده یا فشرده شده باشند، پای آسیب‌دیده بعد از جوش خوردن کمی کوتاه‌تر میشود. اختلاف طول کم را بدن خودش جبران می‌کند یا با یک کفی ساده برطرف میشود. اختلاف بیشتر باعث لنگیدن دائمی و گاهی کمردرد میشود.
کج جوش خوردن استخوان
گاهی استخوان جوش می‌خورد ولی با زاویه‌ی نادرست. شایع‌ترین حالت در شکستگی‌های بالای ران این است که زاویه‌ی گردن استخوان ران بسته‌تر از حالت طبیعی میشود. در این وضعیت پا کوتاه‌تر میشود و عضلات دورکننده‌ی لگن اهرم کوتاه‌تری پیدا می‌کنند، پس حتی با تمرین هم لنگیدن کاملا برطرف نمی‌شود.
جوش نخوردن استخوان
اگر ماه‌ها بعد از جراحی هنوز هنگام گذاشتن وزن روی پا درد عمقی وجود دارد و لنگیدن بهتر نمی‌شود، باید با عکس و گاهی سی تی اسکن بررسی کرد که استخوان واقعا جوش خورده است یا نه. این مشکل به‌خصوص در شکستگی گردن استخوان ران پیش می‌آید، چون خون‌رسانی این ناحیه ضعیف است.
در بررسی 106 گزارش درباره‌ی شکستگی جابه‌جاشده‌ی گردن استخوان ران که با پیچ ثابت شده بود، در 2 سال اول جوش نخوردن در 33 درصد بیماران و نکروز سر استخوان ران در 16 درصد دیده شد.
نکروز سر استخوان ران
در شکستگی گردن استخوان ران، رگ‌هایی که به سر استخوان خون می‌رسانند ممکن است در همان لحظه‌ی شکستگی آسیب ببینند. سر استخوان ران ماه‌ها بعد کم‌کم نرم میشود و فرو می‌ریزد، و بیمار که مدتی خوب راه می‌رفت دوباره دچار درد کشاله‌ی ران و لنگیدن میشود. توضیح کامل این بیماری در مقاله‌ی سیاه شدن استخوان لگن آمده است.
این عارضه ممکن است دیر ظاهر شود.
در مطالعه‌ای روی 87 بیمار با شکستگی گردن استخوان ران میانگین فاصله‌ی جراحی تا تشخیص نکروز در یکی از روش‌های تثبیت حدود 13.1 ماه بود، و جابه‌جایی زیاد شکستگی و جااندازی نامناسب مهم‌ترین عوامل خطر بودند.
مشکل پیچ و پلاک
گاهی سر پیچ یا پلاک در کنار ران زیر عضلات برجسته است و هنگام راه رفتن آن‌ها را تحریک می‌کند. گاهی هم پیچ در استخوان نرم سالمندان از سر استخوان ران بیرون می‌زند یا جابه‌جا میشود. هر دو حالت درد کنار ران و لنگیدن ایجاد می‌کنند و با عکس ساده تشخیص داده می‌شوند.
لنگیدن بعد از شکستگی ران چقدر طول می‌کشد
در هفته‌های اول بعد از جراحی بیمار با واکر یا عصا راه می‌رود و لنگیدن کاملا طبیعی است. با جوش خوردن استخوان و تقویت عضلات، بیشتر بهبودی در چند ماه اول اتفاق می‌افتد. در سالمندان و کسانی که پیش از شکستگی هم عضلات ضعیفی داشتند، بهبودی کندتر است.
اگر لنگیدن بعد از حدود شش ماه تمرین منظم هنوز بهتر نشده، یا بعد از یک دوره‌ی بهبودی دوباره بدتر شده، باید جراح علت ساختاری آن را بررسی کند.
ورزش و فیزیوتراپی برای رفع لنگیدن
مهم‌ترین تمرین‌ها آن‌هایی هستند که عضلات دورکننده و عضلات باسن را تقویت می‌کنند. همه‌ی این تمرین‌ها باید بعد از اجازه‌ی جراح و به تدریج شروع شوند:
- بالا بردن پا به پهلو: به پهلوی سالم دراز بکشید و پای عمل‌شده را با زانوی صاف آرام بالا ببرید و پایین بیاورید.
- حرکت پل: به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کنید و باسن را از زمین بلند کنید.
- دور کردن پا در حالت ایستاده: پشت یک صندلی بایستید و پای عمل‌شده را آرام به طرف بیرون ببرید.
- تمرین راه رفتن جلوی آینه، با قدم‌های برابر و بدون خم کردن تنه به یک طرف.
تا وقتی عضلات قوی نشده‌اند، عصا را در دست طرف مقابل پای آسیب‌دیده بگیرید. این کار بار روی لگن را کم می‌کند و جلوی عادت کردن به لنگیدن را می‌گیرد. برنامه‌ی کامل حرکات در مقاله‌ی نرمش‌ها و فیزیوتراپی مفصل ران آمده است.
چه زمانی باید به جراح مراجعه کرد
- لنگیدنی که بعد از حدود شش ماه تمرین بهتر نشده است.
- دردی که با گذاشتن وزن روی پا بیشتر میشود و با گذشت زمان کم نمی‌شود.
- درد تازه‌ی کشاله‌ی ران ماه‌ها بعد از یک شکستگی گردن استخوان ران که خوب جوش خورده بود.
- کوتاه شدن محسوس پا، چرخیدن پا به بیرون، یا احساس ناپایداری و خالی کردن لگن.
- تب، قرمزی یا ترشح از محل زخم، که می‌تواند نشانه‌ی عفونت باشد.
درمان جراحی لنگیدن بعد از شکستگی
وقتی علت ساختاری است، تمرین به‌تنهایی کافی نیست و درمان همان علت را هدف می‌گیرد. اگر پیچ یا پلاک برجسته عضلات را تحریک کند، بعد از جوش خوردن کامل استخوان می‌توان آن را خارج کرد. اگر سر استخوان ران نکروز شده یا مفصل آرتروز گرفته باشد، تعویض مفصل لگن درد و لنگیدن را برطرف می‌کند.
در بیمار جوان‌تر که سر استخوان ران سالم است ولی استخوان با زاویه‌ی نادرست جوش خورده یا جوش نخورده، می‌توان با حفظ مفصل خود بیمار و یک استئوتومی اصلاحی، زاویه‌ی گردن استخوان ران را درست کرد.
در گزارش 12 بیمار با کج جوش خوردن یا جوش نخوردن شکستگی بالای ران که با استئوتومی اصلاحی درمان شدند، استخوان در همه‌ی آن‌ها به‌طور میانگین در 19.1 هفته جوش خورد و کوتاهی پا از 2.4 سانتیمتر به 0.7 سانتیمتر رسید.
سوالات متداول
منابع علمی این مقاله
- Changes in lower limb muscle strength and corresponding gait changes following hip fractures in older adults: a narrative review – Frontiers in Medicine
- Outcomes after displaced fractures of the femoral neck. A meta-analysis of one hundred and six published reports – The Journal of Bone and Joint Surgery American Volume
- Characteristics of the Extent and Onset of Osteonecrosis of the Femoral Head After Femoral Neck System (FNS) Fixation: A Minimum Two-Year Follow-Up Comparative Study with Cannulated Screws – Journal of Clinical Medicine
- Proximal femoral valgus osteotomy and dynamic hip screw fixation for post-traumatic coxa vara secondary to femoral neck or intertrochanteric fracture nonunion or malunion: a retrospective case series – Frontiers in Surgery
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها