آیا سیاه شدن سر استخوان ران کاملا خوب می‌شود؟ سیر بیماری و پیش‌آگهی

سیاه شدن سر استخوان ران به علت کاهش خونرسانی به این ناحیه ایجاد میشود و سیر آن طیف وسیعی دارد. در بسیاری از بیماران هیچ علامتی ایجاد نمیشود و بیماری فقط به طور اتفاقی در تصویربرداری دیده میشود، در حالیکه در بعضی افراد درد شدید و پیشرونده ایجاد میکند.

درد ناشی از این بیماری در بسیاری از بیماران طی چند ماه کم میشود یا کاملا از بین میرود، اما این به معنای پاک شدن کامل تغییرات استخوانی نیست. آثار سیاهی در تصویربرداری معمولا برای همیشه باقی میمانند، درست مثل جای زخمی که بعد از بهبود روی پوست میماند.

در مراحل خیلی اولیه بیماری، بعضی داروها یا جراحی دکمپرشن میتوانند تا حدی به کند شدن پیشرفت بیماری کمک کنند، هرچند در بسیاری موارد راهی برای توقف کامل سیر بیماری وجود ندارد. مهمترین هدف درمان، کنترل درد و پیشگیری از تغییر شکل بیشتر سر استخوان ران است.

دیدن آثار قدیمی سیاهی در تصویربرداری به تنهایی به معنای بیماری فعال یا نیاز به درمان تازه نیست. تشخیص درست نیاز به بررسی دقیق علائم فعلی بیمار در کنار تصاویر دارد، نه فقط نگاه کردن به خود تصویر.

---

سیاه شدن سر استخوان ران در غالب موارد کاملا خوب میشود ولی گاهی مواقع ممکن است عوارضی از خود بجای بگذارد. در زیر بیشتر توضیح میدهم.

یادآوری و تعریف

بیماری سیاه شدن سر استخوان ران براثر کاهش خونرسانی به همین ناحیه، که در واقع قسمتی از مفصل لگن است ایجاد میشود. استخوان یک بافت زنده است و ممکن است به دنبال مصرف کورتون یا بدنبال شکستگی های لگن خونرسانی به سر استخوان ران کاهش پیدا کند و این بیماری ایجاد شود. مهمترین علامت آن درد لگن و کشاله ران است.

سیر بیماری سیاه شدن سر استخوان ران چیست

سیر این بیماری یک طیف است که از موارد خیلی خفیف تا شدید متفاوت است.

در بسیاری از افرادی که دچار این مشکل میشوند هیچ دردی یا هیچ مشکلی ایجاد نمیشود و فرد هم اصلا متوجه بیماری نمیشود. بیماری میاید، مدتی فعال میماند و بعد از مدتی دوباره خونرسانی به استخوان برقرار میشود. اینها ندرتا تشخیص داده میشوند مگر اینکه بطور اتفاقی از لگن بیمار ام آر آی تهیه شود و در تصاویر آن، پزشک تغییرات ناشی از سیاه شدگی را ببیند.

در طرف دیگر طیف، بیمارانی هستند که سیاه شدن سر استخوان ران در آنها موجب بروز درد شدید و غیر قابل تحمل در کشاله ران میشود. بیماری ممکن است در عرض چند ماه بسرعت پیشرفت کند و موجب تخریب کامل مفصل لگن شود. این فرم معمولا در معتادان تزریقی دیده میشود.

در وسط این طیف حالت های مختلفی هستند

• ممکن است بیمار درد لگن داشته باشد که سه تا شش ماه بماند و بعد خودبخود خوب شود و مشکلی هم برای بعدها ایجاد نکند
• ممکن است درد کشاله ران بیمار ابتدا زیاد باشد ولی بعد از چند ماه بتدریج کم شود ولی این درد کم تا سالها باقی بماند
• ممکن است درد لگن بیمار بعد از گذشت چند ماه کم شود و یا حتی خوب شود ولی سر استخوان ران تغییر شکل پیدا کند. این تغییر شکل در دراز مدت موجب بروز آرتروز و ساییدگی در مفصل ران میشود و این ساییدگی موجب میشود درد لگن دوباره شروع شود.

طبق یک مرور جامع مطالعات در مجله Journal of Bone and Joint Surgery که سیر 664 مفصل بدون علامت را بررسی کرد، در حدود 59 درصد این مفاصل در نهایت به سمت بروز علامت یا فروریختن سطح مفصل پیش رفتند، هرچند ضایعات کوچک و در محل مناسب سرنوشت بسیار بهتری داشتند.

آیا میتوانیم در سیر این بیماری تغییری ایجاد کنیم

خیلی از بیماران میپرسند چگونه میتوان سیر بیماری را متوقف کرد. این سوال مهمی است.

گاهی اوقات ممکن است بتوان با مصرف بعضی داروها و یا گاهی مواقع با انجام جراحی دکمپرشن پیشرفت بیماری را تا حدودی تحت کنترل درآورد.

البته در بسیاری موارد راهی برای کنترل سیر بیماری وجود ندارد ولی این به معنای عدم توانایی در مدیریت بیماری نیست. مهمترین علامت بیماری درد است که میتوان آن را با مصرف دارو کنترل کرد و اگر درد با دارو کنترل نشد میتوان با جراحی آن را از بین برد.

طبق یک مرور در مجله Maedica جراحی دکمپرشن همراه با استم سل ها در مراحل اولیه بیماری ممکن است بتواند نتیجه حفظ مفصل را بهتر کند. یک مطالعه دیگر در مجله International Orthopaedics هم روی روش پیوند استخوان برای حفظ سر استخوان ران، نتیجه موفق را در حدود 55 تا 87 درصد بیماران گزارش کرده است.

اگر پرسش اصلی شما این است که با توجه به شدت بیماری آیا نیاز به عمل جراحی دارید یا نه، بهتر است مقاله‌ی جداگانه درباره‌ی نیاز به جراحی در سیاه شدن استخوان لگن را هم بخوانید.

آیا اگر درد من خوب شود سیاهی هم کاملا خوب میشود

بعضی بیماران میپرسند: من میخواهم سیاهی استخوان من کاملا از بین برود. آیا این بیماری قابل درمان کامل است. این سوال بسیار خوبی است.

وقتی کسی دچار سیاه شدن سر استخوان ران میشود علائمی مانند درد و لنگش بوجود میاید و در رادیوگرافی و ام آر آی لگن او هم تغییراتی دیده میشود که پزشک آنها را میبیند.

در بسیاری از بیماران بعد از مدتی، حال چه بصورت خودبخود و یا با درمان، بیماری فروکش میکند و درد و لنگش بیمار از بین میرود.

در این وضعیت اگر پزشک رادیوگرافی و ام ار آی جدید از لگن بیمار تهیه کند باز آثار سیاهی قبلی را میتواند در تصاویر ببیند. حتی اگر دهها سال بعد، و وقتی فرد هیچ مشکلی ندارد از او تصویربرداری شود باز میتوان آثار سیاهی قبلی را در تصاویر دید. این به معنای باقی ماندن بیماری نیست.

اگر دست شما بریده شود زخم میشود. وقتی زخم خوب میشود جای آن ممکن است روی پوست شما بماند. این آثار معمولا تا آخر عمر هم روی پوست شما قابل مشاهده است ولی دیدن آن به معنی آن نیست که الان دست شما زخم است. تصاویر هم همین هستند.

/این مشاهده‌ی بالینی با یافته‌های علمی هم همخوانی دارد. در یک مطالعه قدیمی‌تر در مجله Fortschritte auf dem Gebiete der Röntgenstrahlen (Rofo) روی بیمارانی که بعد از جراحی دکمپرشن بهبود بالینی پیدا کرده بودند، سیگنال ام آر آی ناحیه‌ی نکروزه در بیشتر موارد همچنان بدون تغییر باقی مانده بود، هرچند تقریبا همه‌ی بیماران از نظر علامت بهتر شده بودند.

تغییرات در تصاویر

پس اگر منظور شما این است که بعد از اینکه درد و لنگش از بین رفتند حتی در عکس هم چیزی مشخص نشود، خیر اینطور نیست. در عکس آثار سیاهی مشخص خواهد شد. ولی اگر منظور شما از خوب شدن بیماری از بین رفتن علائم بیماری یعنی درد و لنگش است، بله با درمان بیماری این علائم هم از بین میروند.

اتفاقا برخی از بیماران درد هایی در ناحیه لگن دارند و پزشک بعد از تهیه ام آر آی آثاری از سیاهی قدیمی را در تصاویر آنها میبیند. دیدن این آثار به این معنا است که سالها قبل این بیماری ایجاد شده ولی هیچ دردی ایجاد نکرده و فرد اصلا متوجه آن نشده ولی آثار آن در عکس دیده میشود.

در این وضعیت خیلی از پزشکان غیر متبحر با دیدن تصاویر تصور میکنند بیمار سیاه شدگی دارد که اینطور نیست. درد بیمار ممکن است به علل دیگری باشد ولی تصویر سیاهی قدیمی در عکس، چشم ناآشنا را به اشتباه میندازد.

منابع:

• The natural history of untreated asymptomatic osteonecrosis of the femoral head: a systematic literature review – Journal of Bone and Joint Surgery (American)
• Osteonecrosis of the Femoral Head. Optimizing the Early-Stage Joint-Preserving Surgical Treatment? – Maedica
• The use of non-vascularized bone grafts to treat osteonecrosis of the femoral head: indications, techniques, and outcomes – International Orthopaedics
• The MR tomography of avascular necrosis of bone: the primary findings and the follow-up observations after core decompression – Fortschritte auf dem Gebiete der Röntgenstrahlen (Rofo)