مراقبت بعد از عمل شکستگی لگن و گردن فمور در سالمندان

مراقبت بعد از عمل شکستگی لگن در سالمندان: راه افتادن زودهنگام، پیشگیری از زخم بستر و عفونت، کنترل دلیریوم و نکات عملی مراقبت از بیمار در منزل.

شکستگی لگن در سالمندان
نوشته‌ی دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل رانآخرین بازبینی: 29 آبان 1405

توانبخشی و روند بازگشت به راه رفتن پس از عمل شکستگی مفصل ران

بعد از عمل جراحی شکستگی مفصل ران، توانبخشی و شروع زودهنگام راه رفتن نقش تعیین‌کننده‌ای در بازگشت بیمار به زندگی روزمره دارد.

این اصول برای هر دو نوع شایع شکستگی مفصل ران در سالمندان، یعنی شکستگی گردن فمور و شکستگی اینترتروکانتریک، یکسان است. نوع عمل فقط روی سرعت گذاشتن وزن کامل روی پا اثر دارد و جراح آن را تعیین میکند.

روند راه رفتن معمولا مرحله به مرحله و با کمک واکر یا عصا شروع میشود و طی چند هفته تا چند ماه پیشرفت میکند، اما سرعت این روند در هر بیمار بسته به سن، وضعیت جسمی قبل از شکستگی و نوع جراحی متفاوت است.

امروزه در بیشتر جراحی‌های شکستگی مفصل ران، محدودیت سختگیرانه‌ای برای گذاشتن وزن بدن روی پای عمل‌شده گذاشته نمی‌شود و به بیمار اجازه داده میشود به‌اندازه توانش وزن بگذارد.

در مطالعه‌ای که میزان وزنی که بیماران روی پای عمل‌شده می‌گذاشتند را هفته به هفته با آزمایش راه رفتن کامپیوتری اندازه‌گیری کرد، بیماران به‌طور میانگین در هفته اول تنها 51 درصد وزن پای سالم را روی پای عمل‌شده میگذاشتند و این میزان به‌تدریج تا هفته دوازدهم به 87 درصد رسید. یعنی بازگشت کامل توانایی راه رفتن یک فرآیند تدریجی چند هفته‌ای تا چند ماهه است، نه یک اتفاق ناگهانی بعد از عمل.

روند معمول راه رفتن پس از عمل به این شکل پیش میرود: ابتدا با کمک واکر و زیر نظر فیزیوتراپیست، سپس واکر با استقلال بیشتر، بعد عصا، و در نهایت (در صورت بهبود کامل) راه رفتن بدون هیچ وسیله کمکی. سرعت عبور از این مراحل به سلامت و توان حرکتی بیمار پیش از شکستگی بستگی دارد.

بررسی 40 مطالعه روی بیش از 4000 بیمار سالمند نشان داد برنامه‌های توانبخشی هدفمند (شامل تمرین راه رفتن، تعادل، قدرت عضلانی و تحرک عمومی) هم در بیمارستان و هم بعد از ترخیص، بهبود قابل‌توجهی در توانایی حرکتی بیماران نسبت به مراقبت معمول ایجاد میکنند.

به همین دلیل ادامه فیزیوتراپی منظم بعد از ترخیص از بیمارستان، حتی برای بیمارانی که در خانه یا آسایشگاه تحت مراقبت هستند، توصیه میشود.

شروع زودتر راه رفتن فقط به بهبود حرکت کمک نمی‌کند و روی بقای بیمار هم اثر دارد.

در بررسی 13 مطالعه با حدود 297 هزار بیمار احتمال مرگ در 30 روز اول در بیمارانی که زود راه افتاده بودند حدود یک‌سوم بیمارانی بود که دیرتر راه افتادند.

شکستگی لگن در سالمندان و نیاز به زود راه افتادن

افراد سالمند نمیتوانند مدت زیادی در بستر استراحت کنند. عضلات آنها به سرعت آتروفی و ضعیف شده و بعضی از آنها بعد از چند ماه استراحت ممکن است کلا توانایی راه رفتن را تا آخر عمر از دست بدهند.

بنابراین افراد مسن بعد از شکستگی لگن باید بتوانند هرچه سریعتر راه بروند. به همین علت ترجیح داده میشود که این شکستگی ها به نحوی جراحی شود که بیمار بتواند در اسرع وقت راه برود.

چند روز بعد از عمل شکستگی لگن میتوان راه رفت؟

بیشتر بیماران از روز بعد از عمل با کمک واکر و زیر نظر فیزیوتراپیست چند قدم راه میروند. راه رفتن با عصا معمولا بعد از چند هفته ممکن میشود و راه رفتن بدون وسیله کمکی، اگر بیمار پیش از شکستگی بدون کمک راه میرفت، معمولا در سه ماه اول برمیگردد.

بعد از عمل شکستگی لگن بیشتر بیماران روز بعد با واکر و زیر نظر فیزیوتراپ چند قدم راه می‌روند، بعد از چند هفته با عصا و تا 3 ماه بدون وسیله‌ی کمکی، اگر پیش از شکستگی بدون کمک راه می‌رفتند. وزن روی پای عمل‌شده هم تدریجی بیشتر می‌شود.

لنگیدن در ماه های اول بعد از عمل شایع است و بیشتر از ضعف عضلات لگن می آید. اگر لنگش بعد از چند ماه بهتر نشد، علت های آن را در مقاله لنگیدن بعد از شکستگی ران و لگن بخوانید.

افراد مسن قدرت عضلانی خوبی ندارند پس نمیتوان از آنها انتظار داشت بعد از درمان یک شکستگی لگن به نحوی راه بروند که از یک پا استفاده نکنند. بنابراین در بسیاری موارد پزشک باید حتی المقدور بیمار را طوری جراحی کند که بتواند بعد از آن حتی پای شکسته شده را هم بر زمین بگذارد.

پیشگیری از عوارض دوران بستری

بیماری که بعد از عمل مدتی در تخت می‌ماند در معرض چند عارضه‌ی شایع است. زخم بستر، عفونت ریه و ادرار و آشفتگی ذهنی مهم‌ترین آن‌ها هستند و بیشترشان با مراقبت ساده قابل پیشگیری‌اند.

شکستگی لگن سالمندان و زخم بستر

تحمل افراد مسن به درد ناشی از شکستگی لگن کم است. بسیاری از سالمندان قبل از شکستگی خود از درد قسمت هایی از بدن رنج میبرند و این دردها حرکت اندام ها را تحت تاثیر قرار میدهد. اضافه شدن یک شکستگی به این وضعیت مشکلات را پیچیده تر میکند.

فرد مسن بعد از شکستگی در حالت دراز کش کاملا بیحرکت میماند تا درد کمتری را احساس کند و این وضعیت میتواند به سادگی موجب بروز زخم بستر شود. زخم بستر بخصوص در پشت لگن ممکن است به سرعت و در عرض چند روز بعد از شکستگی ایجاد شود.

این زخم ها نه تنها درد دارند بلکه درمان آنها بسیار مشکل بوده و میتوانند موجب بروز عفونت شوند. هرچه عمل جراحی دیرتر انجام شود احتمال ایجاد شدن زخم بستر هم بیشتر میشود. همچنین وجود این زخم ها در ناحیه لگن میتواند عمل جراحی را پرمخاطره کند چون احتمال بروز عفونت را افزایش میدهد.

در مطالعه‌ای که 121 بیمار با شکستگی لگن را از نظر زخم بستر بررسی کرد بیش از نیمی از بیماران زخم بستر داشتند که بیشترشان سطحی بود. سن بالا و طول مدتی که بیمار روی تخت عمل بود مهم‌ترین عوامل خطر بودند.

شکستگی لگن در سالمندان و عفونت

اصولا هر چه سن بالاتر میرود احتمال بروز عفونت های تنفسی و ادراری در افراد بیشتر میشود. بعد از شکستگی لگن به علت اینکه فرد به دلیل درد شدید نمیتواند حرکت کند و دراز میکشد تهویه ریوی کم میشود.

فرد مسن نمیتواند در حالت درازکش نفس های عمیق بکشد و همین عامل موجب میشود در بافت ریه تغییراتی ایجاد شود که آن را مستعد به عفونت میکند.

دراز کشیدن به علت درد شدید ناشی از شکستگی و مصرف کم آب در این افراد از ترس نیاز به ادرار کردن هم از دلایلی است که احتمال بروز عفونت های ادراری را بیشتر میکند. ایجاد عفونت تنفسی یا ادراری عوارض جراحی را زیاد میکند. بطور مثال میتواند موجب افزایش احتمال عفونت در محل جراحی شود.

پس افرادی که دچار شکستگی لگن شده اند و بخصوص سالمندان باید تشویق شوند که تا حد امکان بنشینند و نفس های عمیق بکشند و آب زیادی مصرف کنند تا احتمال عفونت ادراری در آنها کم شود.

همچنین جراحی افراد مسن باید در اسرع وقت و قبل از ایجاد شدن عفونت تنفسی و ادراری انجام شود تا بیمار هر چه زودتر توانایی راه رفتن بعد از شکستگی لگن را به دست آورد. او هر چه زودتر بتواند بنشیند و راه برود احتمال اینکه دچار عفونت ادراری و تنفسی شود کمتر میشود.

خطر عفونت تنفسی و ادراری در شکستگی لگن بزرگسالان زیاد است

در بررسی 36229 بیمار بالای 65 سال در ثبت‌های کشوری احتمال هر نوع عفونت در بیمارانی که در 24 ساعت اول بعد از عمل راه افتاده بودند 10.9 درصد بود، در برابر 12.9 درصد در بیمارانی که بین 24 تا 36 ساعت راه افتادند.

دلیریوم و آشفتگی ذهنی بعد از عمل

یکی از شایع‌ترین مشکلات این دوره، آشفتگی ذهنی و دلیریوم است که در سالمندان بعد از جراحی زیاد دیده می‌شود. بررسی مطالعات قبلی درباره پیشگیری از دلیریوم در بیماران بستری با شکستگی مفصل ران نشان داد مجموعه‌اقدامات ساده و غیردارویی، احتمال بروز دلیریوم را حدود یک‌سوم کاهش می‌دهد.

این اقدامات چیز پیچیده‌ای نیستند: نگه‌داشتن عینک و سمعک بیمار در دسترس، یادآوری مکرر زمان و مکان، نور مناسب در روز و تاریکی در شب، آب‌رسانی کافی، کنترل درد و شروع زودهنگام حرکت.

برای پیشگیری از آشفتگی ذهنی و عفونت بعد از عمل شکستگی لگن در سالمندان: عینک و سمعک بیمار در دسترس باشد، زمان و مکان را مرتب یادآوری کنید، روز روشن و شب تاریک باشد، آب کافی بنوشد، بنشیند و نفس عمیق بکشد و زود حرکت را شروع کند. این اقدامات ساده احتمال دلیریوم را حدود یک‌سوم کم می‌کنند.

مراقبت از بیمار در منزل بعد از عمل شکستگی مفصل ران

بخش بزرگی از نتیجه‌ی درمان شکستگی مفصل ران نه در اتاق عمل، بلکه در هفته‌های بعد و در خانه رقم می‌خورد. مراقبت خانگی در این بیماران یک کار جانبی نیست و بخشی از خود درمان است.

سنگینی این مراقبت را نباید دست‌کم گرفت.

مطالعه‌ای که 172 مراقب خانوادگی را تا یک سال بعد از جراحی شکستگی مفصل ران بررسی کرد نشان داد یک ماه بعد از عمل، 50 درصد مراقبان درجه‌ی بالایی از فشار مراقبتی را تجربه می‌کردند و این رقم حتی یک سال بعد هم در 26 درصد آن‌ها باقی مانده بود.

در همین مطالعه، 55 درصد مراقبان دختر بیمار بودند. آموزش دادن نحوه‌ی جابه‌جا کردن بیمار به همین افراد، پیش از ترخیص از بیمارستان، یکی از کم‌هزینه‌ترین کارهایی است که نتیجه‌ی درمان را بهتر می‌کند.

پیگیری منظم پزشکی بعد از ترخیص هم اثر اثبات‌شده دارد.

مطالعه ای که مدل‌های مراقبت مشترک ارتوپد و متخصص سالمندان را با مراقبت معمول مقایسه کرد نشان داد این مدل مراقبتی مرگ‌ومیر داخل بیمارستان را حدود 40 درصد و مرگ‌ومیر بلندمدت را حدود 17 درصد کاهش می‌دهد و مدت بستری را هم کوتاه‌تر می‌کند.

یعنی صرف کنترل منظم فشار خون، قند، کم‌خونی، تغذیه و داروهای بیمار سالمند بعد از شکستگی، به‌تنهایی روی بقای او اثر می‌گذارد.

نکات عملی مراقبت در منزل

  • کنترل درد طبق دستور پزشک، چون درد کنترل‌نشده مانع حرکت کردن بیمار می‌شود
  • تغییر وضعیت بیمار در تخت هر دو ساعت برای پیشگیری از زخم بستر
  • تمرین‌های تنفس عمیق چند بار در روز برای کاهش خطر عفونت ریه
  • مصرف کافی مایعات و فیبر برای پیشگیری از یبوست
  • ادامه‌ی فیزیوتراپی و راه رفتن روزانه با واکر یا عصا، حتی برای مسافت کوتاه
  • ادامه‌ی داروی ضدانعقاد تا مدتی که پزشک تعیین کرده است
  • ورم مختصر پا در هفته‌های اول بعد از عمل شایع است، ولی ورم و درد ناگهانی ساق میتواند نشانه‌ی لخته شدن خون در وریدهای پا باشد و باید همان روز به پزشک خبر داد
  • بررسی پوکی استخوان و شروع درمان آن، چون شکستگی دوم خطر واقعی این بیماران است
  • حذف موانع مسیر رفت‌وآمد بیمار در خانه پیش از ترخیص، نه بعد از آن

اگر شکستگی به هر دلیل عمل نشده باشد، مراقبت‌ها سنگین‌تر و طولانی‌تر است و در مقاله‌ی عمل نکردن شکستگی لگن در افراد مسن جداگانه آمده است.

ورم مختصر پا در هفته‌های اول بعد از عمل شکستگی لگن شایع است، ولی ورم و درد ناگهانی ساق می‌تواند نشانه‌ی لخته‌ی خون در پا باشد و باید همان روز به پزشک خبر داد. داروی ضدانعقاد و راه رفتن روزانه را طبق دستور پزشک ادامه دهید.

تغذیه بیمار بعد از عمل شکستگی لگن

وعده‌های کوچک و مکرر پرپروتئین، لبنیات و ادامه‌ی کلسیم و ویتامین D اساس تغذیه‌ی این دوره است.

فهرست کامل غذاهای مفید و آنچه نباید خورد در مقاله‌ی غذاهای مفید برای جوش خوردن شکستگی لگن آمده است.

سوالات متداول

منابع علمی این مقاله
  • Postoperative weight-bearing after a fracture of the femoral neck or an intertrochanteric fracture – The Journal of Bone and Joint Surgery (American)
  • Interventions for improving mobility after hip fracture surgery in adults – Cochrane Database of Systematic Reviews
  • High perceived caregiver burden for relatives of patients following hip fracture surgery – Disability and Rehabilitation
  • Orthogeriatric care models and outcomes in hip fracture patients: a systematic review and meta-analysis – Journal of Orthopaedic Trauma
  • Effectiveness of multicomponent interventions on incidence of delirium in hospitalized older patients with hip fracture: a systematic review – International Psychogeriatrics
  • Early mobilisation after hip fracture surgery is associated with improved patient outcomes: A systematic review and meta-analysis – Musculoskeletal Care
  • Early mobilisation after hip fracture surgery reduces the risk of infection: an inverse probability of treatment weighted analysis – Age and Ageing
  • Pressure ulcer risk in hip fracture patients – Acta Orthopaedica Scandinavica

نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران

مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.

به اشتراک گذاری مقاله

دکتر مهرداد منصوری

متخصص جراحی استخوان و مفاصل، جراح لگن و مفصل ران

فارغ التحصیل ممتاز پزشکی عمومی و تخصص ارتوپدی از دانشگاه تهران. دارای بورد تخصصی سال 1997
دوره فلوشیپ لگن و مفصل ران در آلمان 2002. دوره تکمیلی شکستگی لگن در دانشگاه واشنگتن امریکا 2008
دارای سابقه انجام موفق چند هزار جراحی تعویض مفصل
دکتر مهرداد منصوری. جراح لگن و مفصل ران

دیدگاه‌ها

توجه: به سوالات شما در مورد مطالب مطرح شده در این مقاله همینجا پاسخ داده میشود. در صورت تمایل برای ارسال عکس و آزمایش‌های خود به قسمت مشاوره سایت مراجعه کنید.

دکتر مهرداد منصوری

درخواست نوبت مطب

ویزیت مطب: شنبه‌ها عصر

ارسال عکس لگن

دکتر به رایگان به شما پاسخ می‌دهند که آیا به جراحی لگن نیاز دارید.

درخواست مشاوره

تماس تلفنی

پاسخگویی از ساعت 9:00 تا 21:00

درخواست نوبت مطب

ویزیت مطب: شنبه‌ها عصر

مشکل مربوط به کجاست؟

منشی در ساعت پاسخگویی (9:00 تا 21:00) با شما تماس می‌گیرد و ساعت نوبت را هماهنگ می‌کند.

0
0پرسش در مورد مقاله را پاسخ میدهیم