عفونت مفصل ران یعنی ورود میکروب به داخل مفصل ران و جمع شدن چرک در آن. این عفونت در چند روز می‌تواند غضروف مفصل و خونرسانی سر استخوان ران را از بین ببرد، پس یک اورژانس ارتوپدی است و نباید منتظر ماند تا خودبه‌خود بهتر شود.
علامت اصلی درد شدید کشاله ران است که با هر حرکت بدتر میشود، همراه با تب و ناتوانی در گذاشتن وزن روی پا. در کودکان خودداری از راه رفتن یا لنگیدن ناگهانی همراه با تب مهمترین نشانه است. تشخیص قطعی با کشیدن مایع مفصل و کشت آن است.
درمان دو پایه دارد: تخلیه‌ی چرک و شستشوی مفصل با جراحی، و آنتی‌بیوتیک وریدی که بعد از جواب کشت با داروی مخصوص همان میکروب ادامه پیدا می‌کند. هرچه درمان زودتر شروع شود احتمال آسیب دائمی مفصل کمتر است.
این مقاله درباره‌ی عفونت مفصل طبیعی ران است. اگر مفصل شما تعویض شده، مقاله‌ی عفونت مفصل مصنوعی لگن و اگر کودک شما بدون تب شدید دچار لنگش شده، مقاله‌ی سینوویت گذرای مفصل ران را بخوانید. علت‌های دیگر درد لگن در مقاله‌ی علت درد لگن آمده است.
عفونت مفصل ران چیست
مفصل ران در عمق بدن و زیر عضلات ضخیم قرار دارد و با یک کپسول محکم پوشیده شده است. وقتی میکروب وارد این کپسول شود، چرک در فضای بسته‌ی مفصل جمع میشود. فشار چرک و آنزیم‌هایی که میکروب و گلبول‌های سفید آزاد می‌کنند، غضروف را در مدت کوتاهی تخریب می‌کنند.
میکروب بیشتر از راه خون به مفصل می‌رسد، مثلا از یک عفونت پوستی، ادراری یا دندانی. راه‌های دیگر، تزریق داخل مفصل، جراحی قبلی روی مفصل و گسترش عفونت از استخوان کنار مفصل است. در کودکان تقریبا همیشه راه ورود میکروب خون است.
چه کسانی بیشتر دچار عفونت مفصل ران می‌شوند
در افراد زیر احتمال بروز عفونت مفصل ران بیشتر است.
- سالمندان
- بیماران دیابتی و کسانی که نارسایی کلیه یا کبد دارند
- بیماران روماتیسمی و کسانی که کورتون یا داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی مصرف می‌کنند
- کسانی که اخیرا تزریق داخل مفصل ران یا جراحی روی آن داشته‌اند
- معتادان تزریقی
- نوزادان و کودکان کم‌سن
در یک بررسی روی 543 مورد عفونت مفصل در بزرگسالان، میکروب استافیلوکوک طلایی در 53 درصد موارد عامل عفونت بود و فقط در 40 درصد موارد کشت مایع مفصل مثبت شد. عفونت مفصل‌های بزرگ مثل ران و زانو در افراد مسن‌تر و بیمارتر دیده می‌شد و نتیجه‌ی درمان آن هم بدتر بود.
علائم عفونت مفصل ران
علائم معمولا در عرض چند ساعت تا چند روز از شروع عفونت آغاز می‌شوند و به‌سرعت شدیدتر می‌شوند. مهمترین آنها عبارتند از
- درد شدید کشاله ران یا جلوی ران که با کوچک‌ترین حرکت مفصل بدتر میشود
- ناتوانی در گذاشتن وزن بدن روی پا و راه رفتن
- تب و لرز
- نگه داشتن پا در وضعیت کمی خم و چرخیده به خارج، چون در این وضعیت فشار داخل مفصل کمتر است
در سالمندان و کسانی که کورتون یا داروهای ضعیف‌کننده‌ی ایمنی مصرف می‌کنند، تب ممکن است خفیف باشد یا اصلا نباشد. چون مفصل ران عمقی است، قرمزی و تورم هم معمولا از روی پوست دیده نمی‌شود. پس نبود تب و قرمزی عفونت را رد نمی‌کند.
علائم عفونت مفصل ران در کودکان و نوزادان
کودک مبتلا معمولا ناگهان از راه رفتن خودداری می‌کند یا می‌لنگد و تب دارد. در نوزاد ممکن است تب نباشد و تنها نشانه بی‌قراری هنگام عوض کردن پوشک، حرکت نکردن یک پا یا کم شیر خوردن باشد. مهمترین تشخیص افتراقی، سینوویت گذرا است که بی‌خطر است و خودبه‌خود خوب میشود.
در یک مطالعه که چهار نشانه یعنی تب، ناتوانی در گذاشتن وزن روی پا، سرعت رسوب خون بالای 40 و گلبول سفید خون بالای 12,000 را بررسی کرد، احتمال عفونت مفصل در کودکی که هیچ‌کدام را نداشت کمتر از 0.2 درصد بود، با دو نشانه 40 درصد، با سه نشانه 93.1 درصد و با هر چهار نشانه 99.6 درصد.
تشخیص عفونت مفصل ران
آزمایش خون شامل شمارش گلبول‌های سفید، سرعت رسوب خون و CRP است که در عفونت بالا می‌روند ولی به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهند. سونوگرافی جمع شدن مایع در مفصل را نشان می‌دهد. عکس ساده در روزهای اول معمولا طبیعی است و ام‌آر‌آی برای دیدن تجمع مایع در مفصل و عفونت استخوان کنار مفصل به کار می‌رود.
تشخیص قطعی با کشیدن مایع مفصل با سوزن و زیر هدایت سونوگرافی یا دستگاه تصویربرداری است. مایع از نظر تعداد گلبول سفید، رنگ‌آمیزی میکروب و کشت بررسی میشود. مهم است که قبل از گرفتن این نمونه آنتی‌بیوتیک شروع نشود، چون کشت را منفی می‌کند و انتخاب داروی درست را سخت می‌کند.
درمان عفونت مفصل ران
درمان دو پایه دارد: تخلیه‌ی چرک از مفصل و آنتی‌بیوتیک. در درمان عفونت مفصل ران آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی کافی نیست، چون مفصل عمقی است و تا چرک تخلیه نشود فشار آن به غضروف و خونرسانی سر استخوان ران آسیب می‌زند.
شستشوی مفصل با جراحی
جراح مفصل ران را باز می‌کند، چرک را تخلیه و مفصل را با مقدار زیادی سرم شستشو می‌دهد و معمولا یک لوله برای خروج ترشحات می‌گذارد. گاهی برای پاک شدن کامل عفونت به شستشوی دوم نیاز است.
اگر عفونت دیر درمان شده و مفصل تخریب شده باشد، یا بیمار از قبل آرتروز شدید داشته باشد، درمان در دو مرحله انجام میشود. در مرحله‌ی اول سر استخوان ران برداشته و به‌جای آن یک قطعه‌ی موقت از سیمان آنتی‌بیوتیک‌دار گذاشته میشود. بعد از پاک شدن کامل عفونت، در مرحله‌ی دوم تعویض مفصل لگن انجام میشود.
در بررسی 19 مطالعه درباره‌ی درمان عفونت مفصل ران در بزرگسالان، هر سه روش اصلی جراحی در از بین بردن عفونت موفق بودند و کلید نتیجه‌ی خوب، تشخیص زود و درمان به‌موقع بود.
بهترین آنتی بیوتیک برای عفونت مفصل ران کدام است
بهترین آنتی‌بیوتیک برای همه‌ی بیماران یک داروی ثابت نیست. تا آماده شدن جواب کشت، آنتی‌بیوتیک وریدی شروع میشود که میکروب‌های شایع به‌خصوص استافیلوکوک را پوشش دهد. بعد از جواب کشت، داروی مخصوص همان میکروب انتخاب و معمولا بعد از بهتر شدن بیمار به شکل خوراکی ادامه داده میشود.
مصرف خودسرانه‌ی آنتی‌بیوتیک خوراکی در خانه، علائم را موقتا کم و عفونت را پنهان می‌کند و فرصت درمان به‌موقع را از بین می‌برد.
مدت درمان به مفصل و میکروب بستگی دارد. در یک مطالعه روی 154 عفونت مفصل که بعد از شستشوی جراحی درمان شدند، دو هفته آنتی‌بیوتیک به اندازه‌ی چهار هفته موثر بود و عفونت فقط در 2 درصد بیماران برگشت، ولی بیشتر این بیماران عفونت دست و مچ داشتند. در همان بررسی 543 مورد عفونت مفصل، مدت درمان در مفصل‌های بزرگ مثل ران به‌طور میانگین 40 روز و در مفصل‌های کوچک 25 روز بود.
عوارض عفونت مفصل ران
عفونتی که دیر درمان شود غضروف را از بین می‌برد و مفصل دچار آرتروز زودرس میشود. فشار چرک می‌تواند خونرسانی سر استخوان ران را قطع کند و باعث نکروز آن شود. در کودکان آسیب صفحه‌ی رشد به کوتاهی پا، تغییر شکل سر استخوان ران یا دررفتگی مفصل منجر میشود. عفونت ممکن است به استخوان یا خون هم گسترش پیدا کند.
در یک مطالعه روی 40 مفصل ران عفونی در کودکان، 66 درصد مفصل‌ها دچار عارضه شدند. ولی همه‌ی کودکانی که در 5 روز اول بعد از شروع علائم جراحی و آنتی‌بیوتیک مناسب گرفتند بدون عارضه خوب شدند و تشخیص اشتباه اولیه مهمترین علت تاخیر بود.
اگر بعد از پاک شدن کامل عفونت مفصل دچار آرتروز شود، تعویض مفصل لگن درد را برطرف می‌کند. در این بیماران احتمال عفونت دوباره بیشتر از بقیه است و قبل از عمل باید مطمئن شد عفونت کاملا از بین رفته است.
چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کرد
درد شدید کشاله ران همراه با تب، و ناتوانی ناگهانی در راه رفتن، به‌خصوص در کودک، سالمند یا بیمار دیابتی، باید همان روز در اورژانس بررسی شود. هر روز تاخیر در این بیماری می‌تواند آسیب دائمی به مفصل بزند. بررسی و جراحی عفونت مفصل ران کار جراح ارتوپد لگن است.
سوالات متداول
منابع علمی این مقاله
- Epidemiology, Management, and Outcomes of Large and Small Native Joint Septic Arthritis in Adults – Clinical Infectious Diseases
- Differentiating between septic arthritis and transient synovitis of the hip in children: an evidence-based clinical prediction algorithm – The Journal of Bone and Joint Surgery American Volume
- Active septic arthritis of the hip in adults: what’s new in the treatment? A systematic review – EFORT Open Reviews
- Two weeks versus four weeks of antibiotic therapy after surgical drainage for native joint bacterial arthritis: a prospective, randomised, non-inferiority trial – Annals of the Rheumatic Diseases
- A prospective study of pyogenic sepsis of the hip in childhood – The Journal of Bone and Joint Surgery British Volume
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها