سینوویت گذرای مفصل ران بیماری‌ای است که میتواند موجب درد مفصل ران در بچه‌های 2 تا 9 ساله شود. علت دقیق آن مشخص نیست، ولی معمولا به‌دنبال یک بیماری ویروسی تنفسی پدیدار میشود و باعث التهاب موقت بافت سینوویال مفصل و افزایش مایع مفصلی می‌گردد.
به این بیماری «گذرا» میگویند چون علائم آن معمولا طی چند روز خودبه‌خود از بین می‌روند. علائم شامل درد در کشاله ران که با حرکت مفصل بیشتر میشود، بدراه‌رفتن، و گاهی تب خفیف هستند.
درد ممکن است به‌جای مفصل ران در ران یا زانو احساس شود. نکته‌ی بسیار مهم این است که تمام این علائم میتوانند در عفونت باکتریایی مفصل ران هم دیده شوند که بیماری بسیار جدی‌تری است.
به همین دلیل مهمترین قسمت تشخیص، رد کردن احتمال عفونت باکتریایی با کمک آزمایش خون، بررسی شدت تب، و در موارد مشکوک، کشیدن مایع مفصلی با سوزن برای بررسی آزمایشگاهی است. درمان سینوویت گذرا معمولا شامل استراحت و داروهای ضد درد است.
سینوویت گذرای مفصل ران Transient synovitis of the hip joint بیماری است که میتواند موجب درد مفصل ران در بچه های ۹-۲ ساله شود.
علت سینوویت گذرای مفصل ران دقیقا شناخته شده نیست ولی معمولا بدنبال ابتلا به یک بیماری ویروسی تنفسی در بچه پدیدار میشود.
به علل نامعلوم بافت سینوویال مفصل ران ملتهب شده و ترشح مایع سینوویال مفصلی افزایش میابد. التهاب بافت سینوویال موجب بروز علائم بیماری میشود.
به این بیماری گذرا میگویند چون علائم بیمار معمولا گذرا است و بعد از چند روز خود بخود خوب میشود.
سینوویت گذرا در چه سنی و چقدر شایع است
سینوویت گذرا بیشتر بین 3 تا 10 سالگی رخ میدهد
بررسی اپیدمیولوژی سینوویت گذرای مفصل ران بروز سالانه آن را حدود 0.2 درصد و خطر ابتلا در کل دوران کودکی را حدود 3 درصد برآورد میکند. شیوع آن در پسرها حدود دو برابر دخترهاست و در 1 تا 4 درصد موارد هر دو مفصل ران درگیر میشوند.
بررسی 146 کودک مبتلا در یک درمانگاه ارتوپدی کودکان همین الگو را نشان داد: 76.7 درصد بیماران پسر و 23.3 درصد دختر بودند، میانگین سن 6.3 سال بود، و در 41 درصد موارد سابقه یک عفونت ویروسی پیش از شروع درد وجود داشت. در 21.6 درصد فعالیت بدنی سنگین و در 15.1 درصد یک ضربه منفرد گزارش شد، و در 22.3 درصد هیچ علت زمینه‌ای پیدا نشد.
مطالعه‌ای روی 86 کودک با آرتریت پس از عفونت نشان داد علائم دستگاه تنفسی فوقانی در 30.2 درصد بیماران پیش از شروع درد مفصل وجود داشته است، یعنی سابقه سرماخوردگی در حدود یک‌سوم کودکان قابل ردیابی است ولی نبود آن تشخیص را رد نمی‌کند.
علائم سینوویت گذرای مفصل ران
مهمترین علامت سینوویت گذرای مفصل ران درد در ناحیه کشاله ران است. این درد معمولا در عرض یک تا سه روز ایجاد شده و در عرض چند روز بعد فروکش میکند. دیگر خصوصیات این بیماری عبارتند از
- درد بیمار با حرکت دادن مفصل ران بیشتر میشود
- درد ممکن است بجای مفصل ران در خود ران یا مفصل زانو احساس شود
- بیمار معمولا در راه رفتن مشکل دارد و درد موجب بد راه رفتن وی میشود
- به منظور کاهش شدت درد بیمار سعی میکند مفصل ران خود را خم کرده و کمی به خارج بچرخاند.
- ممکن است بیمار تب داشته باشد
حدود 30 درصد کودکان مبتلا به سینوویت گذرا هنگام مراجعه تب دارند، در حالی که یک مطالعه که فراوانی تب و امتناع از گذاشتن وزن بدن روی پا را در سینوویت گذرا، عفونت مفصل و آرتریت لایم مقایسه کرده است نشان میدهد بیش از 50 درصد کودکان مبتلا به عفونت مفصل تب دارند. در مقابل، بیش از 60 درصد کودکان در هر دو گروه از گذاشتن وزن روی پای مبتلا خودداری می‌کنند. یعنی نه نبود تب و نه لنگیدن، هیچ‌کدام به‌تنهایی عفونت را رد یا تایید نمی‌کند.
در بررسی 146 کودک مبتلا به سینوویت گذرا درد هنگام چرخش داخلی مفصل ران در 51.5 درصد، درد هنگام خم کردن ران در 49.3 درصد و لنگیدن در 37.5 درصد بیماران مشاهده شد، و در 60.5 درصد موارد مفصل ران سمت راست درگیر بود.
نکته بسیار مهم اینست که تمام این علائم میتواند در عفونت باکتریال مفصل ران هم ایجاد شود و چون عفونت باکتریال مفصل ران بیماری بسیار مهم و با عوارض احتمالی شدیدی است. تشخیص درست بیماری بسیار مهم است.
تشخیص سینوویت گذرای مفصل ران چگونه است
مهمترین قسمت تشخیص این بیماری در واقع رد کردن احتمال عفونت باکتریایی مفصل ران است. شدت تب، آزمایش های خون و بررسی های دیگر میتوانند به تشخیص کمک کنند. معمولا این بیماران مدتی در بیمارستان تحت نظر پزشک بستری میشوند.
به منظور همین جداسازی، الگوریتمی که چهار متغیر مستقل برای جدا کردن آرتریت سپتیک از سینوویت گذرا شناسایی کرد امروز به‌طور گسترده استفاده میشود. این چهار متغیر عبارتند از سابقه تب، ناتوانی در تحمل وزن روی پای مبتلا، سرعت رسوب گلبول قرمز برابر یا بیشتر از 40 میلی‌متر در ساعت، و شمارش گلبول سفید خون بیشتر از 12000 در هر میلی‌متر مکعب.
احتمال عفونت باکتریایی مفصل با تعداد متغیرهای مثبت به‌سرعت بالا می‌رود.
با هیچ متغیر مثبت این احتمال کمتر از 0.2 درصد است، با 1 متغیر 3 درصد، با 2 متغیر 40 درصد، با 3 متغیر 93.1 درصد و با هر 4 متغیر 99.6 درصد. به همین دلیل کودکی که هر سه یا چهار متغیر را دارد عملا مثل بیمار مبتلا به عفونت مفصل درمان میشود تا خلاف آن ثابت شود.
مطالعه‌ای که همین قاعده را روی یک جمعیت جدید از کودکان بررسی کرد، هر چهار متغیر را دوباره تایید کرد، هرچند دقت آن در جمعیت جدید کمی پایین‌تر بود و سطح زیر منحنی از 0.96 به 0.86 رسید.
اگر علائم بیماری به علت سینوویت گذرا ایجاد شده باشد معمولا بتدریج از شدت علائم کاسته میشود در حالیکه علائم ناشی از عفونت باکتریایی بسرعت بیشتر میشود.
در صورتیکه پزشک معالج واقعا مشکوک به عفونت باکتریایی باشد مقداری از مایع مفصل ران را با سوزن کشیده و برای بررسی به آزمایشگاه میفرستد. بررسی آزمایشگاهی مایع مفصلی میتواند تشخیص صحیح را بدهد.
اختلاف نتایج آزمایشگاهی این دو بیماری بسیار زیاد است.
مقایسه یافته‌های آزمایشگاهی سینوویت گذرا با عفونت مفصل و آرتریت لایم نشان میدهد شمارش گلبول سفید مایع مفصل در سینوویت گذرا بین 5644 تا 15388 در هر میلی‌متر مکعب است، در حالی که در آرتریت سپتیک به 105432 تا 260214 می‌رسد. سرعت رسوب گلبول قرمز هم در سینوویت گذرا 21 تا 33 و در عفونت مفصل 44 تا 64 میلی‌متر در ساعت گزارش شده است.
اگر لنگش کودک بیش از چند هفته ادامه پیدا کند یا در رادیوگرافی تغییر تراکم سر استخوان ران دیده شود، باید به بیماری پرتس فکر کرد.
سایر علل درد و لنگش مفصل ران در کودکان
سینوویت گذرا شایعترین علت درد ناگهانی مفصل ران در کودکان است، ولی تنها علت آن نیست. چند بیماری دیگر میتوانند دقیقا با همین علائم شروع شوند و چون درمان آنها کاملا متفاوت است، پزشک باید همه را کنار بگذارد تا به تشخیص سینوویت گذرا برسد.
نسبت واقعی این بیماری‌ها به یکدیگر در بررسی 146 کودک مبتلا به سینوویت گذرا در یک مرکز ارتوپدی کودکان روشن است. در بازه زمانی مطالعه و در آن مرکز، 11 مورد بیماری پرتس، 2 مورد آرتریت روماتیسمی کودکان و تنها 1 مورد عفونت باکتریایی مفصل ران تشخیص داده شد. یعنی عفونت مفصل نادر است ولی چون خطرناک‌ترین گزینه است، همیشه اول باید رد شود.
بیماری های مشابه عبارتند از
- عفونت باکتریایی مفصل ران، که فوری‌ترین و جدی‌ترین تشخیص افتراقی است و درمان آن جراحی و آنتی‌بیوتیک است.
- بیماری پرتس یا کاهش خون‌رسانی به سر استخوان ران، که معمولا آهسته‌تر شروع میشود و درد آن هفته‌ها ادامه پیدا میکند.
- لغزش اپی‌فیز سر استخوان ران یا بیماری اسلیپ، که بیشتر در نوجوانان و کودکان دارای اضافه‌وزن دیده میشود.
- عفونت استخوان (استئومیلیت)، آرتریت ایدیوپاتیک جوانان، آرتریت لایم، ضربه و شکستگی‌های پنهان، و به‌ندرت تومورهای استخوانی. مرور بالینی تشخیص‌های افتراقی درد حاد مفصل ران در کودکان تاکید میکند که همین فهرست باید پیش از پذیرفتن تشخیص سینوویت گذرا بررسی شود، چون سینوویت گذرا یک تشخیص «کنار گذاشتن بقیه» است و آزمایش اختصاصی خودش را ندارد.
درمان سینوویت گذرای مفصل ران
اگر تشخیص بیماری واقعا سینوویت گذرا باشد درمان آن استراحت و صبر کردن است. استفاده از داروهای ضد التهابی میتواند درد لگن بیمار را کاهش دهد.
راهنمای دارویی و مراقبتی این بیماری برای والدین اشاره میکند که بیشتر کودکان یک تا دو روز پس از شروع داروی ضدالتهاب دوباره بدون درد راه می‌روند، هرچند ممکن است مصرف دارو تا 4 هفته ادامه پیدا کند تا التهاب کاملا فروکش کند.
پرستار یا والدین بیمار باید به دقت سیر بیماری و تب بیمار را تحت نظر داشته باشند و در صورت عدم بهبودی به پزشک اطلاع دهند. همانطور که گفته شد بیماری خودبخود در عرض چند روز خوب میشود.
حتی در صورت بهبودی گاهی اوقات ممکن است علائم بیماری بعد از چند ماه عود کند.
سینوویت گذرا در کودکان چند روز طول می‌کشد
رایج‌ترین سوال والدین بعد از شنیدن تشخیص این است که این درد چند روز ادامه دارد. پاسخ کوتاه این است که بیماری کوتاه‌مدت است و در بیشتر کودکان طی یک تا دو هفته کاملا از بین می‌رود.
/مطالعه‌ای که سیر 119 کودک را هفته‌به‌هفته با سونوگرافی دنبال کرد نشان داد مایع اضافی مفصل به‌طور میانگین بعد از 13.3 روز ناپدید میشود، با بازه‌ای از 3 تا 36 روز. علائم بالینی کودک به‌طور متوسط 1.6 روز زودتر از ناپدید شدن مایع فروکش می‌کرد. کل مدت بیماری بر اساس سونوگرافی بین 3 تا 37 روز و به‌طور میانگین 19.1 روز بود.
بررسی سیر طبیعی سینوویت گذرا این تصویر را کامل تر نشان میدهد: علائم معمولا در 24 تا 48 ساعت اول رو به بهبود می‌گذارند و در حدود 75 درصد کودکان طی 1 تا 2 هفته کاملا برطرف میشوند. در بقیه ممکن است درد خفیف‌تری چند هفته باقی بماند. منبع آموزشی والدین درباره سیر این بیماری هم اشاره میکند که در موارد کمتر شایع، علائم تا 4 یا 5 هفته کشیده میشود.
نکته عملی این است که اگر علائم شدید بعد از 7 تا 10 روز همچنان ادامه داشته باشد، تشخیص سینوویت گذرا زیر سوال می‌رود و باید بیماری‌های دیگر بررسی شوند.
مراقبت از کودک در خانه و علائم هشداردهنده
چون درمان سینوویت گذرا دارویی اختصاصی ندارد، بیشتر کار در خانه انجام میشود. هدف مراقبت خانگی دو چیز است: کم کردن درد کودک، و زیر نظر گرفتن او برای اینکه اگر تشخیص چیز دیگری بود سریع مشخص شود.
/در روزهای اول باید فعالیت کودک محدود شود و مفصل ران استراحت کند. راهنمای مراقبت خانگی از کودک مبتلا به این بیماری توصیه میکند ورزش، کلاس تربیت بدنی و بازی‌های پرتحرک تا بهبود کامل متوقف شود، در حالی که راه رفتن آرام در حد تحمل کودک مانعی ندارد.
مهم‌تر از مراقبت، دانستن علائم هشدار است. الگوریتمی که چهار متغیر پیش‌بینی‌کننده عفونت مفصل را در کودک با ران دردناک مشخص کرد نشان میدهد کدام نشانه‌ها باید والدین را فورا به بیمارستان بکشاند:
- تب، به‌ویژه تب بالای 38.5 درجه سانتیگراد
- امتناع کامل کودک از گذاشتن وزن روی پای مبتلا
- بدتر شدن درد به‌جای بهتر شدن آن طی 24 تا 48 ساعت
- ادامه یافتن علائم شدید بیش از 7 تا 10 روز
- بی‌حالی، لرز یا بی‌اشتهایی همراه با درد
هرکدام از این موارد به‌تنهایی تشخیص عفونت نیست، ولی هرچه تعداد آنها بیشتر باشد احتمال عفونت باکتریایی مفصل بیشتر میشود و مراجعه فوری لازم است.
آیا سینوویت گذرا عود میکند و چه پیگیری‌ای لازم دارد
بهبودی کامل قاعده این بیماری است، ولی در بخشی از کودکان همان علائم ماه‌ها بعد دوباره برمی‌گردد. عود خودش خطرناک نیست، اما معنی مهمی دارد که والدین باید بدانند.
بررسی سیر بلندمدت و عوارض سینوویت گذرا میزان عود را 4 تا 17 درصد گزارش میکند و در برخی مجموعه‌ها تا 20 تا 25 درصد بالا می‌رود. بیشتر عودها در 6 ماه اول بعد از حمله نخست رخ می‌دهند. همین منبع بروز کوکسا مگنا (بزرگ شدن سر استخوان ران) را در سال اول پس از بیماری 32.1 درصد و بروز بیماری پرتس را 1 تا 3 درصد گزارش کرده است.
اهمیت واقعی عود در ارتباط آن با بیماری پرتس است.
متاآنالیزی که 19 مطالعه و 2617 کودک مبتلا به سینوویت گذرا را جمع کرد نشان داد بیماری پرتس در 2.7 درصد کل کودکان مبتلا دیده میشود، ولی این رقم در کودکانی که علائمشان پایدار یا عودکننده بوده به 36.3 درصد می‌رسد. نتیجه‌گیری همان متاآنالیز این است که رادیوگرافی پیگیری 6 هفته بعد فقط برای کودکانی لازم است که علائم پایدار یا عودکننده دارند، نه برای همه.
سوالات متداول
منابع:
- Can decreased femoral head enhancement differentiate between septic hip arthritis and transient synovitis? — Skeletal Radiology
- C-reactive protein of ≥ 20 mg/L and ultrasound finding of an effusion ≥ 7 mm has a high specificity and sensitivity in diagnosing paediatric hip septic arthritis — Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery
- Comparison of Clinical Prediction Rules in Pre-school Aged Children With Septic Hip Arthritis Due to Different Pathogens — Journal of Pediatric Orthopedics
- Differentiating between septic arthritis and transient synovitis of the hip in children: an evidence-based clinical prediction algorithm — The Journal of Bone and Joint Surgery
- Validation of a clinical prediction rule for the differentiation between septic arthritis and transient synovitis of the hip in children — The Journal of Bone and Joint Surgery
- Transient Hip Synovitis, 146 Cases, Origin and Duration — Zeitschrift für Orthopädie und Unfallchirurgie
- Transient Synovitis — StatPearls
- The prevalence of Legg-Calvé-Perthes disease among paediatric patients with transient synovitis of the hip: a systematic review and meta-analysis — Journal of Orthopaedic Surgery and Research
- Clinical profiles of post-infectious arthritis and transient synovitis of the hip in children — Pediatrics International
- Toxic Synovitis — Nemours KidsHealth
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها