ورزش بعد از تعویض مفصل لگن، تقویت عضلات و بازگشت به فعالیت ورزشی

بعد از جراحی تعویض مفصل لگن، انجام نرمش و ورزش برای به‌دست‌آوردن دامنه‌ی حرکتی مناسب و تقویت عضلات لگن ضروری است. برخی نرمش‌ها را می‌توان بلافاصله بعد از عمل، در اتاق ریکاوری، شروع کرد. این نرمش‌ها علاوه بر تقویت عضلات، با افزایش جریان خون در پا از لخته‌شدن خون هم جلوگیری می‌کنند.

نرمش‌های دیگر باید چند روز تا یکی دو هفته بعد و با اجازه‌ی پزشک شروع شوند، و نرمش‌های پیشرفته‌تر معمولاً از چند هفته تا یکی دو ماه بعد از جراحی آغاز می‌شوند. چند هفته بعد از عمل و با اجازه‌ی پزشک می‌توان از دوچرخه‌ی ثابت هم استفاده کرد.

درباره‌ی ورزش‌های عمومی، همه‌ی جراحان با ورزش‌هایی مانند شنا، دوچرخه‌سواری، پیاده‌روی و نرمش‌های هوازی موافقند. ورزش‌های شدید مانند فوتبال و بسکتبال فشار زیادی به مفصل مصنوعی وارد کرده و در درازمدت احتمال ساییدگی یا شل‌شدن مفصل را افزایش می‌دهند، به همین دلیل توصیه نمی‌شوند.

ورزش‌هایی با شدت متوسط مانند تنیس، اسکی و کوهنوردی هم بسته به نظر پزشک جراح و وضعیت عضلانی و تعادل بیمار ممکن است با احتیاط مجاز باشند. در هر حال، انتخاب نوع ورزش باید همیشه با مشورت و اجازه‌ی پزشک معالج انجام شود.

یکی از ارکان مهم درمان بعد از انجام جراحی تعویض مفصل بدست آوردن دامنه حرکت مناسب و تقویت عضلات لگن بعد از عمل بوده و تنها راه رسیدن به این اهداف انجام تمرین و ورزش بعد از تعویض مفصل لگن است.

تعدادی از ورزش های بعد از تعویض مفصل را میتوان بلافاصله بعد از عمل جراحی شروع کرد. تعدادی دیگر را باید چند روز پس از عمل جراحی انجام داد و تعدادی دیگر را که به مهارت و قدرت بیشتری احتیاج دارند را باید بعد از گذشت چند هفته از عمل جراحی تمرین کرد.

دوران بعد از جراحی تعویض مفصل زمان استراحت و خوابیدن نیست بلکه زمان نرمش و ورزش است. تا این مرحله وظیفه انجام یک جراحی خوب به عهده پزشک معالج بوده و از این مرحله به بعد خود بیمار مهمترین نقش را در بدست آوردن یک نتیجه مناسب از عمل جراحی دارد.

توجه داشته باشید که منظور از نرمش یا ورزش بعد از تعویض مفصل لگن در این مقاله نرمش های طبی است که با دستور پزشک و آموزش فیزیوتراپ برای تقویت عضلات لگن بعد از عمل جراحی انجام میشوند.

در مورد ورزش های عمومی یا اسپورت که همه مردم انجام میدهند مانند شنا و دوچرخه سواری و کوه پیمایی در انتهای مقاله صحبت میشود.

برای دریافت کلیاتی از برنامه ورزش بعد از تعویض مفصل لگن به توسط دکتر منصوری فیلم زیر را ببینید.

در ادامه مقاله نرمش هایی را که باید بعد از جراحی تعویض مفصل انجام داد به شما یاد میدهم. ابتدا نرمش هایی که باید بلافاصله بعد از جراحی انجام شوند را توضیح میدهم و پس از آن نرمش هایی که باید با تاخیر زمانی بیشتر انجام شوند.

نرمش و ورزش بعد از تعویض مفصل لگن که بلافاصله بعد از عمل انجام میشوند

این نرمش ها را میتوان از اطاق ریکاوری یعنی بلافاصله بعد از جراحی شروع کرد. در ابتدا ممکن است با انجام دادن این نرمش ها کمی احساس ناراحتی کنید ولی مطمئن باشید بعد از مدتی این ناراحتی از بین رفته و بهبودی شما سریعتر بدست میاید.

هدف از انجام ورزش های بعد از تعویض مفصل اضافه بر بدست آوردن دامنه حرکتی مناسب و افزایش قدرت عضلات اطراف مفصل ران، افزایش جریان خون در اندام تحتانی است که میتواند مانع لخته شدن خون شود.

در انجام نرمش ها سه نکته مهم است

• مدتی که انقباض عضله را نگه میدارید را X ثانیه مینامیم
• در هر نوبت تعداد دفعاتی که یک نرمش را تکرار میکنید X دفعه است
• در هر روز X نوبت نرمش ها را انجام میدهید

عدد X در روز اول 5 است و بتدریج هر روز 3-1 به آن اضافه میشود.

قبل از ادامه مطالعه میتوانید فیلم زیر را ببینید.

آموزش عملی ورزش های بعد از تعویض مفصل.مرحله ابتدایی

برای انجام این نرمش ها باید در حالت دراز کشیده به پشت پاها کمی از هم باز شده و سپس آنها را بصورت زیر انجام داد.

پمپ پا

برای انجام این نرمش کف یک پا را آهسته به سمت بالا و کف پای مقابل را به سمت پایین حرکت میدهیم. مچ پا را باید تا آنجا که میتوانیم بالا آورده و سپس تا آنجا که میتوانیم پایین بیاوریم.

تقویت کوادری سپس

برای این نرمش سعی کنید تمام عضلات ران خود را منفبض کنید و با این کار زانو یتان را مثل یک چوب صاف و مستقیم کنید و این حالت را مدتی حفظ کنید.

روش دیگر انجام این نرمش اینست که زانوی طرف عمل شده را محکم به کف تخت فشار میدهیم.

انقباض باسن

برای این نرمش عضلات باسن را منقبض کرده و آنها را به هم فشار میدهیم و تا چند ثانیه آنرا در همین حالت نگه دارید. این نرمش برای تقویت عضلات لگن بعد از تعویض مفصل در مراحل ابتدایی بسیار مفید است.

شواهد تازه‌تر نشان می‌دهند اثر همین نرمش‌های اولیه فراتر از عضله است. در بررسی نمونه‌های بافتی زنان سالمند بعد از تعویض مفصل لگن، انجام نرمش‌های ایزومتریک در روزهای اول بعد از جراحی با فروکش سریع‌تر التهاب و فعال‌شدن ژن‌های مربوط به ترمیم بافت در همان پای عمل‌شده همراه بود، یعنی فایده‌ی این نرمش‌ها تا سطح سلولی هم قابل اندازه‌گیری است.

ورزش بعد از تعویض مفصل که پس از چند روز شروع میشود

این نرمش ها را میتوانید چند روز تا یکی دو هفته بعد از عمل جراحی تعویض مفصل شروع کنید. برای انجام آنها باید از پزشک خود اجازه بگیرید.

در انجام نرمش ها سه نکته مهم است

• مدتی که انقباض عضله را نگه میدارید X ثانیه است
• در هر نوبت تعداد دفعاتی که یک نرمش را تکرا میکنید X دفعه است
• در هر روز X نوبت نرمش هار ا انجام میدهید

عدد X در روز اول 5 است و بتدریج هر روز 3-1 به آن اضافه میشود.

قبل از ادامه مطالعه میتوانید فیلم زیر را ببینید.

آموزش عملی ورزش های بعد از تعویض مفصل. مرحله دوم

خم کردن زانو

در این نرمش در حالیکه پاشنه پای خود را از روی زمین ( یا تخت) بلند نمیکنید زانو را به آرامی خم کرده و پاشنه پا را بطرف باسن به عقب میکشید ( در تمام طول این حرکت نباید پاشنه از روی زمین بلند شود بطوریکه وزن اندام تحتانی روی زمین باشد).

در حین انجام این نرمش زانو همیشه باید بطرف سقف بوده و به طرف داخل و یا خارج نچرخد.

باز کردن پاها

برای انجام این نرمش بدون اینکه پاشنه پا هایتان را از روی زمین بلند کنید ساقها و ران هایتان را از هم باز کرده و دوباره به سر جایشان برگردانید.

هدف از این ورزش تقویت عضات ابدکتور لگن بعد از تعویض مفصل است.

بالا بردن مستقیم پا

برای این نرمش ابتدا یک حوله را چند تا کرده و زیر زانو قرار دهید. زانو یتان را کاملا صاف و کشیده نگه دارید. در این حال پاشنه پایتان باید به اندازه چند انگشت از زمین بلند شود. این حالت را چند ثانیه حفظ کنید.

مستقیم کردن زانو

در این نرمش ابتدا بر روی صندلی بنشینید و در حالیکه کف هر دو پای شما بر روی زمین قرار دارد پای عمل شده را بالا بیاورید تا زانو کاملا صاف و مستقیم شود. پا را چند ثانیه در همین حالت نگه داشته و سپس به آرامی به سر جای اول برگردانید.

ورزش بعد از تعویض مفصل که پس از چند هفته شروع میشود

این نرمش ها در حالت ایستاده انجام میشوند و آنها را میتوانید یکی دو هفته بعد از عمل جراحی تعویض مفصل با کسب اجازه از پزشک معالج خود انجام دهید.

در چند بار اول که سعی میکنید سر پا بایستید کمی احساس سرگیجه و ناپایداری میکنید. این حالت کاملا طبیعی است و بعد از چند روز از بین میرود.

در این مدت باید یک نفر دیگر شما را حمایت کند تا زمین نخورید. دقت کنید که در تمام این نرمش ها باید سر پا بایستید و با هر دو دست بالاترین قسمت پشتی یک صندلی را محکم بگیرید تا تعادل شما در حالت ایستاده کاملا برقرار شود.

قبل از ادامه میتوانید فیلم زیر را ببینید.

آموزش عملی ورزش های بعد از تعویض مفصل. مرحله سوم

1- زانویتان را خم کرده و ران را بالا بیاورید طوریکه کف پای شما از زمین فاصله بگیرد. ران خود را میتوانید آنقدر بالا بیاورید که با تنه شما زاویه قائمه پیدا کند.

این وضعیت را تا سه ثانیه حفظ کرده و سپس پا را مجددا آرام پایین بیاورید. این حرکت را میتوانید روزی 3 بار و هر بار 5 تا 10 بار انجام دهید.

2- زانو یتان را کاملا صاف نگه دارید و کل اندام تحتانی را از مفصل ران به طرف خارج حرکت داده و از بدن دور کنید و سپس به آهستگی آنرا به سر جایش برگردانید. این حرکت را میتوانید روزی 3 بار و هر بار 5 تا 10 بار انجام دهید.

3- در حالیکه ران و مفصل رانتان بدون حرکت است زانو یتان را خم کرده و به این وسیله پای خود را به عقب ببرید. این وضعیت را تا سه ثانیه حفظ کرده و سپس به آرامی پا را به سر جایش برگردانید. این حرکت را میتوانید روزی 3 بار و هر بار 5 تا 10 بار انجام دهید.

نرمش های پیشرفته لگن بعد از جراحی تعویض مفصل

یکی از ارکان مهم درمان، تقویت عضلات لگن بعد از تعویض مفصل و افزایش قدرت عضلات اطراف مفصل است.

افزایش قدرت عضلات اطراف مفصل ران موجب میشود تا شما بتوانید بهتر و بدون لنگش راه بروید. نرمش های لازم برای تقویت عضلات لگن بعد از تعویض مفصل را میتوانید چند هفته تا یکی دو ماه بعد از انجام عمل جراحی تعویض مفصل انجام دهید.

قبل از ادامه میتوانید فیلم زیر را ببینید.

آموزش عملی ورزش های بعد از تعویض مفصل. مرحله چهارم

برای انجام این نرمش ها سر پا و کاملا مستقیم بایستید و با هر دو دست خود بالاترین قسمت پشتی یک صندلی را بگیرید تا کاملا پایدار باشید.

سپس یک سر یک کش را دور مچ پایتان بسته و سر دیگر آنرا به یک نقطه ثابت ببندید و نرمش ها را انجام دهید. این نرمش ها را روزی چهار بار و هر بار ده مرتبه میتوانید انجام دهید.

1- در حالیکه زانو را کاملا مستقیم نگه داشته اید کل اندام تحتانی را که از مچ پا با کش به نقطه ثابتی بسته اید از مفصل ران به طرف جلو خم کرده و به جلو آورید. سپس پا را آهسته سر جای اولش برگردانید.

2- زانوی خود را کاملا صاف نگه دارید و کل اندام تحتانی را که از مچ پا به نقطه ثابتی بسته اید از مفصل ران به طرف خارج حرکت داده و از بدن دور کنید و سپس به آهستگی آنرا به سر جایش برگردانید.

3- در حالیکه زانو را کاملا مستقیم نگه داشته اید کل اندام تحتانی را که از مچ پا به نقطه ثابتی بسته اید از مفصل ران به طرف عقب خم کرده و به عقب بیاورید. سپس پا را آهسته سر جای اولش برگردانید.

استفاده از دوچرخه ثابت

دوچرخه ثابت وسیله ای عالی برای افزایش دامنه حرکت و تقویت عضلات لگن بعد از تعویض مفصل است. چند هفته بعد از جراحی با صلاحدید پزشک معالج میتوانید از دوچرخه استفاده کنید. در استفاده از دوچرخه به موارد زیر دقت کنید.

♦ نشیمن دوچرخه را طوری تنظیم کنید که وقتی زانوی شما کاملا در حالت مستقیم است کف پای شما پدال را لمس کند و وقتی پدال در بالاترین محل خود قرار میگیرد زانوی شما پایین تر از مفصل رانتان باشد به سخن دیگر هیچگاه زاویه بین ران و تنه شما از 90 درجه کمتر نشود

♦ در روزهای اول به سمت عقب پدال بزنید و وقتی بعد از مدتی احساس راحتی کردید میتوانید به سمت جلو پدال بزنید.

♦ بعد از 4 تا 6 هفته میتوانید کشش دوچرخه را بیشتر کنید.

♦ در ابتدا روزی دوبار و هر بار 10 تا 15 دقیقه رکاب بزنید و بتدریج آنرا به روزی 4 بار و هر بار 30 دقیقه افزایش دهید.

ورزش های بعد از تعویض مفصل که میتوانم انجام بدهم کدامند

ورزش بعد از عمل تعویض مفصل، خوب و بلکه مورد نیاز است. بسیاری از بیمارانی که این جراحی را انجام میدهند در سنین جوانی و میانسالی هستند و مشتاق هستند تا بعد از جراحی در فعالیت های ورزشی عمومی شرکت کنند.

از طرف دیگر غالب افراد جوانی که این عمل جراحی را انجام میدهند مشکل خاصی در دیگر قسمت های بدنشان ندارند و از لحاظ بدنی توان انجام فعالیت های ورزشی خارج از منزل را دارند.

بعد از جراحی تعویض مفصل، درد بیمار از بین میرود و این او را بیشتر تشویق میکند تا ورزش کند. خیلی از بیماران میپرسند آیا بعد از جراحی تعویض مفصل میتوان در فعالیت های ورزشی شرکت کرد و اگر میتوان در کدامیک از آنها.

در سال های قبل بسیاری از پزشکان بیماران خود را از انجام فعالیت های ورزشی بعد از جراحی تعویض مفصل منع میکردند.

در سال های اخیر با پیشرفت در ساخت انواع مفاصل مصنوعی جدید و با پیشرفت در تکنیک های جدید جراحی توانایی و عمر مفصل مصنوعی بیشتر شده و بعد از جراحی میتوان در حدی قابل قبول فعالیت های ورزشی را انجام داد. ولی این حد قابل قبول چیست.

توجه داشته باشید که توصیه هایی که در زیر میشود تنها در مواردی قابل انجام است که مفصل مصنوعی کار گذاشته شده از نوع مرغوبی باشد، کیفیت عمل جراحی خوب باشد و فرد از لحاظ جسمی توانایی انجام ورزش مربوطه را داشته باشد.

هر بیمار وضعیت خاص خود را دارد و باید قبل از انجام هر ورزشی با پزشک جراح خود مشورت کند.

در مورد ورزش های بعد از تعویض مفصل که زیاد شدید نیستند اختلاف نظری وجود ندارد. همه جراحان اجازه میدهند تا با یک مفصل مصنوعی قرار داده شده در لگن البته اگر خوب کار گذاشته شده باشد ورزش هایی مانند شنا، دوچرخه سواری، پیاده روی و نرمش های هوازی یا آئروبیک را انجام داد.

با این حال خیلی از ورزش های شدید مانند فوتبال یا بسکتبال فشار زیادی به مفصل مصنوعی وارد میکنند. توصیه میشود این ورزش ها انجام نشوند.

گرچه انجام این ورزش ها در کوتاه مدت ممکن است مشکلی برای بیمار بوجود نیاورد ولی در دراز مدت میتواند احتمال سائیده شدن سطوح مفصلی یا شل شدن مفصل مصنوعی را افزایش دهد.

بعضی ورزش های بعد از تعویض مفصل هم از لحاظ شدت حد وسط هستند. نه ورزش های شدیدی هستند و نه آرام. ورزش هایی مانند وزنه برداری، والیبال، اسکواش، بدمینتون تنیس یا اسکی آرام یا کوهنوردی. اینکه میتوان این ورزش ها را انجام داد به نظر پزشک جراح بستگی دارد.

او باید ببیند آیا مفصل مصنوعی و استخوان های بیمار در وضعیت مطلوبی هستند که بتوانند ضربات و فشارهای ناشی از این ورزش ها را تحمل کنند یا خیر.

اگر وضعیت عضلانی بیمار خوب باشد و از لحاظ دامنه حرکتی مفصل یا تعادل وضعیت مطلوبی داشته باشد میتوان با احتیاط به بیمار اجازه انجام این ورزش ها را داد.

طبق یک بررسی بر روی 28 مطالعه درباره محدودیت فعالیت بعد از تعویض مفصل لگن، بین سطح فعالیت بدنی بیمار و احتمال دررفتگی مفصل ارتباط مشخصی پیدا نشد.

احتمال نیاز به جراحی مجدد به هر علت در بیماران با فعالیت بالا 0.9 تا 8.57 درصد و در بیماران کم‌تحرک 0.7 تا 3.4 درصد بوده، یعنی فعالیت بیشتر باعث افزایش این ریسک نشده است. همین مطالعه نشان داد ورزش بعد از تعویض مفصل با بهبود رضایت بیمار و سلامت روان هم همراه بوده است.

در هر صورت همانطور که گفته شد اگر پزشک اجازه انجام این ورزش ها را هم بدهد شرط انجام آنها این است که بیمار باید عضلات خود و بخصوص عضلات تنه و لگن خود را قبل از شروع ورزش به خوبی تقویت کند، دامنه حرکتی خوبی در مفصل داشته باشد، مهارت انجام ورزش مربوطه را داشته باشد و مفصل مصنوعی با کیفیتی برای او استفاده شده باشد.

ورزش جزئی جدایی ناپذیر از زندگی است و قطعا برای سلامتی نه تنها مفید بلکه ضروری است. همه بیماران بعد از انجام جراحی تعویض مفصل باید تشویق شوند تا ورزش کنند. با این حال نوع این ورزش باید با بررسی و سپس اجازه پزشک معالج انتخاب شود.

ورزشکارانی که قصد بازگشت جدی به رشته‌ی ورزشی خودشان را دارند معمولا ملاحظات اختصاصی‌تری هم دارند. جزئیات بازگشت به ورزش قهرمانی بعد از تعویض مفصل لگن در مقاله‌ی بازگشت ورزشکاران به فعالیت ورزشی بعد از تعویض مفصل لگن آمده است.

شواهد علمی درباره ورزش و دوام مفصل مصنوعی

طبق مطالعه ای که پیامدهای ورزش را بعد از تعویض مفصل لگن بررسی کرد، فشار مکرر ناشی از ورزش‌های پرتماس باعث ساییدگی بیشتر مفصل مصنوعی می‌شود و میزان دوام 15 ساله مفصل مصنوعی در بیمارانی که فعالیت ورزشی سنگین دارند نزدیک به 80 درصد گزارش شده است.
جراحان می‌توانند با انتخاب مفاصل مصنوعی که دچار ساییدگی کمتری میشوند و استفاده از سر مفصل 36 میلی‌متری نیاز بیماران فعال و ورزشکار را بهتر پاسخ دهند.

طبق نظرسنجی از 300 جراح متخصص تعویض مفصل در آلمان، 81.9 درصد از جراحان با بازگشت بیمار به فعالیت ورزشی بعد از تعویض مفصل لگن موافق بودند و ریسک آن را کم ارزیابی کردند، هرچند بیشتر نگران شکستگی اطراف مفصل مصنوعی بودند تا دررفتگی و ساییدگی مفصل.

منابع:

• Sports activities after total hip arthroplasty – EFORT Open Reviews
• Recommendations for return to sports after total hip arthroplasty are becoming less restrictive as implants improve – Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery
• Are Activity Restrictions Necessary After Total Hip Arthroplasty: A Systematic Review – Arthroplasty Today
• Molecular Indicators of Isometric Exercise Efficacy in Early Rehabilitation of Older Adults After Total Hip Arthroplasty – International Journal of Molecular Sciences