آب درمانی به معنای انجام تمرین یا غوطه ور شدن در آب برای بهبود مشکلات جسمی است. این روش نمیتواند خرابی مفصل ران ناشی از آرتروز را ترمیم کند، اما میتواند به کاهش درد و بهبود کیفیت حرکت این بیماران کمک کند.
گرمای آب جریان خون عضلات اطراف لگن را بیشتر میکند و تنش عضلانی را کم میکند. سبکی بدن در آب هم فشار وزن روی مفصل ران را کم میکند و بیمار میتواند با درد کمتری حرکت کند و دامنه حرکتی مفصل بهبود یابد.
مقاومت آب در جهات مختلف، بدون نیاز به وزنه، عضلات اطراف لگن را به شکل ملایم اما موثر تقویت میکند. کاهش نیاز به انرژی برای راه رفتن در آب هم فشار کمتری به سیستم قلبی عروقی وارد میکند، موضوعی که برای بیماران قلبی هم اهمیت دارد.
علاوه بر منافع جسمی، آب درمانی حس آرامش و امنیت روانی هم ایجاد میکند که خودش در کاهش درد آرتروز موثر است. بهترین نتیجه وقتی حاصل میشود که آب درمانی به عنوان مکمل درمان های دیگر آرتروز، نه جایگزین آنها، و به طور منظم انجام شود.
راه رفتن در آب و تمرین‌هایی مثل بالا آوردن زانو، دور کردن پا به پهلو و اسکات کم‌عمق با گرفتن لبه‌ی استخر، ساده‌ترین تمرینات آب درمانی برای لگن هستند. بعد از تعویض مفصل ران هم بهتر است آب درمانی بعد از بهبود اولیه‌ی زخم شروع شود.
آب درمانی در آرتروز لگن میتواند موثر واقع شود. تقویت عضلات لگن ناشی از آب درمانی و گرمای ناشی از آن به کاهش درد ناشی از آرتروز کمک میکند. در ادامه مقاله این ارتباط و اثرات دیگر آن را بیشتر باز میکنیم.
آب درمانی چیست و آیا آرتروز لگن را درمان میکند
آب درمانی به معنای غوطه ور شدن در آب با هدف بهبود مشکلات جسمی است. آب درمانی نمیتواند خرابی مفصل ران در نتیجه آرتروز را درمان کند ولی میتوان از آن در جهت کاهش عوارض و مشکلات ناشی از آرتروز استفاده کرد.
مهمترین اثرات آب درمانی در آرتروز لگن عبارتند از
- گرم کردن لگن به منظور کاهش درد
- سبک شدن بدن و کمک به حرکت مفصل ران
- استفاده از مقاومت آب در جهت تقویت عضلات لگن
- آرامش روحی که میتواند به کاهش درد لگن کمک کند
در مروری بر 13 مطالعه با 1190 بیمار مبتلا به آرتروز لگن و زانو، ورزش در آب به طور متوسط طی 12 هفته درد و ناتوانی را حدود 5 نمره و کیفیت زندگی را حدود 7 نمره در مقیاس 100 نمره ای بهتر کرد. این اثر کم و کوتاه مدت است و هیچ عارضه جدی هم برای این روش گزارش نشد.
آب درمانی و کاهش درد در آرتروز لگن
این تاثیر آب درمانی در آب گرم امکانپذیر است. از زمان های قدیم مردم برای تسکین دردهای جسمی خود به چشمه های آب گرم میرفتند. شکل مدرن آن جکوزی است.
گرمای آب میتواند جریان خون در پوست و اندام ها را بیشتر کند و تنش عضلات اطراف لگن را کاهش دهد. درد مفصل لگن ناشی از آرتروز میتواند براثر گرمای آب کم شود. البته این تاثیر دائمی نیست.
طبق یک مرور درباره درمان های بدون تحمل وزن در آرتروز لگن سالمندان، آب درمانی معمولا طی 10 هفته اول بیشترین تاثیر را روی کاهش درد افراد مسن مبتلا به آرتروز لگن دارد و بعد از آن اثر آن کمی کمتر میشود، به همین علت ادامه دادن تمرینات برای حفظ نتیجه مهم است.
تاثیر آب درمانی در بهبود خشکی مفصل ناشی از آرتروز
غوطه ور شدن در آب موجب سبکی بدن میشود. بیماری که به علت آرتروز لگن به سختی راه میرود در آب، سبک تر شده و میتواند راحت تر راه برود.
وقتی در آب فشار وزن به لگن کم میشود مفصل ران با درد کمتری حرکت کرده و در نتیجه نرمتر شده و دامنه حرکتی آن بهتر میشود.
همچنین بیمار میتواند با کمک فیزیوتراپ در آب نرمش های کششی را برای مفاصل لگن انجام دهد و این نرمش ها در کاهش درد موثر هستند.
تقویت عضلات ناشی از آب درمانی
با غوطه ور شدن در آب وزن بدن کم میشود. در این حال بیماری که به علت آرتروز لگن به سختی راه میرفته است در آب با راحتی بیشتری راه میرود. راه رفتن موجب تحرک عضلات لگن و تقویت آنها میشود.
همچنین به علت سبک شدن در آب و در نتیجه نیاز کمتر به مصرف کردن انرژی در حین راه رفتن، فشار کمتری بر روی سیستم قلبی عروقی وارد میشود. در کسانی که مشکلات قلبی عروقی دارند همین کاهش فشار به قلب کمک زیادی به راه رفتن آنها میکند.
حرکت کردن در آب فشار عمودی وزن به لگن را کم کرده و درد ناشی از راه رفتن را کم میکند. از طرف دیگر وجود آب در جلوی ران ها و ساق ها مقاومت نوعی افقی در مسیر حرکت آنها به جلو ایجاد میکند. این مقاومت موجب میشود بیمار در حین راه رفتن فشار بیشتری به عضلات لگن وارد کند و در نتیجه عضلات بیشتر تقویت میشوند.
فیزیوتراپ ها برای تقویت عضلات از ورزش با وزنه استفاده میکنند. مقاومت آب بسیار از وزنه مفیدتر است چون
- مقاومتی ملایم تر از وزنه دارد
- در همه جهت ها هست
- میتواند با تغییر سرعت حرکت در آب مقاومت را کم و زیاد کرد
- میتواند با گرمای آب همراه باشد
پس با راه رفتن در آب میتوان عضلات لگن را به نحو چشمگیری تقویت کرد
طبق یک مرور درباره ورزش درمانی در آرتروز، آب درمانی با کم کردن فشار وارد به مفصل، امکان انجام تمرین را برای بیماران آرتروزی راحت تر و پایدارتر میکند، به همین علت پایبندی بیماران به برنامه ورزشی در آب معمولا بهتر از خشکی است.
تسکین ناشی از آب درمانی در آرتروز لگن
قرار گرفتن در آب بجز منافعی که ذکر شد به علت سبکی و در همان حال فشاری که از همه طرف به پوست وارد میکند نوعی آرامش روحی و حس امنیت ایجاد میکند که در تسکین دردهای ناشی از آرتروز لگن موثر است.
جالب است بدانید در یک مطالعه روی 465 بیمار تعویض مفصل ران و زانو که شروع زود و دیر آب درمانی را مقایسه کرد، برخلاف تعویض مفصل زانو، بعد از تعویض مفصل ران شروع دیرتر آب درمانی، بعد از بهبود اولیه محل جراحی، نتیجه کمی بهتری نسبت به شروع خیلی زودهنگام آن داشته است.
تمرینات آب درمانی برای لگن
بیشتر این تمرینات در آبی به عمق کمر تا سینه و با گرفتن لبه استخر انجام میشوند. هر حرکت را آهسته و بدون درد انجام دهید و اگر حرکتی درد مفصل را بیشتر کرد، آن را کنار بگذارید.
- راه رفتن در آب، رو به جلو، رو به عقب و به پهلو. ساده‌ترین و مهمترین تمرین است و مقاومت آب عضلات لگن را تقویت میکند.
- بالا آوردن زانو به سمت شکم و پایین آوردن آن، در حالی که با یک دست لبه استخر را گرفته اید.
- دور کردن پا به پهلو و برگرداندن آن، که عضلات کناری لگن را تقویت میکند.
- بردن پای صاف به جلو و عقب، مثل حرکت آونگ.
- اسکات کم عمق، یعنی خم کردن ملایم زانوها با پشت صاف و گرفتن لبه استخر.
این تمرینات بهتر است زیر نظر فیزیوتراپ شروع شوند تا تعداد و شدت آنها با شدت آرتروز و توان بدنی بیمار تنظیم شود. کسی که تعویض مفصل ران کرده، قبل از شروع باید از جراح خود بپرسد کدام حرکت برای او مجاز است.
سوالات متداول
منابع علمی این مقاله
- Aquatic exercise for the treatment of knee and hip osteoarthritis – Cochrane Database of Systematic Reviews
- Elderly Hip Osteoarthritis: A Review of Short-Term Pain Relief Through Non-Weight-Bearing Therapies – Journal of Functional Morphology and Kinesiology
- Exercise interventions for knee osteoarthritis: A narrative review of mechanisms, modalities, and clinical implementation – Wiadomości Lekarskie
- Multicenter randomized controlled trial comparing early versus late aquatic therapy after total hip or knee arthroplasty – Archives of Physical Medicine and Rehabilitation
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها