علت درد لگن بعد از عمل دیسک کمر چیست، از تحریک عصب تا مشکلات عضلانی

درد لگن بعد از جراحی دیسک کمر میتواند دلایل متعددی داشته باشد. تحریک یا التهاب باقیمانده عصب کمر، فشار جبرانی روی مفصل ساکروایلیاک به دلیل تغییر الگوی حرکت مهره ها، و تشخیص نادرست منبع اصلی درد پیش از عمل از شایع ترین این دلایل هستند.

مشکلات عضلانی از جمله اسپاسم و ضعف موقت عضلات اطراف ستون مهره و لگن، تغییر طرز ایستادن و راه رفتن بعد از جراحی، و وجود بیماری خفیف و بدون علامت در خود مفصل ران هم میتوانند بعد از عمل خودشان را بصورت درد لگن نشان دهند. حتی عود دیسک کمر هم گاهی بجای درد کمر، بصورت درد در لگن حس میشود.

تشخیص دقیق منشا این درد نیازمند معاینه بالینی دقیق و گاهی تصویربرداری مجدد است، چون درد کمر و درد لگن میتوانند به جای یکدیگر حس شوند. کنترل درد معمولا شامل فیزیوتراپی هدفمند برای اصلاح راه رفتن و تقویت عضلات، مدیریت دارویی، بلاک های عصبی در موارد خاص، اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن، و افزایش تدریجی فعالیت بدنی است.

این درد در اغلب موارد طی چند هفته تا چند ماه با درمان درست بهتر میشود. اگر درد شدید یا پیشرونده باشد یا با بی حسی، گزگز یا ضعف تازه عضلات پا همراه شود، باید بدون فوت وقت به پزشک مراجعه کرد.

---

شایعترین علت درد لگن بعد از عمل دیسک کمر وجود مشکلاتی در مفصل ران، تحریک عصب کمر، فشار به مفصل ساکروایلیاک و اختلال در حرکات کمر است

دوران بازپروری بعد از جراحی دیسک کمر خودش به اندازه کافی ممکن است سخت باشد حالا فکر کنید درد لگن هم به آن اضافه شود. کلافه کننده میشود.

بعضی بیماران بعد از جراحی دیسک کمر که برای رفع درد کمر و درد تیرکشنده پا آن را انجام میدهند، مواجه میشوند با دردی که قبلا در لگن وجود نداشته است. مطالعات نشان میدهد که حدود یک سوم بیماران بعد از جراحی دیسک کمر ممکن است دچار درد لگن شوند.

علائم سیاتیک یعنی درد و بیحسی و ضعف در پاها به علت فشار دیسک بر روی عصب کمر بوجود میاید. در حین جراحی دیسک کاری که جراح انجام میدهد را دیسککتومی میگویند که به معنی این است که قسمتی یا همه دیسک بین مهره ای که به عصب فشار میاورد برداشته میشود.

همزمان ممکن است عمل لامینکتومی هم انجام شود یعنی قسمتی از استخوان پشت عصب برداشته شود. در این عمل جراح معمولا چند تا از مهره های اطراف دیسک را به هم جوش میدهد و متصل میکند.

مهمترین علت های درد لگن بعد از جراحی دیسک کمر عبارتند از

تحریک و التهاب عصب کمر

این عامل معمولا شایعترین علت درد لگن بعد از عمل دیسک کمر است. جراحی دیسک کمر بسیار نزدیک به عصب های کمر انجام میشود و در حین جراحی ممکن است عصب تحریک شود.

این تحریک میتواند موجب التهاب عصب و یا ایجاد بافت اضافه در اطراف عصب شود. گاهی اوقات حتی ممکن است به علل دیگر، فشار جدیدی بر روی عصب ایجاد شود که قبلا وجود نداشت.

تحریک عصب در کمر موجب بروز درد تیرکشنده و سوزشی در پشت باسن و ران میشود. این درد میتواند همراه با بیحسی و گزگز پا و ضعف حرکتی باشد.

طبق یک راهنمای فنی جراحی در نشریه JBJS Essentials of Surgical Technique یکی از علت های شناخته شده کاهش نتیجه بعد از جراحی دیسک، تشکیل بافت فیبروزی اضافه دور عصب است که میتواند همان التهاب و تحریک عصب را طولانی تر کند.

فشار به مفصل ساکروایلیاک

یکی از اقداماتی که جراح در حین عمل دیسک کمر انجام میدهد فیوژن یا جوش دادن مهره های کمر در اطراف دیسک آسیب دیده است. این جوش دادن مهره ها حرکت آنها نسبت به یکدیگر را ازبین میبرد.

با کم شدن حرکت مهره ها، در حین خم شدن و در موقع راه رفتن، فشار بیشتری به مفصل ساکروایلیاک، یعنی مفصل بین کمر و لگن وارد میشود و این میتواند موجب بروز التهاب و درد در این مفصل شود. درد مفصل ساکروایلیک بصورت درد باسن در پشت لگن حس میشود.

یک بررسی مطالعات قبلی در مجله Neurochirurgie نشان داد به طور میانگین حدود 15.8 درصد از بیمارانی که فیوژن کمر انجام داده اند به درد مفصل ساکروایلیاک مبتلا میشوند و این رقم وقتی فیوژن تا استخوان خاجی ادامه پیدا کند به حدود 32.9 درصد میرسد.

تشخیص اشتباه

دردهای کمر و لگن خیلی اوقات با هم اشتباه میشود. بطور مثال ممکن است مفصل لگن بیمار خراب باشد ولی بیمار درد را در کمر خود احساس کند و درد حتی در ران هم حس شود. در این وضعیت توجه پزشک ممکن است بجای لگن به سمت کمر معطوف شود و از کمر ام آر آی تهیه کند.

همزمان ممکن است بیمار دیسک کمر هم داشته باشد و پزشک با دیدن مشکل دیسک، مبادرت به جراحی آن میکند در حالیکه علت اصلی درد بیمار ممکن است همان خراب بودن مفصل لگن باشد.

بعد از جراحی بیمار متوجه میشود درد او خوب نشده است و حتی ممکن است بیشتر هم بشود. در این زمان وقتی از لگن عکس میگیرند تازه متوجه خرابی مفصل لگن میشوند که علت اصلی بروز درد بوده است.

یک مطالعه در مجله Cureus نشان داد بیش از نیمی از بیماران آرتروز مفصل ران همزمان درد کمر متوسط تا شدید هم دارند و بعد از تعویض مفصل ران، درد کمر در حدود 79 درصد آنها هم بهتر میشود. این آمار نشان میدهد اشتباه گرفتن این دو منبع درد چقدر میتواند شایع باشد.

فشار بر روی عضلات لگن

بعد از جراحی در ستون فقرات، عضلات اطراف آن تحریک و دچار اسپاسم یا انقباض غیر ارادی میشوند. همچنین این عضلات ممکن است تا مدتی ضعیف تر شوند.

عضلات کمر در بسیاری قسمت ها با عضلات لگن متصل هستند و یکی میشوند. بنابراین هر تغییر در کارکرد عضلات کمر میتواند روی عضلات لگن هم تاثیر بگذارد و این تاثیر میتواند موجب بروز درد شود.

از طرف دیگر همین اسپاسم یا ضعف عضلات کمر میتواند موجب درد کمر شود. درد کمر در بسیاری اوقات در مغز بصورت درد در ناحیه لگن تفسیر میشود و در نتیجه با اینکه منشا درد در عضلات کمر است بیمار ممکن است درد را در پشت باسن احساس کند.

بخشی از دردی که بعد از جراحی دیسک کمر در ناحیه لگن احساس میشود ممکن است منشا عضلانی داشته باشد نه عصبی. طبق یک بررسی آناتومیک در مجله BioMed Research International نقاط ماشه ای در عضله گلوتئوس مدیوس میتوانند الگوی درد ارجاعی مشخصی به سمت لگن و ران ایجاد کنند که گاهی با درد ناشی از تحریک عصب اشتباه گرفته میشود.

تغییر در ایستادن و راه رفتن

در کسی که به مدت طولانی مشکلات دیسک کمر یا تنگی کانال نخاعی داشته است ایستادن و راه رفتن به تدریج عوض میشود.

بیمار کمی خمیده میشود و موقع راه رفتن میلنگد. این طرز ایستادن و راه رفتن بتدریج روی عضلات و لیگامان های اطراف مفصل ران در ناحیه لگن تاثیر میگذارند و این عضلات و مفصل خود را با این شرایط تطبیق میدهد.

بعد از جراحی دیسک کمر طرز ایستادن و راه رفتن فرد ممکن است به ناگهان تغییر کند. بدنبال این تغییر، لگن هم باید دوباره خودش را بازتنظیم کند.

این بازتنظیم نیاز به زمان دارد و ممکن است چند ماه طول بکشد. در این چند ماه به علت اینکه عضلات و تاندون های مفصل لگن از بالانس خارج میشوند ممکن است فشار زیادی به آنها وارد شود که خود را به صورت دردی نشان میدهد که در ناحیه لگن حس میشود.

مشکلات خود مفصل ران

خیلی از بیمارانی که مشکل کمر و ستون فقرات دارند، همزمان دچار مشکلاتی در مفصل ران در ناحیه کمر هم هستند. مثلا ممکن است دچار آرتروز مفصل ران هم باشند ولی این مشکلات ممکن است آنقدر کم و خفیف باشد که دردی ایجاد نکند و بیمار اصلا متوجه آن نشود.

بعد از جراحی دیسک کمر، ممکن است حرکات ستون مهره دستخوش تغییراتی شود. این تغییرات معمولا به دو علت ایجاد میشوند

• ممکن است همزمان با خروج دیسک، جراح عمل فیوژن یا خشک کردن مهره ها را هم انجام دهد یعنی چند تا از مهره های کمر را به هم بچسباند. این عمل موجب میشود مهره ها دیگر حرکتی نداشته باشند
• اسپاسم عضلات ستون مهره به علت دستکاری حین جراحی و یا ضعیف شدن عضلات ستون مهره به علت جراحی یا به علت استراحت بیش از حد بعد از جراحی موجب میشود حرکات مهره های کمر نامتعادل شود

مکانیسم بروز درد

حرکات ستون مهره و مفصل ران در ناحیه لگن کاملا هماهنگ است و هر تغییر در یکی از آنها روی حرکت دیگری هم تاثیر میگذارد.

دقت کنید که وقتی شما به جلو خم میشوید قسمتی از این خم شدن به علت حرکت مهره های کمر ایجاد میشود و قسمتی هم به علت خم شدن مفصل ران در ناحیه لگن شما تامین میشود. وقتی حرکات مهره های کمر بعد از جراحی کم میشود یا دچار اختلال میشود، فشار بیشتری به مفصل ران در ناحیه لگن وارد میشود.

حالا همین لگن که قبلا خودش مشکلاتی داشته ولی آنقدر نبوده که دردی ایحاد کند الان باید بیشتر حرکت کند تا جور کم حرکت کردن کمر را بکشد. یعنی بعد از عمل کمر مسئولیت بیشتری به گردن مفصل لگن میفتد و باید بیشتر حرکت کند ولی خود این مفصل لگن قبلا کمی خراب بوده است.

این موجب میشود مفصل لگن که کمی خراب بوده ولی در حالت عادی درد نداشته است الان درد بگیرد چون باید کار بیشتری انجام بدهد.

پزشکان به این پدیده سندرم کمر-ران هم میگویند. همان طور که در مطالعه مجله Cureus هم دیده شد، این ارتباط دوطرفه است و مشکل هرکدام از این دو ناحیه میتواند روی دیگری هم اثر بگذارد.

عود دیسک کمر

در هنگام جراحی دیسک کمر، جراح یک سوراخ بزرگ در پشت لایه محافظ اطراف دیسک ایجاد میکند. ممکن است قسمتی از استخوان های اطراف دیسک را هم بردارد. این اقدامات میتوانند تا حدودی بافت های محافظ اطراف دیسک را ضعیف کنند.

بعد از جراحی بیمار باید با کمک فیزیوتراپ عضلات اطراف ستون مهره را تقویت کند تا این ضعف احتمالی، مشکلات بعدی را برای بیمار ایجاد نکند. همچنین بیمار باید مراقب باشد حرکاتی را انجام ندهد تا باقیمانده دیسک کمر مجددا جابجا شود و علائم عود کنند.

اگر این موارد احتیاطی انجام نشوند ممکن است دیسک کمر عود کند و عود آن میتواند این بار خود را بصورت درد در ناحیه لگن نشان دهد.

طبق توصیه های کمیته ستون فقرات فدراسیون جهانی جراحان مغز و اعصاب که در نشریه World Neurosurgery X منتشر شده، میزان عود دیسک کمر بعد از جراحی حدود 5 درصد است و سیگار کشیدن، سن پایین، جنس مذکر، چاقی و دیابت از عوامل افزایش دهنده این خطر هستند.

بی حسی لگن و پا بعد از عمل دیسک کمر

بی حسی بعد از عمل دیسک کمر معمولا به این علت است که عصب قبل از جراحی مدتی زیر فشار بوده و بهبود آن کندتر از بهبود درد است. به همین دلیل خیلی از بیماران بعد از عمل درد کمتری دارند ولی بی حسی پا یا باسن تا چند ماه باقی میماند.

در یک مطالعه روی بیمارانی که بعد از جراحی اندوسکوپی دیسک کمر هنوز بی حسی پا داشتند، این بی حسی در فتق دیسک مرکزی به طور میانگین 10.4 ماه و در فتق کناری 5.6 تا 6.3 ماه طول کشید.

اما بی حسی ناحیه‌ی بین دو پا و اطراف مقعد، یا بی اختیاری و مشکل در ادرار کردن، علامت فشار شدید بر ریشه های عصبی انتهای نخاع است و باید فورا به اورژانس مراجعه کرد. بی حسی که بعد از عمل تازه ایجاد شده یا رو به بدتر شدن است هم باید به جراح ستون مهره گفته شود.

درد دنبالچه بعد از عمل دیسک کمر

درد دنبالچه بعد از عمل دیسک کمر معمولا از خود دنبالچه نیست. گاهی درد از ریشه های عصبی پایین کمر به این ناحیه منتشر میشود، گاهی از مفصل ساکروایلیاک است و گاهی نتیجه‌ی نشستن طولانی و نادرست در هفته های اول بعد از عمل است.

استفاده از بالشتک حلقه ای یا بالشتکی که قسمت عقب آن فرورفته است، کوتاه کردن مدت هر بار نشستن و فیزیوتراپی معمولا کمک میکند. اگر درد دنبالچه بعد از چند هفته بهتر نشد یا بعد از جراحی فیوژن ایجاد شد، باید با عکس یا ام آر آی بررسی شود.

کنترل درد لگن بعد از عمل دیسک کمر

حالا اگر بعد از جراحی دیسک کمر این درد در ناحیه لگن ایجاد شد باید چه کارهای انجام شود. در زیر توضیح میدهم.

فیزیوتراپی

کار فیزیوتراپ در این دوران تصحیح طرز ایستادن، تصحیح راه رفتن و راحت کردن فشار روی عضلات ستون مهره و لگن است. او همچنین ورزش هایی را به بیمار آموزش میدهد تا با کمک آنها عضلات لگن قویتر و انعطاف پذیری آنها بیشتر شود. همین تغییرات در عضلات موجب بهبود در ایستادن و راه رفتن میشود.

مدیریت درد

در مدت چند ماهی که درد لگن بعد از عمل دیسک کمر ایجاد میشود استفاده از داروهای ضد التهابی و ضد درد و استفاده از تکنیک هایی مانند سرد کردن یا گرم کردن موضع، ماساژ یا طب سوزنی میتواند به کنترل و مدیریت درد کمک کند.

بلاک عصبی

در این روش متخصصین درد با تزریق داروهای ضد التهابی و بیحسی به اطراف ریشه های عصبی یا در مفصل ساکروایلیاک درد را کنترل میکنند.

این تزریق ها بویژه وقتی علت اصلی درد به التهاب مفصل ساکروایلیاک برمیگردد کاربرد دارند. همان بررسی مجله Neurochirurgie که پیشتر اشاره شد، تزریق داخل مفصل ساکروایلیاک را یکی از روش های موثر تشخیصی و درمانی این نوع درد میداند.

ارگونومیک ستون مهره

ارگونومیک یعنی کمک کنیم که درست بنشینیم تا فشار کمتری به ستون مهره وارد شود. استفاده از صندلی مناسب با تکیه پشت کمر خوب، میتواند موجب شود ستون مهره وضعیت مناسب تری داشته باشد. وقتی مینشینید کف هر دو پا را روی زمین بگذارید و یک پا را روی پای دیگر قرار ندهید.

استراحت و افزایش تدریجی فعالیت بدنی

بعد از جراحی کمر باید به مدت کافی استراحت کرد ولی این زمان استراحت نباید طولانی باشد. باید بتدریج راه رفتن و فعالیت های بدنی مانند شنا کردن شروع شود.

این فعالیت ها عضلات کمر را تقویت میکنند و به بهبود کمک میکنند. با این وجود باید میزان فعالیت های بدنی متناسب با تحمل بیمار و بصورت تدریجی افزایش یابد. زیاد کردن ناگهانی فعالیت های بدنی بعد از جراحی میتواند موجب افرایش درد شود.

چه موقع به دکتر مراجعه کنم

در صورتی که درد لگن بعد از عمل دیسک کمر شدید بود یا همراه با علائم عصبی مانند بیحسی و گزگز یا علائم حرکتی مانند کاهش قدرت عضلات پا باشد باید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنیم.

پزشک با بررسی مشکلاتی که در بالا ذکر شد علت اصلی بروز درد را پیدا کرده و آن را درمان میکند.

این درد ها ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد ولی در غالب موارد با درمان درست برطرف میشوند.

طبق راهنمای بالینی نشریه American Family Physician ضعف یا کاهش حس پیشرونده، بی اختیاری تازه ادرار یا مدفوع و سابقه سرطان از علائمی هستند که نیاز به بررسی فوری‌تر و گاهی تصویربرداری اورژانسی دارند.

اگر بعد از خواندن این علت ها هنوز مطمئن نیستید مشکل شما از کمر است یا از خود مفصل ران، بهتر است فهرست کامل علت های درد لگن را هم مرور کنید تا در صورت وجود بیماری مستقل مفصل ران، درمان اختصاصی آن هم زودتر شروع شود.

منابع علمی این مقاله

• Anatomical Investigation of the Gluteus Medius Muscle Innervation and Its Topographical Correspondence With Myofascial Trigger Points – BioMed Research International
• Incidence of sacroiliac joint pain after lumbosacral spine fusion: A systematic review – Neurochirurgie
• Hip-Spine and Knee-Spine Syndrome: Is Low Back Pain Improved After Total Hip and Knee Arthroplasty? – Cureus
• Lumbar disc herniation: Prevention and treatment of recurrence: WFNS spine committee recommendations – World Neurosurgery X
• Ligamentum Flavum Flap Technique in Lumbar Microdiscectomy – JBJS Essentials of Surgical Technique
• Mechanical Low Back Pain – American Family Physician
• Lumbar Epidural Steroid Injection – Cleveland Clinic
• Residual leg numbness after endoscopic discectomy treatment of lumbar disc herniation – BMC Musculoskeletal Disorders