علت درد کمر و لگن: ارتباط، بیماری‌ها و درمان

درد کمر و لگن در بسیاری از افراد به طور همزمان دیده میشود، چون این دو ناحیه از نظر حرکتی و عصبی کاملا به هم وابسته اند.

خم شدن به جلو با همکاری مهره‌های پایین کمر و مفصل ران انجام میشود، پس مشکل در هرکدام از این دو میتواند فشار اضافه به دیگری وارد کند. حتی گاهی محل واقعی درد با محل علت اصلی آن یکی نیست و بیمار درد را در ناحیه‌ای غیر از محل بیماری حس میکند.

شایع‌ترین علت این نوع درد، بیماری‌های ستون مهره است. فتق یا جابجایی دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی و خرابی مفاصل مهره‌های کمری با تحریک ریشه‌های عصبی میتوانند هم در کمر و هم در لگن درد ایجاد کنند. التهاب مفصل ساکروایلیاک که در محل اتصال کمر و لگن قرار دارد هم یکی از علت‌های شناخته‌شده این درد ترکیبی است.

گاهی هم مشکل اصلی از خود مفصل ران است، مانند آرتروز یا دررفتگی مادرزادی آن، که با کج شدن لگن روی ستون مهره هم اثر میگذارد.

برای درمان درست این درد ابتدا باید علت اصلی آن مشخص شود، چون درمان کمر و درمان مفصل ران با هم فرق دارند. تا زمان مشخص شدن علت، گرم کردن ناحیه، استفاده کوتاه‌مدت از مسکن و کاهش فعالیت‌های سنگین میتوانند به کاهش موقتی درد کمک کنند. فیزیوتراپی و تقویت عضلات مرکزی بدن هم نقش مهمی در کاهش فشار روی هر دو ناحیه و پیشگیری از بازگشت درد دارند.

در اغلب موارد این درد جدی نیست و با درمان‌های ساده بهبود می یابد، اما وجود علائمی مانند بی‌حسی ناحیه زین اسب، ضعف پیشرونده در پا یا از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع نشانه یک مشکل فوری است و نباید نادیده گرفته شود.

---

بسیاری از افراد دچار درد کمر و لگن بطور همزمان هستند. علت این دردها غالبا مشکلات ستون مهره است. در این موارد حل مشکل کمر میتواند درد لگن را هم از بین ببرد. البته علت درد کمر و لگن میتواند مشکلات دیگری هم باشد که در ادامه مقاله به آن میپردازیم.

ارتباط درد کمر و لگن چگونه است

کمر و لگن دو ساختار حرکتی بدن انسان هستند که در مجاورت هم قرار گرفته اند. این در کنار هم بودن دو اثر دارد.

• مشکلات حرکتی هرکدام از آنها میتواند بر دیگری هم تاثیر بگذارد
• اعصاب حسی درد که بین این دو مشترک است میتواند موجب شود درد یکی از آنها در دیگری حس شود

حرکت خم شدن به جلو به توسط همکاری مهره های پایینی کمر و مفاصل ران انجام میشود. وقتی مهره های کمر به علت آرتروز خوب حرکت نمیکنند در حین خم شدن به جلو فشار بیشتری به مفاصل ساکروایلیاک و مفاصل ران در ناحیه لگن وارد میشود که میتواند موجب بروز درد در پشت لگن یا کشاله ران شود.

همچنین وقتی مفصل ران به هر علتی دچار محدودیت حرکتی میشود خم شدن به جلو بیشتر در مفاصل پایین کمر انجام میشود و فشار بیشتر به مفاصل این مهره ها، میتواند موجب بروز کمر درد شود.

تغییر شکل یکی از مفاصل ران میتواند موجب کج شدن کل لگن خاصره شود. چون ستون مهره مستقیما به لگن متصل است کج شدن لگن موجب فشار جانبی به ستون مهره و یا حتی انحراف جانبی آن و بروز اسکولیوز میشود. این روند میتواند موجب کمردرد شود.

پدیده دیگر، نزدیک بودن مرکز حس درد کمر و لگن در مغز به یکدیگر است. این موجب میشود درد در هرکدام از این دو ناحیه موجب درد ناحیه دیگرهم بشود. حتی ممکن است تحریک درد در یک ناحیه موجب بروز درد در ناحیه دیگر گردد. به این معنی که مشکلی در ستون مهره موجب تحریک آن شود و درد ناشی از آن نه در کمر بلکه در لگن حس شود. در این وضعیت ممکن است با وجود اینکه مشکل اصلی در کمر است درد نه در کمر بلکه در لگن حس شود.

مکانیسم دیگر، تحریک ریشه های عصبی است که از بین مهره های پایینی کمر خارج میشوند. بیماری های ستون مهره میتوانند موجب تحریک این ریشه های عصبی شوند و این تحریک موجب حس درد میشود. این درد را سیاتیک مینامند و میتواند در پشت لگن و ران حس شود.

طبق یک مرور علمی در مجله Journal of Hip Preservation Surgery محدود شدن دامنه حرکتی مفصل ران میتواند مکانیک کل کمر و لگن را بهم بزند. پزشکان به این ارتباط سندرم کمر-ران میگویند و همین موضوع نشان میدهد مشکل مفصل ران به تنهایی هم میتواند باعث کمردرد شود.

در یک بررسی جامع در مجله Expert Review of Neurotherapeutics حدود 15 تا 30 درصد از بیمارانی که درد مزمن کمر بدون انتشار به پا دارند، منشا اصلی درد آنها مفصل ساکروایلیاک تشخیص داده شده است.

چه بیماری هایی میتوانند موجب درد کمر و لگن شوند

لیست بیماری هایی که علت درد کمر و لگن بصورت همزمان میشوند زیاد است ولی مهمترین آنها عبارتند از

جابجایی یا فتق دیسک کمر: این بیماری با تحریک ریشه های عصبی میتواند موجب بروز درد سیاتیک در پشت کمر و لگن شود. حتی ممکن است بدون وجود درد کمر موجب حس درد در پشت لگن شود.

تنگی کانال نخاعی: این بیماری هم با همان مکانیسم قبلی میتواند موجب درد کمر و لگن شود. همچنین در بعضی از افراد مبتلا به این بیماری، بصورت همزمان مفصل لگن هم دچار ساییدگی و آرتروز است و این پدیده میتواند موجب همزمانی درد کمر و لگن گردد.

خرابی مفاصل مهره های کمری: این بیماری میتواند با تحریک ریشه های مشترک حس درد بین کمر و لگن موجب حس درد در هر دو ناحیه کمر و لگن شود.

ساکروایلئیت: مفصل ساکروایلیاک در پشت لگن و در محل اتصال کمر و لگن قرار گرفته است و خرابی یا التهاب آن به هر علتی که باشد میتواند موجب بروز درد کمر و لگن شود.

مشکلات مفصل ران: هر بیماری در مفصل ران که بتواند موجب درد لگن شود میتواند درد کمر هم ایجاد کند. آرتروز لگن، سیاه شدن سر استخوان ران، دررفتگی مادرزادی مفصل ران از این دسته بیماری ها هستند که میتوانند موجب درد کمر و لگن شوند.

ضعف عضلانی: هر عاملی که موجب ضعف عضلات کمر و لگن شود میتواند علت درد کمر و لگن هم باشد. بی تحرکی بخصوص در سنین بالا از جمله این عوامل است. بیماری هایی که موجب ضعف کلی عضلات میشوند مانند ام اس و روماتیسم ها هم میتوانند از علل درد کمر و لگن باشند.

ضعف عضله گلوتئوس مدیوس هم میتواند نقش داشته باشد. طبق یک مرور مطالعات در مجله Journal of Physical Therapy Science ضعف این عضله با بیماری دژنراتیو کمر و آرتروز مفصل ران رابطه دارد و درمان به‌موقع آن میتواند در بهبود هر دوی این مشکلات موثر باشد.

چه زمانی درد کمر و لگن نشانه یک مشکل جدی است

در بیشتر موارد درد کمر و لگن با استراحت و درمان های ساده بهتر میشود، ولی بعضی از علائم نشان میدهند مشکل جدی تری در جریان است و باید سریع به پزشک مراجعه کرد.

• بی‌حسی ناحیه زین اسب یعنی اطراف مقعد و اندام تناسلی
• از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع
• ضعف پیشرونده در پا که روز به روز بدتر میشود
• تب همراه با درد کمر و لگن
• سابقه سرطان یا کاهش وزن بدون علت مشخص همراه با این درد

درمان درد کمر و لگن چیست

مانند هر مشکل دیگری در بدن، برای درمان اساسی درد کمر و لگن ابتدا باید علت اصلی آن را پیدا کرد. با طی مراحل درست تشخیصی و یافتن علت میتوان درمان مناسب را هم انجام داد. با این حال درمان های موقتی هم وجود دارند که در کوتاه مدت و تا زمانی که هنوز علت اصلی مشخص نشده میتواند در کاهش درد موثر باشند. مهمترین این درمان ها عبارتند از

گرم کردم کمر و لگن: با پوشیدن لباس گرم، استفاده از کیسه آب گرم یا تشکچه های گرم شونده برقی میتوان درد کمر و لگن را کاهش داد. در مراکز فیزیوتراپی هم با کمک دیاترمی یا لیزر میتوان گرمای عمقی در کمر و لگن ایجاد کرد که به تسکین موقتی درد کمک میکند.

استفاده از دارو: مسکن های دسته NSAID مانند بروفن، ناپروکسن یا سلکوکسیب میتوانند موجب تشکین موقتی درد شوند.

کاهش فعالیت های بدنی: استراحت در کوتاه مدت میتواند موجب کاهش فشار به کمر و لگن و تسکین موقتی درد شود.

یک بررسی مطالعات پیشین در مجله British Journal of Sports Medicine نشان داد این مسکن ها اثر کوتاه مدت واقعی روی کاهش درد دارند، اما در حدود 54 درصد از بیمارانی که آنها را مصرف کردند عارضه جانبی هم دیده شد. به همین دلیل بیشتر راهنماهای درمانی، ورزش و فیزیوتراپی را در درجه اول درمان کمردرد ترجیح میدهند.

فیزیوتراپی و برنامه ورزشی اختصاصی هم یکی از موثرترین درمان های غیرجراحی این نوع درد است. تقویت عضلات مرکزی بدن و اصلاح الگوی حرکتی ستون مهره و لگن میتواند فشار روی هر دو ناحیه را کم کند و از تکرار درد جلوگیری کند.

طبق یک مرور جامع در مجله Current Pain and Headache Reports بین 65 تا 80 درصد افراد در طول زندگی خود حداقل یک بار کمردرد را تجربه میکنند و همین موضوع اهمیت شناخت زودهنگام علت آن را نشان میدهد.

اگر درد لگن به تنهایی و بدون کمردرد ادامه دارد یا شدت آن بیشتر میشود، بهتر است علت های دیگر درد لگن هم بررسی شوند تا در صورت وجود بیماری مستقل مفصل ران، درمان اختصاصی آن هم آغاز شود.

منابع:

• Hip-spine syndrome: rationale for ischiofemoral impingement, femoroacetabular impingement and abnormal femoral torsion leading to low back pain – Journal of Hip Preservation Surgery
• Sacroiliac joint pain: a comprehensive review of epidemiology, diagnosis and treatment – Expert Review of Neurotherapeutics
• Does low back pain or leg pain in gluteus medius syndrome contribute to lumbar degenerative disease and hip osteoarthritis and vice versa? A literature review – Journal of Physical Therapy Science
• Low Back Pain, a Comprehensive Review: Pathophysiology, Diagnosis, and Treatment – Current Pain and Headache Reports
• Effectiveness of treatments for acute and subacute mechanical non-specific low back pain: a systematic review with network meta-analysis – British Journal of Sports Medicine