کشیدگی و پارگی عضله چهارسر ران، علائم و درمان

کشیدگی عضله چهارسر ران، متشکل از چهار عضله رکتوس فموریس، وستوس مدیالیس، وستوس لترالیس و وستوس اینترمدیوس، در فعالیت های شدید بدنی و ورزشی ایجاد میشود و با درد شدید در جلوی ران همراه است.

علت اصلی آن افزایش ناگهانی طول عضله بیش از حد تحملش در حین ورزش است. عواملی مانند ضعف عضلات جلوی ران، نکردن نرمش کششی قبل از ورزش، فعالیت طولانی مدت و ضربه مستقیم این خطر را افزایش میدهند. این آسیب در دو، دو با مانع، پرش طول، بسکتبال و فوتبال شایع تر است و هوای سرد هم احتمال آن را بیشتر میکند.

علائم شامل درد، احتمال خونمردگی در موارد شدید، اسپاسم و سفتی عضله و کاهش قدرت آن است. تشخیص عمدتا بالینی است و در موارد پیچیده ام آر آی کمک کننده است.

درمان اولیه شامل توقف فعالیت، سرمادرمانی و داروهای ضدالتهاب است. سپس نرمش های کششی تدریجی و در ادامه تقویتی زیر نظر پزشک انجام میشود. پیشگیری شامل گرم کردن قبل از ورزش، حفظ قدرت و انعطاف عضله و اجتناب از ادامه ورزش هنگام خستگی یا سرما است.

---

کشیدگی عضله چهار سر ران در فعالیت های شدید بدنی و ورزشی ایجاد میشود. این کشیدگی معمولا همراه با درد شدیدی در عضلات جلوی ران است.

این آسیب یکی از دلایل شایع درد ران در ورزشکاران است.

آناتومی عضله چهارسر ران

عضلات چهارسر چهار عضله در کنار هم هستند که در جلوی ران قرار داشته و قسمت اعظم حجم عضلانی جلوی ران را تشکیل میدهند.

چون این دسته عضلانی کار تقریبا یکسانی انجام داده و در کنار هم هستند به آنها عضله چهارسر ران (بجای عضلات چهار سر ران) یا عضله کوادریسپس Quadriceps muscle هم میگویند. این چهار عضله عبارتند از :

رکتوس فموریس، وستوس مدیالیس، وستوس لترالیس و وستوس اینترمدیوس

چهار عضله چهار سر ران و محل آنها

• رکتوس فموریس: تنها عضله این گروه که از بالای مفصل ران شروع میشود و به همین علت هم ران را خم میکند و هم زانو را راست میکند.
• وستوس لترالیس: بزرگترین عضله این گروه که در سمت خارج ران قرار دارد.
• وستوس مدیالیس: در سمت داخل ران و درست بالای کشکک قرار دارد و در ثبات کشکک نقش مهمی دارد.
• وستوس اینترمدیوس: در عمق و زیر رکتوس فموریس، روی استخوان ران قرار دارد.

این چهار عضله در پایین ران به هم میپیوندند و تاندون چهار سر ران را میسازند که به کشکک میچسبد. نیروی این تاندون از راه کشکک و تاندون کشکک به استخوان ساق میرسد و زانو را راست میکند.

عضله چهارسر چگونه آسیب میبیند

وظیفه اصلی عضله چهارسر ران مستقیم کردن مفصل زانو است. در حین انقباض، فیبرهای عضله چهار سر تحت نیروهای کششی زیادی قرار میگیرند.

در این حال اگر نیرویی از خارج سعی در خم کردن مفصل زانو کند فیبرهای عضلانی درمعرض کشش باز هم بیشتری قرار میگیرند (این وضعیت بطور مثال در حین محکم لگد زدن و یا رسیدن به زمین بعد از جهیدن اتفاق میفتد).

اگر رگ به رگ شدن یا کشیدگی عضله چهارسر ران بیش از حد تحمل عضله باشد در فیبرهای عضلانی پارگی های میکروسکوپی همراه با خونریزی ایجاد میشود که میتواند منجر به درد و تورم عضله شود.

علل کشیدگی عضله چهارسر ران چیست

مهمترین علت کشیدگی عضله چهارسر ران افزایش ناگهانی طول آن بیش از حد تحمل عضله و در حین فعالیت های ورزشی است. این آسیب بیشتر موقعی ایجاد میشود که فرد بدون آمادگی قبلی ورزشی را که بیش از حد تحمل او است انجام میدهد.

این وضعیت به چند علت بوجود میاید.

♦ عضلات جلوی ران فرد به اندازه کافی قوی نیستند و نمیتوانند نیروهای وارده را تحمل کنند و در نتیجه بر اثر وارد شدن نیروهای کششی زیاد به عضله ضعیف آن عضله دچار کشش شده و فیبرهای عضلانی آن دچار پارگی های ظریف میشوند

♦ فرد قبل از شروع ورزش، نرمش های کششی را به اندازه کافی انجام نداده و عضله سفت بوده و قدرت انعطاف و خاصیت کششی به اندازه کافی ندارد.

در این موارد عضله نمیتواند در مقابل نیروهای زیادی که در حین ورزش به آن وارد میشوند به اندازه لازم کش بیاید و در نتیجه دچار آسیب کششی بصورت پارگی فیبرهای عضلانی میشود.

♦ انجام ورزش طولانی مدت که عضله چهارسر را خسته میکند

♦ ضربه مستقیم به عضله چهارسر

کشیدگی عضله چهارسر ران در ورزش های دو، دو با مانع، پرش طول، بسکتبال و فوتبال بیشتر دیده میشود.

در هوای سرد احتمال کشیدگی عضله چهارسر ران بیشتر است.

علاوه بر این عوامل، مطالعات جدید عوامل خطر کشیدگی عضله چهارسر را هم بررسی کرده اند.

طبق بررسی 16 مطالعه روی نزدیک به 12000 ورزشکار، سابقه آسیب قبلی عضله چهارسر در 6208 نفر با 975 مورد آسیب، آسیب اخیر همسترینگ در 4087 نفر با 581 مورد آسیب و پای غالب در ضربه زدن به توپ در 3154 نفر با 1055 مورد آسیب همراه بود.

بر خلاف تصور رایج، سن، وزن و انعطاف پذیری عضله ارتباط مشخصی با کشیدگی عضله چهارسر نداشتند.

علائم و درمان کشیدگی عضله چهارسر ران

مهمترین علامت کشیدگی عضله چهارسر ران درد در محل عضله یعنی در جلوی ران است. در حالات شدید ممکن است پوست روی عضله دچار خونمردگی شده باشد.

گاهی اوقات اسپاسم و سفتی عضلات چهارسر بدنبال کشیدگی آن ایجاد میشود.

معمولا بیمار احساس سفتی و خشکی و ضعف در عضله چهارسر دارد.

تشخیص این آسیب با صحبت پزشک با بیمار و معاینه است. ام آر آی میتواند به تشخیص بیماری، تعیین محل دقیق و شدت آسیب کمک کند (تشخیص و مدیریت کشیدگی و کوفتگی عضله چهارسر – PubMed).

اگر درد در وسط ران است و فرورفتگی قابل لمس مشخصی وجود ندارد، احتمالا کشیدگی عضله چهارسر است. اگر فرورفتگی درست بالای کشکک لمس میشود و زانو اصلا راست نمیشود، احتمال پارگی تاندون چهارسر ران مطرح است.

درجات کشیدگی عضله چهارسر ران

کشیدگی عضله چهارسر بر اساس شدت آسیب به سه درجه تقسیم میشود. در درجه یک، کشش یا پارگی جزئی تارهای عضلانی رخ میدهد و درد خفیف است بدون تورم یا کبودی قابل توجه.

در درجه دو، آسیب متوسط به تارها وارد میشود، درد و تورم و کبودی مشهودتر است و قدرت و دامنه حرکتی عضله کم میشود.

در درجه سه، پارگی کامل عضله رخ میدهد، درد شدید و تورم و کبودی گسترده دیده میشود، عملکرد عضله کاملا از دست میرود و ممکن است نیاز به جراحی باشد (راهنمای درجه‌بندی و بهبودی کشیدگی عضله چهارسر ران – Pliability).

درمان کشیدگی عضله چهارسر ران

در حالات حاد یعنی بلافاصله بعد از بروز علائم، مهمترین اقدامات درمانی عبارتند از :

• به محض بروز علائم، فعالیت های ورزشی را متوقف کنید. از انجام حرکاتی که درد شما را بیشتر میکنند اجتناب کنید
• سرد کردن عضله چهار سر با یک کیسه پلاستیکی حاوی خرده های یخ میتواند درد عضله را کاهش داده و از تورم آن جلوگیری کند
• میتوان از داروهای ضد درد یا داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی برای کاهش درد و تورم استفاده کرد

بعد از گذشت چند روز و کاهش درد باید شروع به انجام نرمش های کششی عضله چهارسر زیر نظر پزشک و متخصص فیزیوتراپی کرد. این نرمش ها باید بسیار بتدریج و از مقادیر کم شروع شوند و بتدریج مقدار و شدت آنها افزایش یابد.

هدف از انجام نرمش ها افزایش قابلیت انعطاف و توانایی کشسانی عضله چهارسر است. این افزایش انعطاف هم درد را کاهش میدهد و هم احتمال بروز آسیب های مشابه در آینده را کم میکند.

بعد از چند هفته که توانایی انعطاف و کششی عضله بهتر شد بیمار باید شروع به انجام نرمش های قدرتی عضله چهارسر کند. افزایش قدرت عضله چهارسر مانع از بروز مجدد آسیب در آینده میشود.

در موارد نادر، بخصوص در آسیب های شدید یا درمان نامناسب، امکان دارد بافت استخوانی غیرطبیعی داخل عضله شکل بگیرد که به آن میوزیت اوسیفیکان گفته میشود.

گرفتگی عضله چهار سر ران و درمان سریع آن

گرفتگی عضله با کشیدگی فرق دارد. در گرفتگی، عضله بطور ناگهانی و بی اختیار منقبض و سفت میشود و درد شدیدی ایجاد میکند ولی پارگی در فیبرهای عضلانی رخ نمیدهد. این حالت معمولا بعد از ورزش طولانی، کم آبی بدن یا در شب ایجاد میشود.

برای درمان سریع گرفتگی چهار سر ران، ورزش را متوقف کنید و عضله را به آرامی بکشید، مثلا زانو را خم کرده و پاشنه را به سمت باسن بکشید. ماساژ ملایم عضله هم کمک میکند.

راهنمای سرویس سلامت ملی بریتانیا درباره گرفتگی عضلات پا میگوید گرفتگی معمولا از چند ثانیه تا 10 دقیقه طول میکشد و عضله ممکن است تا 24 ساعت بعد کمی دردناک بماند. اگر گرفتگی بیش از 10 دقیقه طول کشید، مکرر شد یا با ورم و بی حسی پا همراه بود باید به پزشک مراجعه کرد.

حرکات کششی عضله چهار سر ران

حرکات کششی چهار سر ران هم برای پیشگیری از کشیدگی و هم در دوره بهبودی بعد از آن به کار میروند. در دوره بهبودی این حرکات فقط بعد از کاهش درد و زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست شروع میشوند و هیچکدام نباید درد ایجاد کنند.

کشش چهار سر ران ایستاده

کنار دیوار یا صندلی بایستید و برای حفظ تعادل با یک دست به آن تکیه کنید. زانوی یک پا را خم کرده و مچ همان پا را با دست بگیرید و پاشنه را به آرامی به سمت باسن بکشید، طوری که زانوها کنار هم و لگن صاف بماند. کشش باید در جلوی ران احساس شود.

کشش چهار سر ران خوابیده

به پهلو یا روی شکم دراز بکشید. زانوی پای رویی را خم کرده و مچ آن را با دست بگیرید و پاشنه را به سمت باسن بکشید. اگر دستتان به مچ نمیرسد میتوانید یک حوله یا کش را دور مچ بیندازید.

کشش زانو زده برای رکتوس فموریس

روی یک زانو بنشینید و پای دیگر را جلو بگذارید، طوری که زانوی جلو زاویه قائمه داشته باشد. تنه را صاف نگه دارید و لگن را آرام به جلو ببرید تا کشش در جلوی ران و کشاله ران پای عقبی احساس شود. این حرکت رکتوس فموریس را که از بالای مفصل ران شروع میشود بهتر میکشد.

در یک مطالعه روی 93 نفر که مدت و دفعات کشش ایستا را برای عضلات پشت ران بررسی کرد، 30 ثانیه نگه داشتن هر کشش برای افزایش انعطاف کافی بود و افزایش آن به 60 ثانیه یا سه بار در روز اثر بیشتری نداشت.

پیشگیری از کشیدگی عضله چهار سر ران

مهمترین اقدامات لازم برای اجتناب از کشیدگی عضله چهارسر ران در حین فعالیت های ورزشی عبارتند از

• با انجام نرمش های تقویتی و کششی قدرت و قابلیت انعطاف عضله چهارسر خود را در حد بالایی نگهداری کنید
• قبل از شروع ورزش به قدر کافی خود را گرم کرده و نرمش های کششی را انجام دهید
• هیچگاه بعد از خسته شدن ورزش را ادامه ندهید
• اگر احساس سرما میکنید ورزش نکنید
• در حین ورزش لباس مناسب بپوشید

مدت زمان بهبودی کشیدگی عضله چهارسر ران

مدت بهبودی کشیدگی عضله چهارسر ران به درجه آسیب و محل دقیق آن بستگی دارد.

کشیدگی درجه یک معمولا طی 1 تا 3 هفته بهبود میابد. کشیدگی درجه دو حدود 4 تا 8 هفته زمان میبرد. پارگی کامل درجه سه معمولا 3 تا 6 ماه یا بیشتر زمان میبرد و در موارد شدید که نیاز به جراحی دارند، دوره بهبودی طولانی تر میشود.

این بازه ها با فرض توانبخشی فعال زیر نظر متخصص است، نه استراحت مطلق، و تعیین درجه دقیق آسیب را باید پزشک انجام دهد.

طبق یک مطالعه روی 40 فوتبالیست حرفه ای که با ام آر آی بررسی شدند، محل دقیق آسیب در تصویربرداری پیش بینی کننده مهم مدت توانبخشی بود.
آسیب تاندون مرکزی رکتوس فموریس با میانگین 26.9 روز طولانی ترین دوره توانبخشی را داشت، در حالی که آسیب محیطی رکتوس فموریس بطور میانگین 9.2 روز و آسیب عضلات وستوس فقط 4.4 روز زمان برد (پیش‌آگهی کشیدگی حاد عضله چهارسر بر اساس ام‌آر‌آی – PubMed).

این یافته نشان میدهد آسیب نزدیک به تاندون عضله، نسبت به آسیب میانی شکم عضله، هشدار جدی تری برای طولانی شدن بهبودی است.

منابع علمی این مقاله

• Quad strain recovery time – Pliability
• Diagnosis and management of quadriceps strains and contusions – Current Reviews in Musculoskeletal Medicine
• Acute quadriceps muscle strains: magnetic resonance imaging features and prognosis – American Journal of Sports Medicine
• Risk Factors for Quadriceps Muscle Strain Injuries in Sport – Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy
• Leg cramps – NHS
• The effect of time and frequency of static stretching on flexibility of the hamstring muscles – Physical Therapy