جراحی تعویض مفصل لگن در سالمندان یک روش ایمن و اثبات‌شده است و سن بالا به‌تنهایی مانع انجام آن نیست. در واقع بیشتر بیمارانی که نیاز به این جراحی پیدا میکنند اصلا سالمند هستند.
دو ویژگی، جراحی سالمندان را از سنین پایین‌تر متمایز میکند. بدن سالمند تحمل کمتری در برابر جراحی و بیهوشی دارد و استخوان او هم معمولا شکننده‌تر است.
به همین علت، پیش از جراحی کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مثل فشار خون و مشکلات قلبی و معاینه توسط متخصص قلب اهمیت زیادی دارد. در استخوان پوک، استفاده از مفصل مصنوعی سیمانی به‌جای غیرسیمانی، خطر شکستگی اطراف مفصل را کم میکند.
عضلات ضعیف‌تر سالمند هم اهمیت فیزیوتراپی بعد از جراحی را بیشتر میکند، چون بازگشت به راه رفتن مستقل در این سن کندتر از افراد جوان‌تر است.
انتخاب نوع بیهوشی، آگاهی از احتمال گیجی موقت بعد از عمل و توجه به تعادل و بینایی بیمار برای پیشگیری از زمین خوردن، از نکات دیگری هستند که باید مورد توجه پزشک و خانواده قرار گیرند.
با رعایت این نکات، نتیجه جراحی تعویض مفصل در سالمندان از نظر کاهش درد و رضایت بیمار، تفاوت مهمی با سنین پایین‌تر ندارد و بیشترین کسانی که هر سال این جراحی را انجام میدهند اصلا در همین گروه سنی هستند.
بسیاری از افراد از انجام جراحی تعویض مفصل لگن در سالمندان واهمه دارند و نگران هستند که انجام این عمل در سنین بالا مشکلاتی را ایجاد کند. پاسخ کوتاه به این نگرانی این است که اگر همه مراقبت ها به خوبی انجام شوند این جراحی را میتوان با موفقیت در افراد سالمند انجام داد.
تفاوت انجام جراحی تعویض مفصل لگن در سالمندان با دیگر سنین چیست
در انجام این جراحی در سنین بالا دو نکته حائز اهمیت است
- افراد سالمند بدن ضعیف تری دارند و تحمل آنها به جراحی کمتر است
- استخوان افراد مسن شکننده تر است که میتواند سختی هایی را در جراحی ایجاد کند
ظرفیت های حیاتی بدن انسان در سنین بالا کاهش پیدا میکند. همچنین در افراد مسن احتمال وقوع بیماری هایی مانند فشار خون، دیابت و مشکلات قلبی عروقی بیشتر است. این وضعیت تحمل بدن به بیهوشی و جراحی را کمتر میکند.
از طرف دیگر پوکی استخوان جزئی از روند پیری و مسن شدن است. همه افراد سالمند به درجاتی دچار این مشکل هستند. ضعیف شدن استخوان احتمال شکسته شدن آن در حین و یا بعد از جراحی را بیشتر میکند.
شدت پوکی استخوان در افراد مختلف بسیار متفاوت است و گاهی نیاز به بررسی جداگانه و درمان دارویی دارد. جزئیات کامل درباره ارتباط پوکی استخوان با این جراحی در پوکی استخوان و تعویض مفصل لگن نوشته شده است.
این دو عامل مهم، نیاز به توجه و دقت در جراحی افراد مسن را بیشتر میکند.
در جراحی تعویض مفصل سالمندان باید به چه نکاتی توجه کرد
یکی از نکات، دقت بیشتر به کنترل بیماری های زمینه ای است. برای هر کسی که نیاز به تعویض مفصل دارد باید معاینات و آزمایش هایی قبل از جراحی انجام شوند.
این بررسی ها در سالمندان باید با دقت بیشتری صورت گیرند تا در صورت وجود هر بیماری زمینه ای، کشف و تا قبل از جراحی درمان شود. همه افراد مسن قبل از جراحی باید به توسط یک متخصص قلب و عروق معاینه و بررسی شوند.
آماده‌سازی سالمند پیش از جراحی چه اهمیتی دارد
بررسی پیش از جراحی در سالمندان فقط به معاینه قلب محدود نمیشود. وضعیت تغذیه، فهرست داروهای مصرفی و توان حرکتی بیمار هم باید پیش از عمل بررسی و در صورت نیاز اصلاح شوند. برای آشنایی با مراحل کامل آماده‌سازی، آماده شدن برای جراحی تعویض مفصل لگن را ببینید.
گفتیم وقتی پوکی استخوان در یک فرد سالمند زیاد باشد خطر آسیب به استخوان حین یا بعد از جراحی بیشتر میشود. راه کنترل این مشکل یکی دقت و مهارت بیشتر جراح در حین عمل و دیگری استفاده از مفاصل سیمانی در موارد پوکی استخوان شدید است. استفاده از استم های سیمانی خطر شکستگی بعد از جراحی را کمتر میکند.
طبق بررسی 66995 عمل تعویض مفصل لگن در ثبت ملی مفاصل نروژ، در زنان بالای 75 سال خطر تجدید عمل به علت شکستگی اطراف مفصل با استم غیرسیمانی نزدیک به 12 برابر استم سیمانی بود، و خطر کلی تجدید عمل به هر علتی هم تا 1.8 برابر بیشتر بود.
بیهوشی نخاعی یا عمومی، کدام برای سالمند مناسب‌تر است
نوع بیهوشی هم روی نتیجه جراحی سالمندان تاثیر دارد. جراحی تعویض مفصل لگن هم با بیهوشی نخاعی، یعنی بی‌حسی از کمر به پایین، و هم با بیهوشی عمومی قابل انجام است. انتخاب مناسب‌تر برای هر بیمار را باید متخصص بیهوشی و بر اساس وضعیت قلب و عروق او مشخص کند.
در مطالعه‌ای روی نزدیک به 97000 بیمار تعویض مفصل لگن، گروهی که با بیهوشی نخاعی عمل شده بودند نسبت به گروه بیهوشی عمومی، عوارض سیستمیک کمتر (1.1 درصد در برابر 1.5 درصد) و نیاز به تزریق خون تقریبا نصف (2.3 درصد در برابر 4.9 درصد) داشتند.
افراد مسن عضلات ضعیف تری دارند. این ضعف عضلانی نیاز به دقت بیشتر در بازپروری بعد از جراحی دارد. در این موارد راهنمایی های فیزیوتراپ بعد از جراحی میتواند روند تقویت عضلات لگن و ران را تسریع کرده تا بیمار بتواند بهتر راه برود.
برنامه دقیق تمرینات و بازتوانی بعد از جراحی در فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل لگن توضیح داده شده است.
بجز عضلات ضعیف، دو مشکل دیگر هم در افراد مسن هست که میتواند احتمال زمین خوردن بعد از جراحی را بیشتر کند. مسلما زمین خوردن خطر شکستگی و آسیب به مفصل مصنوعی را هم افزایش میدهد.
این دو مشکل یکی حس تعادل کمتر و دیگری مشکلات بینایی است که در سنین بالاتر بیشتر میشود. حتما قبل و بعد از جراحی این دو مشکل باید مورد توجه پزشک و بیمار قرار گرفته و تا حد امکان کنترل شوند تا خطر زمین خوردن کاهش پیدا کند.
بررسی 14 مطالعه روی بیش از 1.28 میلیون بیمار تعویض مفصل نشان داد نزدیک به یک‌سوم بیماران طی یک سال بعد از عمل حداقل یک‌بار زمین میخورند، و افت تعادل و ضعف عضلانی از مهمترین دلایل آن هستند.
دلیریوم یا گیجی موقت بعد از عمل در سالمندان چیست
گاهی بعد از جراحی تعویض مفصل، بیمار سالمند برای مدت کوتاهی دچار گیجی، بی‌قراری یا اختلال در تشخیص زمان و مکان میشود که به آن دلیریوم بعد از عمل میگویند. این وضعیت معمولا موقتی است و با درمان مناسب برطرف میشود.
چه عواملی خطر دلیریوم را بیشتر میکند
سن بالا، زوال شناختی یا آلزایمر قبل از جراحی، سابقه سکته مغزی، بیماری کلیوی و مصرف برخی داروهای آرام‌بخش از عوامل شناخته‌شده خطر دلیریوم بعد از عمل هستند.
بررسی 23 مطالعه روی بیش از 71000 بیمار تعویض مفصل نشان داد دلیریوم بعد از عمل در حدود 3 درصد بیماران رخ میدهد، و خطر آن در بیماران با سابقه سکته مغزی نزدیک به 6 برابر و در بیماران با زوال شناختی قبلی نزدیک به 5 برابر بیشتر بود.
انتخاب بیهوشی نخاعی به‌جای بیهوشی عمومی، در برخی مطالعات با کاهش خطر دلیریوم همراه بوده، هرچند نتیجه همه مطالعات در این باره یکسان نیست.
چطور میتوان خطر گیجی بعد از عمل را کم کرد
حضور خانواده در کنار بیمار، بازگرداندن سریع عینک و سمعک او بعد از عمل، تشویق به حرکت زودهنگام و پرهیز از داروهای آرام‌بخش غیرضروری، از راه‌های ساده کاهش خطر دلیریوم هستند.
نتیجه جراحی تعویض مفصل در سالمندان چقدر خوب است
نگرانی رایج دیگر این است که آیا نتیجه جراحی در سن بالا به‌خوبی سنین جوان‌تر خواهد بود یا نه. چند مطالعه بزرگ این موضوع را به‌طور مستقیم بررسی کرده‌اند.
در بررسی بیماران بالای 80 سال، میزان کاهش درد و رضایت بیمار در 5 سال بعد از عمل تفاوت مهمی با بیماران جوان‌تر نداشت. عوارض جراحی در این گروه سنی بالاتر بود (38.1 درصد در برابر 28.7 درصد)، ولی نیاز به تجدید عمل کمتر بود (1.4 درصد در برابر 3.8 درصد).
بررسی 8 مطالعه روی نزدیک به 494000 بیمار بالای 80 سال نشان داد میزان مرگ‌ومیر اطراف جراحی تعویض مفصل لگن در این سن بین 0.33 تا 1.96 درصد بوده و عوارض جراحی مشابه سنین پایین‌تر بود، هرچند عوارض داخلی مثل کم‌خونی و عفونت ادراری کمی بیشتر دیده شد.
به بیان دیگر سن بالا به‌تنهایی نباید مانع انجام این جراحی شود. توضیح کامل‌تر درباره اینکه چرا سن به‌تنهایی ملاک تصمیم‌گیری نیست، در مقاله جداگانه‌ای نوشته شده است.
نتیجه گیری
بیشترین افرادی که نیاز به جراحی تعویض مفصل دارند افراد مسن هستند که علت آن وقوع ساییدگی مفصل در این سنین و بروز خرابی و درد مفصل ران است. جراحی تعویض مفصل لگن در سالمندان یک روش کارا و اثبات شده برای کنترل درد های لگن ناشی از خرابی آن است و در صورتی که به درستی و با مهارت انجام شود میتواند با نتایج عالی همراه باشد.
برای آشنایی کامل‌تر با علت اصلی این ساییدگی، آرتروز مفصل ران را بخوانید. اگر هنوز درباره لزوم یا زمان انجام جراحی مردد هستید، راهنمای تصمیم‌گیری برای تعویض مفصل لگن هم میتواند کمک کننده باشد.
نگرانی سنین جوان‌تر درباره این جراحی متفاوت است و بیشتر حول طول عمر مفصل مصنوعی میچرخد، نه توان بدن برای تحمل جراحی. جزئیات آن در تعویض مفصل لگن در جوانان آمده است.
سوالات متداول
منابع:
- Fixation, sex, and age: highest risk of revision for uncemented stems in elderly women – Acta Orthopaedica
- Effect of spinal versus general anesthesia on thirty-day outcomes following total hip arthroplasty: A matched-pair cohort analysis – Journal of Clinical Anesthesia
- A systematic review and meta-analysis of fall incidence and risk factors in elderly patients after total joint arthroplasty – Medicine
- Incidence and associated factors of delirium after primary total joint arthroplasty in elderly patients: A systematic review and meta-analysis – Medicine
- Outcomes of total hip arthroplasty in the octogenarian population – The Surgeon
- Perioperative outcome of primary total hip arthroplasty in octogenarians: a systematic review – Journal of Orthopaedics
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها