دکتر مهرداد منصوری دکتر مهرداد منصوری. جراح لگن و مفصل ران
جراحی تعویض مفصل لگن و ران یکی از موثرترین و مفیدترین اعمال جراحی ارتوپدی است که میتواند درد بیماران مبتلا به آرتروز یا خرابی های شدید مفصل ران را به کلی برطرف کند. با وجود مزایای فراوان بسیاری از بیماران در انجام دادن آن مردد هستند.
نمیدانند که آیا باید همانطور که بعضی از پزشکان میگویند درد را تحمل کنند تا بیشتر شود و بعد عمل کنند، آیا باید بگذارند سن آنها بالاتر برود و بعد عمل کنند. آیا با صبر کردن، درد آنها کمتر میشود. آیا باید به مصرف مسکن ادامه دهند یا باید عمل کنند.
برای پاسخ به این سوال اول باید بدانیم
- این جراحی برای پاسخ به چه مشکلاتی انجام میشود
- در چه بیماری هایی نیاز میشود تا این جراحی انجام شود
جراحی تعویض مفصل لگن برای پاسخ به چه مشکلاتی انجام میشود
مهمترین مشکلی که بیمار را به طرف این جراحی میبرد درد لگن بخصوص در ناحیه کشاله ران است البته وقتی که پزشک معالج تشخیص میدهد علت بروز این درد خرابی غیرقابل بازگشت مفصل ران است. مثلا وقتی بیمار دچار ساییدگی شدید مفصل ران است.
گاهی اوقات لنگش و بد راه رفتن هم میتواند انگیزه بیمار برای انجام این جراحی باشد. مثال آن بیماران مبتلا به دررفتگی مادرزادی مفصل لگن هستند که لنگش زیادی دارند و میتوانند با انجام این جراحی کمک زیادی به بهتر راه رفتن خود کنند.
عوامل دیگر هم هستند مانند خشکی و محدود شدن حرکات مفصل ران، کوتاه شدن پا، یا تغییر شکل پیدا کردن شدید مفصل ران.
وقتی بیمار این مشکلات را در خود میبیند و متوجه میشود که درمان های غیر جراحی نمیتوانند در جهت رفع آنها کمک زیادی به او کنند یک تصمیم معقول میتواند انجام جراحی تعویض مفصل باشد.
در چه بیماری هایی نیاز میشود تا این جراحی انجام شود
شایع ترین بیماری هایی که موجب میشوند بیمار تصمیم به انجام جراحی تعویض مفصل لگن بگیرد عبارتند از
- آرتروز و ساییدگی مفصل ران
- سیاه شدن سر استخوان ران
- دررفتگی مادرزادی لگن
- بد جوش خوردگی یا جوش نخوردن شکستگی لگن یا بروز همین مشکلات بعد از شکستگی استابولوم
- روماتیسم هایی که لگن را درگیر میکنند
تصمیم گیری برای انجام جراحی تعویض مفصل چگونه است
حال که بیماری های اصلی نیازمند جراحی تعویض مفصل را شناختیم و متوجه شدیم چه علائمی در این بیماری ها موجب تصمیم بیمار برای جراحی میشود، بررسی میکنیم که زمان مناسب برای این جراحی چیست و فرایند تصمیم گیری در هر بیماری را بررسی میکنیم.
تصمیم گیری در آرتروز لگن و ساییدگی مفصل ران
این بیماری ذاتا پیشرونده است و به مرور زمان بدتر میشود. در مراحل ابتدایی آرتروز لگن و ساییدگی مفصل ران، ممکن است درد و لنگیدن و خشکی مفصل کم باشد و بیمار بتواند با آنها کنار بیاید و زندگی کند. البته ممکن است زندگی او کمی محدود شود ولی متوقف نمیشود.
بتدریج که بیماری پیشرفت میکند، این علائم شدیدتر میشود و تحمل آن برای بیمار سخت تر میگردد. در این وضعیت ممکن است با کمک اقدامات زیر بتواند درد و بد راه رفتن را تا حدودی یا کلا کنترل کند
- مصرف داروهای مسکن
- انجام فیزیوتراپی و تقویت عضلات لگن
- کاهش وزن و استفاده از عصا
- کم کردن فعالیت های بدنی
- تزریق دارو داخل مفصل
البته هر کدام از این روش ها مشکلات ذاتی دارند مثلا
- مصرف طولانی مدت داروهای مسکن میتوانند عوارض کلیوی یا گوارشی را به همراه داشته باشند
- فیزیوتراپی نیاز به صرف هزینه و وقت زیاد دارد و برای موثر واقع شدن مانند دارو باید بصورت ممتد استفاده شود
- گاهی استفاده از عصا کمکی به بیمار نمیکند
- بعضی افراد علاقه ای به استفاده از عصا ندارند
- کم کردن فعالیت های بدنی، فرد را بتدریج خانه نشین و منزوی میکند
- تزریق دارو داخل مفصل باید هر چند ماه یک بار تکرار شود و تکرار آن میتواند بتدریج موجب خراب تر شدن مفصل شود
وقتی که بیماری شدیدتر میشود با این اقدامات هم دیگر نمیشود درد و لنگیدن را کنترل کرد. اینجا بیمار مجبور میشود جراحی تعویض مفصل را انجام دهد.
در نهایت برای آرتروز چه کنم
حال این سوال پیش میاید که وقتی در نهایت بیماری پیشرفت میکند و بیمار باید جراحی کند آیا بهتر نیست که همان اول که بیماری شروع میشود و درد ایجاد میشود بیمار تصمیم به جراحی بگیرد؟
پاسخ: وقتی مفصل ران بر اثر آرتروز و ساییدگی خراب میشود و این خرابی منجر به درد میشود بهترین درمان آن جراحی تعویض مفصل لگن است مگر اینکه بیمار مشکلی داشته باشد که فعلا امکان جراحی نداشته باشد و این مشکل در آینده نزدیک حل شود. در این صورت میتواند جراحی را برای مدتی به تعویق بیندازد.
مثلا بیمار دچار بیماری زمینه ای دیگری مانند دیابت شدید است که جراحی را با مشکل مواجه میکند و در این صورت باید اول آن بیماری زمینه ای درمان شود. در این وضعیت، جراحی تا درمان بیماری زمینه ای برای مدتی به تعویض میفتد.
یا بیمار برای پرداخت هزینه های جراحی مشکل مالی دارد، یا بیمار مشکلات خانوادگی دارد که مراقبت های بعد از جراحی را برای او دشوار میکند. در این صورت جراحی برای مدتی به تعویق میفتد.
تصمیم گیری در سیاه شدن سر استخوان ران
سیر بیماری سیاه شدن سر استخوان ران کاملا متغیر و غیر قابل پیش بینی است. در بعضی بیماران، بیماری خود بخود محدود میشود و در بعضی دیگر بسرعت موجب تخریب مفصل ران میشود.
مشخصه عمده این بیماری دردی است که در کشاله ران احساس میشود. درد در ابتدا شدید است و ممکن است بعد از گذشت چند ماه از بین برود.
در موارد زیر توصیه میشود جراحی تعویض مفصل لگن انجام شود.
الف- اگر بعد از گذشت مدت کافی، دردی که بیمار در ناحیه لگن احساس میکند کم نشود لازم است که جراحی تعویض مفصل انجام شود. بیمار با همفکری با پزشک ممکن است دو سه ماه یا یکسال صبر کند.
ب- اگر در رادیوگرافی که از لگن بیمار به عمل میاید شکل سر استخوان ران تغییر کرده باشد، بیمار نیاز به جراحی تعویض مفصل دارد چون در این حالت بیماری پیشرونده خواهد بود و گذشت زمان به نفع بیمار عمل نمیکند.
تصمیم گیری در دررفتگی مادرزادی لگن
در مواردی که این بیماری منجر به خرابی مفصل ران و درد در کشاله ران میشود تقریبا همیشه نیاز به عمل جراحی دارد.
اگر دررفتگی مادرزادی لگن دردی ایجاد نکند و مشکل بیمار فقط بد راه رفتن باشد میتواند از جراحی تعویض مفصل برای بهبود وضعیت راه رفتن کمک بگیرد. با این حال، جراحی این بیماران مشکل است و نتایج آن در رفع لنگش ممکن است کامل نباشد. هرچه مهارت پزشک بیشتر باشد بیمار نتیجه بهتری از جراحی میگیرد.
به همین علت تصمیم گیری برای جراحی در این بیماران باید بسیار با دقت و بعد از صحبت دقیق و کامل بین بیمار و پزشک و آگاه شدن بیمار از شرایط جراحی انجام شود.
تصمیم گیری در موارد عوارض بعد از شکستگی
در مواردی که بیمار بعد از شکستگی استابولوم دچار بد جوش خوردگی و یا جوش نخوردن شکستگی میشود اگر این عارضه همراه درد لگن در ناحیه کشاله ران باشد معمولا بعد از گذشت حداقل شش ماه تا یکسال از زمان شکستگی بیمار نیاز به جراحی تعویض مفصل لگن دارد.
در مواردی که شکستگی لگن در ناحیه گردن استخوان ران ایجاد میشود در سنین بالای 65 سال بیمار همیشه نیاز به تعویض مفصل دارد.
اگر پزشک شکستگی را قبلا به روش های دیگری درمان کرده است ولی شکستگی جوش نخورد یا بد جوش بخورد در این موارد هم اگر عارضه ایجاد شود و این عارضه منجر به درد کشاله ران شود بیمار نیاز به جراحی تعویض مفصل خواهد داشت.
تصمیم گیری در موارد روماتیسم لگن
انواع مختلف روماتیسم لگن مانند اسپوندیلیت انکیلوزان و یا روماتیسم مفصلی که لگن را درگیر کرده باشد معمولا با دارو درمان میشوند.
اگر بیماری موجب خراب شدن غضروف مفصل شود دارو دیگر موثر واقع نخواهد شد. در این موارد تنها راه موثر کنترل درد لگن انجام جراحی تعویض مفصل است.
آیا میتوانم باز هم صبر کنم و عمل نکنم
تا به حال یاد گرفتیم که چه موقع مفصل ران ما نیاز به جراحی تعویض مفصل دارد. حال سوال اینست که آیا در این موارد بیمار میتواند صبر کند و عمل جراحی را انجام ندهد.
بله میتواند. اگر به هر علتی بیمار نخواهد موقتا یا کلا جراحی را انجام دهد باز هم تصمیم با او است ولی باید به موارد زیر توجه داشته باشد.
- میتواند برای کنترل درد از اقدامات غیر جراحی کمک بگیرد که در اینجا در باره آن توضیح دادم. ولی این روش ها محدودیت هایی دارند
- بیمار باید بداند که غالب مواردی که نیاز به جراحی تعویض مفصل دارند پیشرونده هستند. بیماری بتدریج شدیدتر میشود و درد بیمار بیشتر خواهد شد. سطح فعالیت های بیمار و کیفیت زندگی او هم متناسب با پیشرفت بیمار کاهش میابد
- با گذشت زمان و با پیشرفت بیماری، آسیب مفصل بیشتر میشود و انجام جراحی مشکل تر خواهد شد و هر چه جراحی مشکل تر شود نتایج آن بدتر میشود
- با گذشت زمان و با افزایش سن بیمار، تحمل بدن او به جراحی کمتر میشود. ممکن است بیماری های داخلی مانند فشار خون یا مشکلات قلبی ایجاد شوند که جراحی آینده را با مشکل مواجه خواهند کرد
من جوان هستم. آیا بهتر نیست در سن بالاتری عمل کنم
در هر سنی به شرط اینکه بیمار بالغ باشد میتوان جراحی تعویض مفصل لگن را انجام داد. این تصور که باید سن بالا برود و بعد جراحی انجام شود چون عمر مفصل کم است درست نیست.
اگر جراحی به درستی و با کیفیت خوبی انجام شود معمولا عمر مفصل مصنوعی بالای 25 سال است.
به تعویق انداختن جراحی برای سنین بالا منجر به این میشود که سالهای مولد و مفید جوانی فرد با درد طی شود و عملا از دست برود به امید اینکه در سنین پیری درد نداشته باشد.
من از جراحی تعویض مفصل برای
لگن میترسم. چه کنم
علت ترس ندانستن است. وقتی از چیزی آگاهی درستی نداریم از آن میترسیم. برای از بین رفتن ترس باید بیشتر بدانیم. بیشتر مطالعه کنیم و یاد بگیریم و بعد تصمیم بگیریم.
خیلی از بیماران اطلاعاتشان از اطرافیان است. این اطرافیان در غالب اوقات ناآگاهند و اطلاعات درست نمیدهند. تکیه به این اطلاعات موجب ترس میشود.
خیلی از بیماران خود را با بیماران دیگر مقایسه میکنند. اگر کسی را میشناسند که نتیجه خوبی از جراحی نگرفته یا روند بعد از جراحی را به سختی طی کرده فکر میکنند برای آنها نیز چنین میشود. این درست نیست. وضعیت هر بیماری با بیمار دیگر متفاوت است و هر بیمار را یک جراح متفاوت عمل کرده است.
بعضی از بیماران از درد بعد از عمل میترسند. این نوع ترس واقعا بی مورد است. میزان درد بعد از عمل به کیفیت جراحی وابسته است. هر چه جراح عمل را بهتر انجام دهد درد بعد از جراحی کمتر است ولی البته صفر نیست.
درد بعد از عمل بیشتر در یکی دو روز اول بعد از جراحی است که در این روزها هم بیمار در بیمارستان است و درد او با کمک مسکن های قوی تزریق کنترل میشود.