عمر پروتز لگن چقدر است

تقریبا همه بیماران قبل از جراحی از پزشک خود میپرسند مفصل مصنوعی که برای آنها استفاده میشود تا چه مدتی در بدن آنها سالم باقی میماند و کار میکند و عمر پروتز لگن چقدر است.
در صورتیکه تمامی شرایط در وضعیت مطلوب باشند یک مفصل مصنوعی لگن میتواند تا بیش از سی سال هم به راحتی کار کند.

بیشترین ترس از مفصل مصنوعی بی اطلاعی از عمر آن است

بعضی از پزشکان به بیمار میگویند بهتر است مفصل مصنوعی لگن را در سن بالای 50 سال بگذارید چون عمر آن کم است.

این حرف شاید در 40 سال قبل حرف درستی بود ولی امروز با پیشرفت های زیادی که در جنس مفاصل مصنوعی و تکنیک های کارگذاری آن وجود دارد مفاصل مصنوعی لگن عمر زیادی میکنند و افراد میتوانند در سنین جوانی هم جراحی تعویض مفصل ران را انجام دهند.

آیا مفصل مصنوعی خراب میشود

قبل از هر چیز بگذارید این مطلب را روشن کنم که موادی که در ساخت مفاصل مصنوعی بکار میرود یعنی فلز و پلی اتیلن و سرامیک، با بدن کاملا سازگارند و بدن آنها را به عنوان جسم خارجی پس نمیزند. به ندرت ممکن است بعضی افراد نسبت به بعضی فلزات بکار رفته در مفاصل مصنوعی آلرژی داشته باشند. پس هیچوقت بدن مفصل مصنوعی را پس نمیزند.

وقتی صحبت از عمر پروتز لگن میشود منظور این است که مفصل تا چه موقع میتواند کار درست خود را انجام دهد.

اتفاق های عمده ای که برای یک مفصل مصنوعی ممکن است بیفتد و موجب اختلال در کار آیی آن شود عبارتند از خوردگی سطوح ساینده، لق شدن مفصل و استئولیز. در زیر آنها را توضیح میدهم.

خوردگی سطوح ساینده مفصل مصنوعی لگن

در هر مفصل مصنوعی دو سطح وجود دارد که روی هم سائیده میشوند. منظور همان گوی و کاسه است. جنس این دو سطح از موادی است که حرکت آنها در کنار هم اصطکاک کمی ایجاد میکند. معمولا جنس سطوحی که روی هم سائیده میشوند از فلز- پلی اتیلن یا سرامیک – پلی اتیلن یا سرامیک – سرامیک است.

هرچه جنس این سطوح محکم تر باشد و سطح آنها یکنواخت و صیقلی تر باشد اصطکاک کمتری ایجاد بوجود میاید و سایش سطوح کمتر خواهد بود و عمر مفص مصنوعی لگن هم بیشتر میشود. در سال های اخیر پیشرفت های زیادی در تولید این سطوح ایجاد شده است. امروزه کمترین سایش وقتی است که سر و کاسه از جنس سرامیک باشند.

استفاده از پلی اتیلین های مقاوم به سایش در دهه اخیر، مقاومت این کاسه های مصنوعی را بسیار زیاد میکند. حرکت سر سرامیکی درون کاسه پلی اتیلنی هم سایش کمی دارد.

با این حال هر سایشی در دراز مدت میتواند موجب خوردگی در سطوح شود. این خوردگی به تدریج سطوح را خراب میکند و خوردگی سطوح ممکن است به حدی باشد که موجب بروز علائم دررفتگی در محل مفصل مصنوعی لگن شود.

 اگر این خرابی و سایش از حد مشخصی بیشتر باشد باید سطوح مفصل مصنوعی عوض شوند.

لق شدن مفصل مصنوعی لگن

حرکت سطوح ساینده مصنوعی بر روی هم میتواند ذرات ریزی از جنس فلز یا پلی اتیلن را آزاد کند. این ذرات میتوانند در بافت های اطراف آزاد شوند. سلول های دفاع ایمنی این ذرات را میکروب پنداشته و برای نابودی آنها شروع به ترشح سم میکنند.

البته سم بر روی این ذرات تاثیری ندارد ولی میتواند بر روی سلول های استخوانی اطراف مفصل مصنوعی تاثیر مخربی به جا بگذارد و به تدریج استخوان اطراف مفصل را از بین ببرد.

از بین رفتن استخوان اطراف مفصل مصنوعی لگن میتواند موجب لق شدن تدریجی آن گردد. پس در مفاصل مصنوعی لگن که میزان این ذرات آزاد زیاد است احتمال خوردگر استخوان و لقی مفصل مصنوعی هم بیشتر میشود.

کمترین میزان ذرات از مفاصلی آزاد میشود که در سطوح ساینده از سرامیک استفاده میکنند. اگر مفصل مصنوعی لگن لق شود باید مجددا تعویض شود.

جنس قسمت هایی از مفاصل مصنوعی که با استخوان بدن تماس دارند از فلز است. قابلیت انعطاف این فلزات با قابلیت انعطاف استخوان تفاوت دارد.

حرکت فلز در استخوان

میدانیم وقتی نیرویی به جسمی وارد میشود آن جسم حرکت میکند. تفاوت در قابلیت انعطاف موجب میشود در هنگامی که نیروی وزن به اندام وارد میشود، میزان حرکت فلز و استخوان متفاوت باشد و نتیجه آن بوجود آمدن حرکت بین فلز و استخوان است.

با هر قدمی که فرد برمیدارد این حرکات متناوبا ایجاد میشوند و این حرکات فشارهایی به استخوان وارد میکنند که به تدریج و در طول زمان میتوانند موجب خوردگی استخوان در سطح تماس شوند.

این خوردگی میتواند موجب ایجاد فاصله بین فلز و استخوان شود که نتیجه آن لق شدن محل اتصال فلز و استخوان است.

قبلا قسمت های فلزی مفاصل مصنوعی را از آلیاژ های کروم کبالت تولید میکردند که تفاوت انعطاف پذیری آنها با استخوان خیلی زیاد بود و این موجب بروز مشکلاتی میشد که گفتم. بعد از مدتی از فولاد استفاده شد که این مشکل را کمتر دارد.

در حال حاضر قسمت های فلزی مفاصل مصنوعی را از آلیاژ های تینانیوم میسازند که حداقل تفاوت انعطاف را با استخوان دارند و این مشکلات را کمتر ایجاد میکنند. تحقیقات همچنان برای بدست اوردن مواد محکم ولی در عین حال با قابلیت انعطاف شبیه به استخوان ادامه دارد.

استئولیز در اطراف مفصل مصنوعی لگن

گفتیم واکنش بدن به ذرات ریزی که از سطوح ساینده مفصل مصنوعی آزاد میشوند آزاد شدن سمومی است که سلول های استخوانی را خراب میکنند. این خرابی میتواند بصورت ظهور کیست های استخوانی باشد. به این روند استئولیز Osteolysis  میگویند.

استئولیز میتواند موجب احساس درد در لگن و در نهایت ضعیف شدن استخوان شود به حدی که استخوان لگن یا ران اطراف مفصل مصنوعی ممکن است براثر یک ضربه خفیف بشکند. در این صورت ممکن است نیاز شود تا جدای از فیکس کردن شستگی استخوان، مفصل مصنوعی هم عوض شود.

مشکلات دیگر

بجز مشکلات بالا هر عارضه دیگری که بوجود بیاید و موجب شود جراح لازم ببیند مفصل مصنوعی را از بدن بیمار خارج کند به معنای پایان عمر کاری آن است.

بطور مثال بروز علائم عفونت مفصل مصنوعی لگن هم میتواند پزشک را مجبور به عوض کردن مفصل مصنوعی کند و این یعنی اینکه عمر مفصل مصنوعی عملا تمام شده است.

عمر پروتز لگن به جنس و طراحی ان بستگی دارد. ولی مهمتر از جنس مفصل روش جراحی و تکنیک کارگذاری مفصل مصنوعی در محل درست و با جراحی درست است.

اگر بهترین مفصل مصنوعی به درستی در محل مناسب کارگذاری نشود به علت نیروهای نامتعادلی که به آن وارد میشود میتواند به سرعت خورده یا لق شود.

حالا که متوجه شدیم چه مشکلات احتمالی میتواند برای مفصل مصنوعی مشکل ایجاد کند میتوانیم راه های کم کردن این مشکلات و در نتیجه افزایش عمر مفصل مصنوعی را پیدا کنیم.

عوامل موثر بر عمر پروتز لگن چیست

مهمترین عواملی که بر عمر یک پروتز لگن تاثیر میگذارند عبارتند از:

جنس مفصل مصنوعی لگن

هرچه جنس مفصل مصنوعی بهتر باشد عمر آن هم بیشتر خواهد بود. سطوح ساینده مفصل مصنوعی که خوب باشند دیرتر از بین میروند و در نتیجه احتمال ناپایداری مفصل مصنوعی کم میشود.

وقتی ساییدگی در این سطوح کم باشد ذرات آزاد شده از آنها کمتر میشوند و در نتیجه احتمال ایجاد کیست و شکستگی و لقی احتمالی بدنبال آن هم کم میشود.

کیفیت سطوح تماس پروتز با استخوان لگن و ران باید طوری باشد که اتصال محکمی با استخوان برقرار کنند و جنس قسمت های تشکیل دهنده مفصل مصنوعی لگن باید طوری باشند که هم استحکام و هم قابلیت انعطاف کافی را داشته باشند.

تکنیک عمل مفصل مصنوعی لگن

حتی بهترین مفصل مصنوعی اگر به درستی در محل تعبیه نشود ممکن است بسرعت خراب شود. پس تبحر جراح و روشی که مفصل مصنوعی را کار میگذارد از مهمترین عوامل افزایش طول عمر مفصل است.

مفاصل مصنوعی با اشکال و طراحی های متفاوتی عرضه میشوند. پزشک باید بتواند متناسب با شکل مفصل خراب شده بهترین نوع و شکل مفصل مصنوعی که متناسب با استخوان های بیمار باشد را انتخاب کرده و استفاده کند.

اگر مفصل مصنوعی درست کار گذاری نشود احتمالی لقی و شکستگی اطراف مفصل مصنوعی و دررفتگی مفصل مصنوعی و عفونت بافت های اطراف آن بیشتر میشود و تمامی این عوامل میتوانند عمر پروتز مفصل لگن را کم کنند.

مراقبت های بیمار

پس از انجام عمل بیمار باید دستورات پزشک را به درستی انجام دهد تا عمر پروتز لگن او بیشتر شود. بطور مثال باید وزن خود را متعادل نکه دارد. باید از سیگار و دخانیات دوری کند. در صورت وجود دیابت باید قند خون خود را در حد قابل قبولی نگه دارد.

باید با انجام نرمش های طبی عضلات تنه و لگن خود را قوی نگه دارد و بسیاری دستورات دیگر. هرچه بیمار مراقبت های بعد از عمل را بیشتر و بهتر رعایت کند عمر پروتز لگن او بیشتر خواهد شد.

وضعیت فعلی مفصل مصنوعی لگن

درجه تخریب مفصل و وضعیت مفصلی که باید جراحی شود بر عمر مفصل مصنوعی تاثیر میگذارد. مفصل مصنوعی باید بر یک بستر استخوانی مناسب متصل شود. اگر این بستر بیش از حد تخریب شده و اتصال کافی و خوبی بین مفصل مصنوعی و استخوان لگن ایجاد نشود عمر پروتز لگن کم میشود.

پس نباید بگذاریم مفصل آنقدر تخریب شود و از بین برود که بستر آن برای اتصال به مفصل مصنوعی کافی نباشد.

وضعیت سلامتی بیمار

سلامتی کلی بیمار عمر مفصل مصنوعی را بیشتر میکند. سن بیمار، کیفیت استخوان های بیمار، نوع بیماری که به علت آن مفصل خراب شده است در عمر مفصل تاثیر گذار است.

وضعیت تغذیه بیمار، اینکه مبتلا به چه بیماری های زمینه ای هست، اینکه چه سطحی از فعالیت بدنی و جسمانی دارد هم میتواند بر عمر مفصل مصنوعی موثر باشد.

اگر بیمار استخوان های محکم و خوبی داشته باشد و کلسیم و ویتامین دی به اندازه کافی به بدن او برسد عمر پروتز لگن او بیشتر خواهد بود.

مصرف ویتامین ها و ریز مغذی ها و پروتئین ها و داشتن وزن متعادل در داشتن یک پروتز با عمر بیشتر موثر هستند.

در کسانی که بیماری های مزمن زمینه ای دارند ممکن است عمر پروتز کم شود. داشتن فعالیت بدنی متناسب برای عمر پروتز مفید است.

چکار کنیم تا عمر مفصل مصنوعی لگن ما بیشتر شود

اقدامات زیر عمر مفصل مصنوعی را بیشتر میکنند.

در انتخاب پزشک خوب دقت کنیم. مهمترین معیار در عمر بیشتر مفصل مصنوعی جراحی بهتر است. همه تلااش پزشک باید این باشد که بهترین کار در همان جراحی اول انجام شود.

از جراح خود بخواهیم تا بهترین مفصل مصنوعی لگن را برای ما استفاده کند. هر چه مفصل بهتر باشد عمر بیشتری خواهد داشت.

تا آنجا که برای میسر است وزن را کم کنیم. هر چه وزن کمتر باشد فشار کمتری به مفصل وارد میگردد و عمر آن بیشتر میشود.

ورزش های جهشی را تا جایی که ممکن است کمتر انجام دهیم. این ورزش ها ضربات کوبشی به سطوح تماس مفصل وارد کرده و عمر آن را کم میکنند.

فعالیت های شدید مانند جهش های شدید و یا قرار دادن مفصل ران در انتهای دامنه حرکتی خطرناک است و عمر پروتز را کم میکند ولی راه رفتن زیاد و تقویت عضلات ران و لگن و کمر عمر پروتز را زیاد میکند.

عضلات همه بدن بخصوص کمر و لگن و پاهای خود را با ورزش و پیاده روی قوی نگه دارید. هرچه عضلات قویتری داشته باشید هم لنگش شما کمتر است و بهتر راه میروید و هم عمر مفصل مصنوعی شما بیشتر خواهد بود.

جدیدترین مطالعات نشان میدهد که اگر شرایط مطلوبی که در بالا به آن اشاره شد برای جراحی وجود داشته باشد حدود 95 درصد مفاصل مصنوعی لگن بیش از 10 سال عمر میکنند و حدود 85 درصد آنها بیش از 20 سال عمر میکنند.

انتظار حداقل عوارض برای جراحی لگن  و داشتن مفصل با عمر بیش از سی سال در صورتیکه جراحی به درستی انجام شود کاملا امکانپذیر است.

چطور بفهمیم عمر پروتز لگن تمام شده است

مهمترین مشکلی که در پایان عمر مفصل مصنوعی برای آن بوجود میاید لق شدن آن است. این وضعیت معمولا موجب بروز درد درد ناحیه لگن و بخصوص در کشاله ران میشود. پس در صورت بروز حس درد در لگن باید به پزشک مراجعه کنیم.

گاهی اوقات بروز مشکلاتی مانند دررفتگی در محل مفصل مصنوعی لگن ممکن است نشانه نیاز به جراحی مجدد مفصل باشد.

گاهی اوقات خرابی مفصل مصنوعی ممکن است بدون هیچ علامتی باشد پس بیمار و برای تشخیص آن باید از ناحیه لگن تصویربرداری انجام شود. پس بیمار باید در فواصل زمانی مشخص بعد از جراحی به توسط پزشک جراحی ویزیت و بررسی شود. این فواصل را پزشک مشخص میکند و برحسب بیمار متفاوت است.

بالاخره عمر پروتز لگن چقدراست

کلا اگر مفصل مصنوعی که بکار رفته جنس خوبی داشته باشد و اگر عملی که برای بیمار انجام شده کیفیت خوبی داشته باشد و بیمار هم رعایت مراقبت های بعد از جراحی را به درستی انجام بدهد آمارهای جهانی نشان میدهند که از وقتی جراحی انجام میشود هر سال نیم تا یک درصد مفاصل مصنوعی خراب میشوند.

معنای این حرف این است که اگر ده سال از جراحی بگذرد و همه چیز خوب باشد 5 تا 10 درصد مفاصل مصنوعی قاعدتا باید خراب شده باشند و بقیه آنها باید بدون مشکل به کار خود ادامه دهند.

وقتی بیست سال از جراحی میگذرد 10 تا 20 درصد مفاصل قاعدتا باید خراب شده باشند و بقیه باید سالم باشند. این یعنی 80 تا 90 درصد مفاصل مصنوعی لگن تا 20 سال را میتوانند عمر کنند.

پس میبینیم که عمر پروتز لگن یک عدد ثابت نیست ولی میتوان گفت اگر جراحی با تکنیک درستی انجام شود و مفصل مناسبی بکار برود قاعدتا تعداد بسیار زیادی از آنها باید عمر بالای 20 و 30 سال داشته باشند.