مراقبت های بعد از تعویض مفصل ران، از زخم و دارو تا تغذیه و فعالیت بدنی

مراقبت‌های بعد از جراحی تعویض مفصل لگن چند محور اصلی دارد.

مراقبت از زخم شامل تعویض به‌موقع پانسمان، خشک‌نگه‌داشتن آن تا خروج بخیه‌ها (معمولاً ده روز تا دو هفته بعد از جراحی) و توجه به علائم عفونت مثل قرمزی، گرمی، تورم، ترشح ادامه‌دار بیش از یک هفته یا ترشح چرکی است.

تورم خفیف در ماه‌های اول طبیعی است، اما افزایش ناگهانی آن باید به پزشک اطلاع داده شود. برای پیشگیری از لخته شدن خون، بیمار باید جوراب ضد آمبولی بپوشد و داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کند، و در صورت بروز درد یا تورم ساق، یا تنگی نفس و درد قفسه‌ی سینه، فوراً به پزشک مراجعه کند.

راه‌رفتن باید از روز بعد از جراحی با کمک واکر یا عصا شروع شود و استراحت (دراز کشیدن) باید به حداقل برسد.

بازدیدهای دوره‌ای پزشک تا آخر عمر برای اطمینان از سلامت مفصل مصنوعی ضروری است، چون بعضی مشکلات ممکن است بدون علامت باشند.

از نظر فعالیت بدنی، راه‌رفتن، شنا (بعد از شش تا هشت هفته) و دوچرخه‌سواری توصیه می‌شوند، اما ورزش‌های ضربه‌ای مثل تنیس، بدمینتون و فوتبال باید کنار گذاشته شوند.

در ادامه، مراقبت‌های بلافاصله بعد از جراحی در بیمارستان (بازگشت هوشیاری، مراقبت تنفسی و نکات هنگام ترخیص) و نکاتی که تا آخر عمر باید رعایت شوند، مثل احتیاط پیش از کارهای دندانپزشکی و عبور از فرودگاه، هم توضیح داده شده‌اند.

مراقبت‌های بلافاصله بعد از جراحی در بیمارستان

بازگشت هوشیاری و شروع تغذیه

بعد از انتقال بیمار از اتاق عمل به بخش، تا مدتی حالت گیجی طبیعی است و به تدریج برطرف می‌شود. اگر جراحی با بیهوشی عمومی انجام شده باشد، تا چند ساعت نباید چیزی به بیمار خورانده شود و بعد از کسب اجازه از پرستار ابتدا چند قاشق آب و سپس در صورت تحمل، مایعات بیشتر داده می‌شود.

اگر جراحی با بی‌حسی موضعی (نخاعی) انجام شده باشد، تا 24 ساعت نباید پشت تخت بیمار بالا بیاید و سر او باید کاملا پایین بماند، در غیر این صورت احتمال سردرد شدیدی وجود دارد که ممکن است تا چند روز ادامه یابد.

مراقبت تنفسی برای پیشگیری از عفونت ریه

در روزهای اول بعد از جراحی، بخصوص در بیماران مسن که فعالیت بدنی‌شان کم شده، ترشحات ریه ممکن است انباشته و راه هوایی مسدود شود که خطر عفونت ریه را بالا می‌برد. برای پیشگیری، بیمار باید بیشتر به حالت نشسته یا نیمه‌نشسته در تخت قرار گیرد و مرتب نفس عمیق بکشد و عمدا سرفه کند.

معمولا در همین روزها یک فیزیوتراپ با ضربات آرام به پشت قفسه سینه بیمار به جابجایی ترشحات ریه کمک می‌کند.

عکس‌برداری و درن زخم

بلافاصله بعد از جراحی از بیمار عکس‌برداری می‌شود تا وضعیت مفصل مصنوعی بررسی شود. لوله‌ی نازکی هم به نام درن معمولا در محل جراحی گذاشته می‌شود که بعد از چند روز از زخم خارج و پانسمان تعویض می‌شود.

نکات مهم هنگام ترخیص از بیمارستان

هنگام ترک بیمارستان، پرستار نکات زیادی را به بیمار و همراه او آموزش می‌دهد که به‌راحتی ممکن است فراموش شوند. بهتر است این نکات یادداشت یا با تلفن همراه ضبط شوند، بخصوص موارد زیر.

• چه داروهایی و با چه فاصله‌ی زمانی باید مصرف شوند
• چه زمانی باید دوباره به پزشک مراجعه کرد
• با پانسمان زخم چه باید کرد و چه زمانی تعویض می‌شود
• چه زمانی می‌توان به حمام رفت
• چه زمانی می‌توان در منزل به‌تنهایی زندگی کرد یا رانندگی کرد
• بخیه‌ها چه زمانی خارج می‌شوند

اگر در هر یک از این موارد تردید دارید، حتما با مطب پزشک تماس بگیرید. معمولا همکاران پزشک در مطب پاسخ بیشتر این سوال‌ها را می‌دانند.

مراقبت از زخم جراحی

یکی از مهمترین پایه های مراقبتهای بعد از عمل تعویض مفصل لگن روش نگهداری از زخم جراحی است. اهمیت مراقبت از زخم جراحی بخاطر پیشگیری از عفونت است. هرچه زخم زودترخوب شود و نگهداری بهتری از آن شود احتمال عفونت بعد از جراحی کمتر میشود.

بعد از هر عمل جراحی روی زخم جراحی پانسمان میشود یعنی پارچه های نرمی از جنس پنبه بر روی آن گذاشته میشود که با چسب به پوست متصل میشود. هدف از این پانسمان ممانعت از ورود میکروب ها از خارج به درون زخم و جذب ترشحات خارج شده از زخم و در نتیجه کمک به بهبود سریعتر آن است.

بعضی از پانسمان ها نیاز به تعویض دارند. این را پزشک جراح به بیمار میگوید.

اگر نیاز به تعویض پانسمان وجود داشته باشد این کار حتما باید به توسط یک پرستار ماهر انجام شود وگرنه میتواند احتمال عفونت را افزایش دهد.

زخم جراحی با نخ بخیه بسته شده است. بعضی از این نخ ها بعد از دو سه هفته جذب بدن میشوند ولی غالب آنها نیاز به خارج شدن دارند. معمولا ده روز تا دو هفته بعد از جراحی میتوان نخ های بخیه را خارج کرد. در مدتی که بخیه در پوست وجود دارد باید روی زخم با پانسمان پوشیده باشد و با آب تماس پیدا نکند.

بعد از دو روز از جراحی میتوان از پانسمان های ضد آب استفده کرد و در صورت استفاده از آنها بیمار میتواند به حمام برود.

مهمترین نکته در مراقبت از زخم جراحی تحت نظر بودن آن است. یعنی محل زخم باید مرتبا مشاهده شود تا اگر علائمی از عفونت بوجود آمد به سرعت تشخیص داده شده و درمان گردد. پس باید با علائم عفونت زخم آشنا باشیم.

زخم جراحی معمولا تا چند روز بعد از عمل ترشح مختصر آبکی دارد که ممکن است پانسمان را خیس کرده و یا روی پانسمان لکه بیندازد. اگر این ترشح بیش از پنج روز طول بکشد یا اگر قطع شده و بعد از چند روز مجددا شروع شود میتواند نشانه ای از وقوع عفونت باشد.

تا وقتی که پانسمان روی زخم خیس میشود و یا روی آن لکه می افتد نیاز است که تعویض پانسمان در فواصل زمانی انجام شود و معمولا بعد از توقف ترشحات زخم، دیگر نیازی به تعویض مرتب زخم نیست ولی بهتر است تا موقعی که بخیه ها خارج میشوند روی زخم با پانسمان پوشیده باشد تا زخم با لباس تحریک نشود.

اگر ترشحات زخم بیش از یک هفته طول کشید یا بعد از چند روز ترشحات غلیظ یا زرد رنگ یا بودار شد باید به پزشک معالج اطلاع داد.

آماده‌سازی خانه پیش از جراحی، از حذف فرش‌های لغزنده تا نصب دستگیره و بالابر توالت فرنگی، تاثیر مستقیمی در کاهش خطر زمین‌خوردن هفته‌های اول دارد؛ جزئیات کامل در مقاله قبل از عمل چه باید کرد آمده است.

مراقبتهای بعد از تعویض مفصل لگن از نظر احتمال عفونت

احتمال عفونت در هر عمل جراحی تعویض مفصل وجود دارد. باید مراقب بروز این علائم بود و در صورت مشاهده، آنها را سریعا به پزشک معالج اطلاع دارد.

از مهمترین علائم عفونت محل جراحی قرمز شدن پوست آن است. گرم شدن پوست و تورم آن هم میتواند از دیگر علائم عفونت باشد.

درد در محل جراحی که بعد از چند روز کم نشود و یا کم شده و مجددا زیاد شود میتواند نشانه عفونت باشد. تب و لرز هم از دیگر علائم عفونت بعد از جراحی است.

ادامه ترشح از محل زخم بعد از گذشت یک هفته از عمل جراحی یا شروع مجدد ترشحات از زخم جراحی بعد از اینکه مدتی این ترشحات قطع شده بود یا ترشح کدر یا زرد رنگ از محل جراحی میتواند نشانه عفونت باشد.

در صورتی که هر کدام از این علائم مشاهده شوند باید در کوتاه ترین زمان به پزشک مراجعه کرد.

جزئیات کامل انواع عفونت مفصل مصنوعی و روش‌های درمان آن در مقاله عفونت بعد از تعویض مفصل ران آمده است.

در روزهای بستری در بیمارستان هم رعایت چند نکته‌ی ساده به پیشگیری از عفونت کمک می‌کند. بهتر است از پرسنل درمانی خواسته شود پیش از هر تماس دست‌های خود را بشویند، و از پذیرفتن ملاقات افرادی که سرماخوردگی یا آنفلوانزا دارند، بخصوص کودکان که ناقل شایع این ویروس‌ها هستند، خودداری شود.

مراقبت از تورم محل عمل جراحی

در ماه‌های اول بعد از عمل جراحی مختصری تورم در محل عمل و اندام تحتانی مبتلا وجود دارد که طبیعی است و نیاز به اقدام خاصی ندارد. طبق راهنمای آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا درباره دوره نقاهت تعویض مفصل ران این تورم می‌تواند 3 تا 6 ماه ادامه داشته باشد. با این حال هر گونه افزایش ناگهانی تورم باید به اطلاع پزشک ارتوپد معالج رسانده شود.

بیمار ممکن است تا مدتی قدری بیحسی یا گزگز اطراف محل شکاف جراحی خود احساس کند که این هم طبیعی است.

مراقبتهای بعد از عمل از نظر لخته شدن خون

در دوران نقاهت بعد از جراحی تعویض مفصل ران برای جلوگیری از لخته شدن خون در اندامهای تحتانی جوراب های ضد آمبولی برای هر دو پای بیمار استفاده میشود. هدف از این جوراب ها اینست که ورید های ساق تحت فشار قرار گیرند تا احتمال تشکیل شدن لخته در آنها کم شود.

این جوراب ها باید چند هفته تا چند ماه به توسط بیمار پوشیده شوند. مدت استفاده از آنها را با پزشک خود هماهنگ کنید. باید مراقب بود جوراب ها خیلی تنگ نباشند چون در این صورت ممکن است زیر پاشنه پای بیمار یا در محل انتهای بیمار که کش دارد پوست را زخمی کند.

همراه بیمار باید روزی یکی دو بار هر بار نیم ساعت جوراب ها را از پای بیمار خارج کرده و پوست زیر آن را بازدید کند و ساق ها را ماساژ دهد و مجددا جوراب ها را بپوشاند.

 اگر پوست زیر جوراب قرمز بود یا تاول زده بود نشانه فشار جوراب است و باید به پزشک اطلاع داد.

 برای جلوگیری از لخته شدن خون در ساق ها  همچنین داروهایی به بیمار داده میشود که ممکن است تزریقی یا خوراکی باشند.

این داروها تا مدت زمانی که پزشک مشخص کرده است باید مصرف شوند. با تمام این اوصاف باز احتمال تشکیل لخته به صفر نمیرسد و وجود دارد.

مدت مصرف این داروها اهمیت زیادی دارد.

در متاآنالیز 15 کارآزمایی تصادفی با مجموع 26580 بیمار درباره طول دوره داروی ضد انعقاد، ادامه دادن دارو تا 25 تا 35 روز بعد از تعویض مفصل ران خطر لخته علامت‌دار در 90 روز اول را با نسبت شانس 0.43 کاهش داد و خطر ترومبوز ورید عمقی در 30 روز اول را با نسبت شانس 0.32 پایین آورد.

در همین دوران بهتر است بیمار از مصرف زیاد مواد غذایی حاوی ویتامین K مثل کلم بروکلی، جگر، لوبیا سبز، سویا، اسفناج، کلم، گل‌کلم، کاهو، عدس و پیاز خودداری کند، چون این ویتامین می‌تواند اثر داروهای ضد انعقاد را کم کند. مصرف الکل هم باید قطع شود و قهوه کمتر نوشیده شود.

وقوع درد در پشت ساق، قرمزی در پشت ساق، تورم پا یا ساق یا ران ممکن است به علت تشکیل لخته در عروق اندام تحتانی باشد و با دیدن آنها باید بلافاصله به پزشک معالج خود مراجعه کرد.

وجود تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه (بخصوص اگر با تنفس شدیدتر شود) ممکن است نشانه این باشد که لخته به ریه رسیده است. در این موارد بیمار باید فورا به پزشک مراجعه کند.

عوامل خطر و راه‌های پیشگیری از دررفتگی مفصل مصنوعی در مقاله دررفتگی مفصل مصنوعی لگن آمده است.

مراقبتهای دارویی

بعد از جراحی بیمار تا مدتی درد محل جراحی دارد. برای کنترل این دردی که در ناحیه لگن احساس میشود باید از داروهای خوراکی که پزشک تجویز کرده استفاده نمود.

همچنین ممکن است پزشک معالج داروهای دیگری برای بیمار تجویر کرده باشد مانند آنتی بیوتیک یا داروهایی برای مراقبت از دستگاه گوارش بیمار. این داروها باید طبق تجویز پزشک مصرف شوند.

شناخت داروها و مدیریت ادرار در بیمارستان

بهتر است بیمار داروهای خود را بشناسد و پیش از مصرف هر قرص از روی شکل آن مطمئن شود که همان دارویی است که پزشک تجویز کرده است.

به علت سرم و داروهایی که در بیمارستان تزریق می‌شود ممکن است دفعات ادرار کردن بیمار زیاد شود. این حالت طبیعی است و بیمار نباید خجالت بکشد و برای رفتن به دستشویی از پرستار یا همراه خود کمک بگیرد.

یبوست بعد از تعویض مفصل ران

یبوست بعد از این جراحی بسیار شایع است.

در مطالعه‌ای روی 436 بیمار تعویض مفصل ران که عوامل خطر یبوست بعد از عمل را بررسی کرد، 72 درصد بیماران دچار یبوست شدند، و ماندن بیش از 48 ساعت در بستر با نسبت شانس 5.2 قوی‌ترین عامل خطر قابل تغییر بود.

راهکارها ساده است:

• نوشیدن آب کافی در طول روز
• افزایش فیبر رژیم غذایی با میوه و سبزی و غلات کامل، جزئیات کامل تغذیه بعد از جراحی در مقاله تغذیه درست برای جراحی تعویض مفصل آمده است
• راه رفتن مکرر و کوتاه‌کردن مدت دراز کشیدن
• در صورت ادامه یبوست، مطرح کردن موضوع با پزشک برای تجویز ملین

مراقبتهای بعد از عمل تعویض مفصل برای راه رفتن

بطور معمول بیماران میتوانند روز بعد از جراحی تعویض مفصل ران با كمك واكر یا عصا راه بروند و بعد از چند هفته آنها را كنار بگذارند. بعد از كنار گذاشتن عصا بیمار در موقع راه رفتن ممکن است تا چند ماه لنگش داشته باشد که بتدریج از بین میرود.

علت این لنگش ضعف عضلات اطراف لگن و ران است. به تدریج و با انجام نرمش هایی كه پزشك به بیمار آموزش میدهد این عضلات تقویت شده و لنگش از بین خواهد رفت.

نکات ایمنی هنگام راه رفتن

در روزهای اول، هم خود عمل جراحی و هم داروهای مسکن ممکن است تعادل بیمار را حتی در ورزشکاران قوی هم کاهش دهند، بنابراین اگر بیمار احساس بی‌تعادلی می‌کند حتما باید برای راه رفتن کمک بگیرد.

بخصوص در شب باید دقت بیشتری کرد. چراغ اتاق روشن شود، عینک به چشم باشد و دمپایی مناسب پوشیده شود. پیش از سوار شدن به ویلچر یا پیاده شدن از آن هم باید مطمئن شد که چرخ‌های آن قفل است.

اینکه عمل جراحی کارگذاری پروتز لگن تا چه اندازه ای موفق خواهد بود فقط به مهارت جراح وابسته نیست بلکه سرنوشت مفصل مصنوعی تا حد زیادی وابسته به مراقبت های مناسب بعد از جراحی است.

نحوه درست راه رفتن را فیزیوتراپ در روز بعد از جراحی در بخش به بیمار آموزش میدهد. در دوران بعد از جراحی بیمار باید مراقبت های کافی را انجام دهد تا طبق آموزش های فیزیوتراپ راه برود تا دوران بازپروری او در کوتاه ترین زمان طی شود.

نحوه درست راه رفتن را فیزیوتراپ در روز بعد از جراحی در بخش به بیمار آموزش میدهد. جزئیات کامل برنامه فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل ران و مراحل راه رفتن بعد از تعویض مفصل ران در مقاله‌های جداگانه آمده است.

حرکات ممنوع، طرز درست نشستن روی صندلی و توالت فرنگی، و نحوه خوابیدن در هفته‌های اول، همگی در مقاله‌ی بعد از عمل، بیمار باید چگونه بنشیند و بایستد با جزئیات کامل توضیح داده شده‌اند.

مدت دراز کشیدن بعد از جراحی چقدر است

این سوالی است که خیلی از بیماران قبل از جراحی میپرسند که بعد از عمل چه مدت باید در منزل بخوابند و استراحت کنند.

استراحت به معنای دراز کشیدن بعد از جراحی باید به حداقل برسد. بیمار بعد از جراحی تشویق میشود که در اولین زمان – معمولا روز بعد از جراحی – راه برود.

در منزل هم از او انتظار میرود کمتر در تخت دراز بکشد. در چند روز اول بعد از جراحی میتواند در طول روز در تخت بنشیند ولی باید چند بار در روز از تخت پایین آمده و راه برود.

بعد از گذشت چند روز که درد کم شد و تعادل بیمار بهتر شد توصیه میشود دیگر در طول روز دراز نکشد و بر روی صندلی بنشیند و راه برود و استراحت به معنای دراز کشیدن را فقط برای شب بگذارد.

البته توصیه های بالا در مورد یک تعویض مفصل لگن استاندارد است. در بعضی موارد ممکن است پزشک به بیمار توصیه کند بعد از جراحی مدت بیشتری در تخت استراحت کند. پس همیشه نظر اول و آخر نظر پزشک جراح است.

بیشتر بیماران بعد از سه تا شش هفته از جراحی می‌توانند فعالیت‌های سبک روزمره در منزل را از سر بگیرند، هرچند این بازه بسته به نوع جراحی و شرایط هر بیمار می‌تواند کمی متفاوت باشد.

بازدید های دوره ای پزشک

از اصول مراقبت های بعد از عمل تعویض مفصل ران بازدیدهای دوره ای پزشک معالج است.

بعد از جراحی هر چند وقت یکبار تا آخر عمر باید به پزشک معالج مراجعه کرد تا از صحت کارکرد مفصل مصنوعی مطمئن شد. بعضی از مشکلات ممکن است برای مفصل مصنوعی بوجود بیاید که در ابتدا ممکن است علامتی نداشته باشد و فرد متوجه آن نشود.

اگر این مشکلات در همین مراحل اولیه درمان نشوند و بیمار تنها هنگامی به پزشک مراجعه کند که ناراحتی برایش ایجاد شده باشد ممکن است وقت را برای درمان مناسب و موثر از دست داده و برای درمان دیر شده باشد.

برای پیشگیری از این وضعیت بیمار باید بطور مرتب و با فواصل مشخص به پزشک جراح ارتوپد لگن خود مراجعه کند تا معاینه شده و در صورت لزوم از لگن وی عکسبرداری انجام شود.

دلیل اهمیت این پیگیری این است که مفصل مصنوعی عمر بی‌نهایت ندارد. جزئیات کامل در مقاله عمر پروتز لگن چقدر است آمده است.

مراقبت بعد از تعویض مفصل از نظر فعالیت های بدنی و ورزشی

بعد از جراحی باید همیشه سعی کرد تمرینات سبک بدنی را تا آخر عمر ادامه داد تا حرکات مفصل و قدرت عضلات حفظ شود. بیمار بعد از شش تا هشت هفته میتواند شنا کند که فعالیت ورزشی سودمندی است.

ورزش بعد از جراحی تعویض مفصل لازم است. راه رفتن ورزش خوبی است و راه رفتن روی زمین های هموار نه تنها اشکالی ندارد که خوب هم هست. شنا ورزش بسیار خوبی برای شما است.

همچنین دوچرخه سواری ورزش مناسبی است. ورزش هایی که موجب وارد شدن نیرو بصورت ضربه ای به لگن شما میشوند مثل تنیس، بدمینتون، فوتبال و هر ورزشی که پریدن و جهیدن جزئی از آن باشد برایتان نامناسب است.

بلند کردن اشیاء اشکالی ندارد ولی از بلند کردن اشیاء سنگین و یا در وضعیت های نامناسب امتناع کنید.

درباره زمان مجاز شروع رانندگی هم قواعد جداگانه‌ای وجود دارد که در مقاله رانندگی بعد از تعویض مفصل ران توضیح داده شده است. جزئیات کامل برنامه‌ی نرمش و ورزش، هفته به هفته، در مقاله نرمش های بعد از عمل جراحی تعویض مفصل ران آمده است.

نکاتی که برای همیشه باید رعایت شوند

درد همیشه معیار درستی برای تشخیص مجاز بودن یک حرکت نیست. اگر درباره مناسب بودن کاری یا حرکتی برای مفصل مصنوعی خود شک دارید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.

مراقبت از دندان

تا وقتی مفصل مصنوعی در بدن وجود دارد، هر بار که کار دندانپزشکی برای بیمار انجام می‌شود باید به دندانپزشک اطلاع داده شود تا برای مدتی آنتی‌بیوتیک تجویز کند، چون میکروب‌های دهان و دندان می‌توانند از راه خون به محل مفصل مصنوعی رسیده و در آنجا عفونت ایجاد کنند. مصرف آنتی‌بیوتیک پیش از اقدامات دندانپزشکی، بخصوص در یکی دو سال اول بعد از جراحی تعویض مفصل، اهمیت زیادی دارد.

عبور از دروازه‌های امنیتی فرودگاه

مفصل مصنوعی لگن حاوی فلز است و ممکن است در فرودگاه هنگام عبور از دروازه‌های امنیتی کشف فلز، آلارم به صدا درآید. بهتر است پیش از سفر از پزشک ارتوپد معالج گواهی گرفته شود که در بدن بیمار مفصل مصنوعی وجود دارد و این نکته در صورت لزوم به ماموران امنیتی اطلاع داده شود.

منابع:

• Wound leakage in the early postoperative phase correlates with surgical site infections following total hip and knee arthroplasty – Antimicrobial Resistance and Infection Control
• Intermittent Pneumatic Compression for the Prevention of Venous Thromboembolism after Total Hip Arthroplasty – Clinics in Orthopedic Surgery
• Is routine mid-term total hip arthroplasty surveillance beneficial? – Clinical Orthopaedics and Related Research
• Impact of extended duration pharmacological thromboprophylaxis on venous thromboembolism after hip and knee arthroplasty and hip fracture surgery – Journal of Thrombosis and Thrombolysis
• Muscle strength, gait, and balance in 20 patients with hip osteoarthritis followed for 2 years after THA – Acta Orthopaedica
• Factors associated with constipation after total hip arthroplasty and nursing countermeasures – Medicine