بعد از جراحی تعویض مفصل لگن، رعایت نحوه‌ی درست نشستن و ایستادن برای جلوگیری از دررفتگی مفصل مصنوعی بسیار مهم است. دررفتگی زمانی رخ میدهد که مفصل در وضعیت نامناسبی مثل خم‌شدن بیش از حد، نزدیک‌شدن بیش از حد دو ران به هم یا چرخش داخلی ران قرار بگیرد.
- نشستن روی زمین به هیچ بیماری توصیه نمی‌شود چون فشار زیادی به مفصل مصنوعی وارد کرده و احتمال دررفتگی را بالا می‌برد. هنگام نشستن، زاویه‌ی ران نباید بیش از نود درجه خم شود و صندلی باید پایه‌بلند، نشیمن سفت و دسته‌دار باشد.
- برای دستشویی رفتن، استفاده از توالت فرنگی با دستگیره‌ی ایمنی توصیه میشود.
- هنگام ایستادن، نباید بیش از نود درجه از کمر به جلو خم شد و پای عمل‌شده باید جلوتر از پای سالم قرار بگیرد.
رعایت این نکات فشار وارده به مفصل مصنوعی را کم کرده و طول عمر آن را افزایش میدهد.
از نکات مهمی که بیماران قبل و بعد از جراحی سوال میکنند این است که نحوه نشستن بعد از تعویض مفصل چگونه است و آیا نشستن روی زمین بعد از تعویض مفصل مجاز میباشد.
روش درست راه رفتن و نشستن بعد از انجام جراحی تعویض مفصل در ناحیه لگن بسیار مهم است. این جراحی یک عمل نجات بخش و با نتایج خوب است ولی مانند هر جراحی دیگر نیازمند مراقبت هایی است.
رعایت درست نشستن و ایستادن بیشتر برای اینست که مفصل مصنوعی آسیب نبیند و در نرود.
دررفتگی مفصل مصنوعی از مشکلات جدی بعد از جراحی است و بیمار باید هر مراقبتی را انجام دهد تا این اتفاق نیفتد. این دررفتگی وقتی ایجاد میشود که مفصل در وضعیت ناجوری قرار گیرد.
مهمترین وضعیت هایی که میتوانند موجب دررفتگی مفصل شوند خم شدن زیاد ران و نزدیک شدن بیش از حد آن به ران دیگر و چرخش داخلی آن است. بیمار باید مراقب باشد تا در حال نشستن و یا دراز کشیدن و ایستادن این وضعیت ها در پای او ایجاد نشود.
دقت کنید که توصیه های زیر ممکن است برحسب شرایط بیمار و نوع عمل جراحی او تغییر کند. این تغییرات را با پزشک جراح خود هماهنگ کنید.
نشستن روی زمین بعد از تعویض مفصل لگن
به همه بیماران بعد از جراحی تعویض مفصل در ناحیه لگن توصیه میشود روی زمین ننشینند. این کار فشار زیادی به مفصل مصنوعی وارد میکند و ممکن است موجب دررفتگی مفصل شود.
ممکن است فردی را ببینید که بعد از تعویض مفصل روی زمین مینشیند و مشکلی هم ندارد. شما این کار را نکنید.
اولا همه افراد مانند هم نیستند. اینکه برای او مشکلی پیش نیامده دلیل بر این نیست که برای شما هم مشکلی ایجاد نشود. ثانیا در دراز مدت عمر مفصل شما کم میشود.
در حالت نشستن روی زمین گردن مفصل مصنوعی به لبه کاپ فلزی بسیار نزدیک میشود و اگر به هم برخورد کنند موجب آسیب به مفصل مصنوعی میشود و احتمال دررفتگی مفصل را بیشتر میکند.
این احتمال دررفتگی بعد از گذشت یک سال از جراحی معمولا تا حد زیادی کم میشود، اما این به این معنا نیست که بعد از یک سال بتوان جانب احتیاط را کنار گذاشت.
جزئیات کامل نشستن روی زمین و راه‌های جایگزین آن بعد از تعویض مفصل لگن در مقاله‌ی نشستن روی زمین بعد از تعویض مفصل آمده است.
طرز درست نشستن بعد از جراحی تعویض مفصل
در ابتدا میتوانید فیلم زیر را در مورد آموزش عملی درست نشستن بعد از جراحی تعویض مفصل ران ببینید.
تقریبا همه بیماران بعد از جراحی تعبیه مفصل مصنوعی در ناحیه لگن میتوانند روی صندلی بنشینند مگر اینکه پزشک اجازه آن را نداده باشد.
در صورتیکه پزشک اجازه نشستن بعد از جراحی را داده است بیمار میتواند تا حدود یک هفته در منزل از تخت استفاده کند ولی باید هر روز بتدریج میزان نشستن خود را بیشتر کند.
بعد از حدود یک هفته معمولا نیازی به تخت نیست و بیمار میتواند در تمام طول روز بر روی صندلی بنشیند. وقتی بیمار در حالت نشسته قرار گرفته و پاها آویزان هستند ممکن است قدری ورم در پا مشاهده شود که به علت تجمع خون در وریدهای ساق است و ایرادی ندارد.
برای پیشگیری از این حالت باید حتما از جوراب ضد آمبولی استفاده کنید.
زاویه ران و زانو بعد از جراحی تعویض مفصل
بیمار در هنگام نشستن باید دقت کند که مفصل ران خود را از نود درجه یعنی زاویه قائمه بیشتر خم نکند. منظور زاویه ای است که بین تنه و ران تشکیل میشود. خم کردن ران بیش از این میزان احتمال دررفتگی مفصل را بیشتر میکند.
طبق بررسی که تاثیر ابزارهای کمکی و محدودیت‌های حرکتی را بعد از تعویض مفصل لگن بررسی کرد، علاوه بر خم نشدن بیش از 90 درجه، نزدیک شدن ران به خط وسط بدن و چرخش آن به بیش از 20 درجه هم باید محدود شود.
البته این محدودیت ها بسته به نوع جراحی متفاوت است و توصیه دقیق را باید از پزشک جراح سوال کنید.
آیا رعایت این محدودیت ها همیشه لازم است
این محدودیت ها سال ها به همه بیماران توصیه میشد، ولی مطالعات تازه نشان داده اند که شاید برای همه بیماران لازم نباشند.
در بررسی مطالعات قبلی روی 6900 بیمار که از روش پشتی عمل شده بودند، دررفتگی در گروهی که محدودیت ها را رعایت میکردند 2.2 درصد و در گروه بدون محدودیت 2 درصد بود. یک مطالعه تازه تر روی 1133 بیمار هم تفاوت مهمی بین دو گروه ندید.
پس محدودیت ها را خودسرانه کنار نگذارید. جراح بر اساس روش جراحی، نوع پروتز و شرایط شما میگوید کدام محدودیت و تا چه مدت لازم است.
استفاده درست از صندلی بعد از نشستن بدنبال جراحی تعویض مفصل
برای نشستن، صندلی مورد استفاده بیمار باید طوری باشد که پایه های بلند داشته و نشیمن آن بالاتر از معمول و کمی سفت باشد. علت اینست که در هنگام نشستن، زانوها باید هم سطح لگن یا کمی پایین تر از آن قرار بگیرند.
مبل راحتی که محل نشیمن آن پایین است مناسب بیمار نیست. در اکثر این مبل های راحتی در هنگام نشستن، سطح لگن پایینتر از زانو قرار میگیرد که این وضعیت فشار زیادی به مفصل مصنوعی وارد کرده و خطر دررفتگی در آن را زیاد میکند. صندلی باید دو دسته داشته باشد و پشتی آن محکم باشد.
بیمار وقتیکه میخواهد روی صندلی بنشیند یا وقتی نشسته است نباید زیاد به جلو خم شود.
بیمار نباید سعی کند وقتی که روی صندلی نشسته است چیزی را از روی زمین بلند کند.
دستشویی رفتن بعد از عمل تعویض مفصل لگن
بعد از عمل تعویض مفصل لگن فقط از توالت فرنگی استفاده کنید، آن هم توالتی که نشیمن آن آنقدر بلند باشد که موقع نشستن زانوها هم سطح لگن یا پایین تر از آن قرار بگیرند. توالت ایرانی فشار زیادی به مفصل مصنوعی وارد میکند و خطر دررفتگی را بیشتر میکند.
طبق راهنمای رسمی آماده‌سازی منزل قبل و بعد از تعویض مفصل لگن، نصب توالت فرنگی مرتفع، صندلی حمام و دستگیره ایمنی در منزل توصیه میشود.
کف پوش ضد لغزش، نور کافی و خالی بودن مسیر از مانع (مانند دمپایی) هم خطر زمین خوردن در دستشویی را کم میکند.
نوع توالت مناسب، اینکه از چه روزی بعد از جراحی میتوانید از دستشویی استفاده کنید، محیط دستشویی و طرز درست نشستن و بلند شدن از توالت فرنگی را با جزئیات در مقاله دستشویی رفتن بعد از تعویض مفصل لگن نوشته ام.
نکات حمام کردن، از صندلی حمام تا زمان خیس کردن زخم، را هم در مقاله حمام کردن بعد از تعویض مفصل لگن نوشته ام.
وضعیت پاها بعد از جراحی تعویض مفصل
بعد از جراحی تعویض مفصل بیمار نباید در هنگام نشستن بر روی صندلی پاهای خود را روی یکدیگر بیندازد چون احتمال دارد با اینکار مفصل ران در برود.
بیمار باید دقت کند تا در هنگام نشستن یا ایستادن پای خود را بیش از حد معمول به طرف داخل یا خارج نچرخاند
- بیمار باید همیشه یک بالشت کمی سفت داشته باشد تا وقتی بیرون از منزل خود بود، روی صندلی ماشین یا مبل یا صندلی بگذارد بطوریکه زانوهای وی پایین تر از سطح مفصل هیپ قرار بگیرد
- بیمار برای پوشیدن و درآوردن جوراب و کفش باید از پاشنه کش بلند استفاده کند تا مفصل ران زیاد خم نشود
بعد از انجام عمل جراحی تعویض مفصل بیمار باید برای ایستادن و دراز کشیدن به نکاتی توجه کنید. دقت به این نکات موجب میشود تا فشار کمتری به مفصل مصنوعی وارد شود و احتمال آسیب به آن و یا دررفتگی آن کمتر شود.
در اینجا یکبار دیگر تکرار میکنم نشستن روی زمین بعد از تعویض مفصل لگن و با هر تکنیکی، عمر آن را کم میکند و احتمال دررفتگی آن را افزایش میدهد.
لباس پوشیدن بعد از عمل تعویض مفصل لگن
لباس پوشیدن از کارهایی است که بیمار بدون توجه ران را بیش از حد خم میکند. برای پوشیدن شلوار و جوراب روی صندلی یا لبه تخت بنشینید و به جلو خم نشوید.
- اول پای عمل شده را در شلوار کنید و موقع درآوردن، اول پای سالم را بیرون بیاورید.
- برای رساندن شلوار به پا از وسیله دسته بلند یا کمک یکی از اطرافیان استفاده کنید.
- برای پوشیدن جوراب از جوراب پوش و برای کفش از پاشنه کش دسته بلند استفاده کنید.
- کفش راحت و بدون بند انتخاب کنید که بدون خم شدن پوشیده شود.
طرز درست ایستادن بعد از جراحی تعویض مفصل
در ابتدا میتوانید فیلم زیر را در مورد آموزش عملی درست ایستادن بعد از جراحی توتال هیپ را ببینید.
بعد از جراحی تعویض کامل مفصل ران در موقع ایستادن به نکات زیر توجه کنید
- وقتی نشسته اید یا سرپا ایستاد اید پای عمل شده را جلوتر از پای سالم قرار دهید
- اگر میخواهید زانویتان را خم کرده و روی زمین قرار دهید اینکار را با زانوی طرف عمل شده انجام دهید. یعنی زانوی جراحی شده را خم کرده و بر روی زمین قرار دهید
- از ناحیه کمر بیش از 90 درجه به جلو خم نشوید
- اینکه بعد از عمل جراحی آیا میتوانید پایتان را به روی زمین فشار دهید و وزن روی آن بگذارید بسته به نوع جراحی فرق میکند. در این مورد حتماً از پزشک جراح خود سوال کنید.
خوابیدن بعد از عمل
تا حداقل شش هفته بعد از جراحی، هنگام خوابیدن به پشت یک بالشت بین ساق ها بگذارید تا ران ها کمی از یکدیگر فاصله داشته باشند. تا حداقل دو ماه هم روی شانه طرف عمل شده نخوابید و اگر روی طرف سالم میخوابید، یک بالشت کلفت بین دو زانوی خود قرار دهید.
جزئیات کامل نحوه‌ی خوابیدن، نوع تشک و بالشت مناسب و مدت زمان رعایت هر احتیاط در مقاله‌ی خوابیدن بعد از تعویض مفصل لگن توضیح داده شده است.
رانندگی بعد از تعویض مفصل لگن
رانندگی بعد از تعویض مفصل لگن هم نیاز به احتیاط دارد. طبق بررسی که زمان بازگشت ایمن به رانندگی را بعد از تعویض مفصل لگن بررسی کرد، زمان واکنش ترمز بیماران معمولا تا شش هفته بعد از عمل به حالت طبیعی پیش از جراحی بازمی‌گردد و بیشتر بیماران هم در همین محدوده زمانی رانندگی را از سر می‌گیرند.
این زمان به نوع جراحی، سمت عمل شده، اینکه اتومبیل دنده اتوماتیک باشد یا نه و داروهای مسکن مصرفی بستگی دارد و بهتر است حتما با پزشک جراح خود هماهنگ شود. جزئیات کامل را در رانندگی بعد از تعویض مفصل لگن بخوانید.
سوالات متداول
منابع علمی این مقاله
- Do hip precautions after posterior-approach total hip arthroplasty affect dislocation rates? A systematic review of 7 studies with 6,900 patients – PMC
- A Protocol of Pose Avoidance in Place of Hip Precautions After Posterior-Approach Total Hip Arthroplasty May Not Increase Risk of Post-operative Dislocation – PMC
- Discontinuing the recommendation of hip precautions does not increase the risk of early dislocation after primary total hip arthroplasty using 36-mm heads – PMC
- Doctor when can I drive? A systematic review and meta-analysis of return to driving after total hip arthroplasty – Hip International
- Assistive devices, hip precautions, environmental modifications and training to prevent dislocation and improve function after hip arthroplasty – PMC
- Activities After Total Hip Replacement – OrthoInfo, AAOS
- Do Hip Precautions Matter After Posterior Approach Total Hip Arthroplasty With Capsular Repair? A Randomized Control Trial – The Journal of Arthroplasty
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها