مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل لگن و بهبودی هفته به هفته

بعد از جراحی تعویض مفصل لگن، برخلاف تصور رایج، بیمار نیازی به استراحت طولانی در بستر ندارد و هرچه بیشتر راه برود بهتر است. بیمار معمولاً یکی دو روز بعد از عمل در بیمارستان می‌ماند و از روز دوم با کمک واکر یا عصا شروع به راه‌رفتن می‌کند.

در هفته‌ی اول باید زمان دراز کشیدن کاهش یابد و بیشتر وقت بین نشستن روی تخت و صندلی تقسیم شود. در هفته‌ی دوم درد به‌شدت کم می‌شود و بخیه‌ها کشیده می‌شوند. در هفته‌های سوم و چهارم اغلب بیماران می‌توانند واکر یا عصا را کنار بگذارند.

در ماه دوم بیشتر فعالیت‌های روزانه به‌صورت مستقل انجام می‌شوند و بیماران با کار سبک می‌توانند به کار برگردند. لنگش باقی‌مانده که ناشی از ضعف عضلات لگن است معمولاً طی دو تا شش ماه با نرمش و راه‌رفتن برطرف می‌شود.

سرعت بهبودی به سن بیمار هم بستگی دارد، به‌طوری که بیماران جوان‌تر سریع‌تر بهبود می‌یابند. رانندگی معمولاً بعد از یک ماه، شنا بعد از دو ماه، و دویدن بعد از سه ماه (با رفع لنگش) امکان‌پذیر است. هر بیمار باید جزئیات دوره‌ی نقاهت خود را با پزشک جراح مشورت کند، چون این روند بسته به نوع جراحی و شرایط هر فرد متفاوت است.

بعد از بهبودی، زندگی بیمار به روال عادی برمیگردد و بیشتر افراد میتوانند ورزش کنند، سفر بروند و به کار خود برگردند. نشستن روی زمین و رکوع و سجده کامل تا سه ماه توصیه نمیشود و بعد از آن هم فقط با اجازه جراح ممکن است. برای خوابیدن هم همیشه باید از تخت استفاده کرد.

منظور از مدت استراحت بعد از تعویض مفصل لگن، خوابیدن در رختخواب نیست. بیمار از روز اول راه می‌رود و بیشتر محدودیت‌ها مثل نشستن روی صندلی کوتاه، پا روی پا انداختن و رانندگی موقت‌اند و به هفته‌های اول مربوط می‌شوند.

بسیاری از بیماران فکر میکنند بعد از جراحی باید مدتی در بستر بخوابند در حالیکه بیماران بعد از تعویض مفصل نیازی به دراز کشیدن بیش از انسان های دیگر ندارند و در غالب موارد هر چه بیشتر راه بروند بهتر است.

قبل از هر چیز دانستن این نکته بسیار مهم است که مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل و نحوه گذران دوره نقاهت بعد از جراحی تا حدود زیادی بسته به وضعیت جسمی بیمار، تکنیک جراحی و نوع جراحی تعویض مفصل و تبحر جراح دارد.

پس اینطور نیست که همه بیماران بعد از جراحی یک سیر مشخص و ثابت را طی کنند. ولی نکته مهم در این مدت، توجه به دستورات پزشک و انجام تمرینات و ورزش های لازم و صبر کافی برای بهبودی کامل است.

اگر عمل شما جراحی شکستگی لگن بوده و نه تعویض مفصل برنامه ریزی شده، زمان راه افتادن و مراقبت ها کمی فرق دارد و در مقاله مراقبت بعد از عمل شکستگی لگن در سالمندان آمده است.

اگر وقت خواندن مقاله را ندارید میتوانید فیلم زیر را ببینید.

روز جراحی

عمل جراحی معمولا یک ساعت یا یک ساعت و نیم طول میکشد ولی در بعضی موارد که جراحی پیچیده تری لازم میشود طول زمان جراحی ممکن است به دو تا سه برابر این میزان هم افزایش پیدا کند.

یک متاآنالیز روی 630675 جراحی تعویض مفصل ران در 35 مطالعه میانگین مدت جراحی را 93 دقیقه گزارش کرده و نشان داده این عدد در بیش از 15 سال گذشته تقریبا ثابت مانده است.

معمولا بیمار را یک تا دو ساعت قبل از شروع جراحی به اطاق عمل منتقل میکنند و بعد از انجام جراحی هم بیمار یکی دو ساعت در ریکاوری اطاق عمل تحت نظر قرار گرفته و سپس به بخش منتقل میشود.

ترجیح داده میشود بلافاصله بعد از جراحی، حرکات ملایم پا و تمرینات تنفس عمیق برای پیشگیری از عوارض شروع ‌شوند.

روز اول جراحی

بعد از جراحی، بیمار یکی دو روز در بیمارستان میماند. در این مدت سه کار عمده برای بیمار انجام میشود.

• داروهای مسکن قوی به بیمار داده میشود تا درد بعد از جراحی کم شود
• آنتی بیوتیک های تزریقی به بیمار داده میشود تا احتمال عفونت بعد از جراحی کاهش یابد
• به بیمار یاد داده میشود که چگونه راه برود و در دوران بعد از جراحی چگونه از خود مراقبت کند

مراقبت‌های لازم در تمام این دوره، از مراقبت از زخم تا علائم هشداردهنده عفونت و لخته، در مقاله مراقبتهای بعد تعویض مفصل لگن نوشته شده است.

مدت بستری طی یک دهه گذشته به‌شدت کوتاه شده است.

گزارش سالانه ثبت ملی تعویض مفصل امریکا میانگین مدت بستری بعد از تعویض مفصل ران را در سال 2023 برابر 1.1 روز اعلام کرده، در حالی که همین عدد در سال 2012 برابر 3 روز بود.
در مطالعه‌ای دیگر در چند مرکز روی 19977 جراحی تعویض مفصل ران هم متوسط مدت بستری از 3 روز در سال 2010 به یک روز در سال 2017 رسیده است.

روز دوم و سوم

معمولا روز بعد از جراحی، بیمار تشویق میشود تا راه برود. این راه رفتن در ابتدا معمولا با کمک واکر یا دو عصای زیر بغل است.

متاآنالیزی روی پنج کارآزمایی بالینی و 622 بیمار نشان داد بیمارانی که در 24 ساعت اول بعد از جراحی از تخت بلند میشوند به‌طور میانگین 1.8 روز زودتر از بیمارستان مرخص میشوند، آن هم بدون هیچ افزایشی در عوارض.

اولین تلاش برای راه رفتن بعد از جراحی به کمک یک فیزیوتراپ انجام میشود. فیزیوتراپ به بیمار یاد میدهد چگونه با واکر یا عصای زیر بغل راه برود و چگونه از صندلی و تخت و توالت فرنگی استفاده کند.

معمولا به بیمار اجازه داده میشود که موقع راه رفتن با واکر یا عصا هر دو پای خود را بر روی زمین گذاشته و به آنها فشار وزن را وارد کند ولی در بعضی موارد به بیمار توصیه میشود که موقع راه رفتن با واکر پای عمل شده را تا مدتی بر روی زمین فشار ندهد. مثلا در مواقعی که جراحی رویژن انجام شده است.

جراحی رویژن به مواردی میگویند که بیمار قبلا یک مفصل مصنوعی داشته که به دلایلی دچار مشکل شده و جراح باید آن مفصل را از بدن بیمار خارج کرده و مفصل جدیدی را کار بگذارد.

مثال دیگر مواردی است که مفصل ران بیمار خرابی خیلی شدیدی داشته و پزشک جراح برای او از پیوند استخوان یا روش های پیچیده دیگر استفاده کرده است.

اینکه بیمار در دوره نقاهت بعد از تعویض مفصل، چند روز بعد از جراحی میتواند راه برود و موقع راه رفتن به چه اندازه میتواند بر روی پای جراحی شده فشار وارد کند و چه موقع میتواند عصار را کنار بگذارد بسته به بیمار و نوع جراحی تعویض مفصل متفاوت بوده و باید به توسط پزشک معالج مشخص شود.

در جراحی های اولیه تعویض مفصل معمولا میزان و مدت راه رفتن به اختیار بیمار است. وی هر اندازه که میتواند و توان دارد و مشکلی ندارد میتواند راه برود. قطعا در روزهای اول بعد از جراحی این مدت و میزان کم است ولی به تدریج بیشتر میشود.

بسته به میزان بهبودی، بیمار معمولا در روز دوم یا سوم بعد از عمل از بیمارستان مرخص میشود. گرچه داشتن همراه در بیمارستان ضروری نیست ولی بهتر است وجود داشته باشد. برای مرخص شدن از بیمارستان هم یک همراه لازم است

هفته اول بعد از جراحی

بسیاری از بیماران میپرسند آیا در مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل نیاز دارند تا کسی در منزل از ایشان مراقبت کند یا خیر. توانایی انجام دادن کارهای شخصی در منزل تا حدود زیادی بسته به توان راه رفتن و نداشتن درد است.

معمولا بیمار حدود دو هفته در منزل به کمک یک نفر نیاز دارد. بیمارانی که برای راه رفتن از واکر استفاده می‌کنند ممکن است تا دو سه هفته نتوانند همزمان دست خود را برای کارهایی مثل غذا درست کردن آزاد کنند و در این مدت بهتر است کسی برای کارهای آشپزخانه کمکشان کند.

بعد از جراحی، بیمار در محل عمل شده قدری درد دارد که به علت زخم جراحی است. شدت این درد بعد از گذشت دو سه روز از جراحی تا حدود قابل ملاحظه ای کم میشود. وقتی درد کم شود بیمار راحت تر میتواند به زندگی عادی خود برگردد.

درد محل جراحی در بعضی بیماران بسیار کم است و در بعضی دیگر ممکن است بیشتر باشد که بسته به نوع جراحی و تحمل بیمار به درد متفاوت است. هرچه شدت درد کمتر شود بیمار راحت تر میتواند راه برود. وقتی بیمار بتواند راحت تر راه برود میتواند کارهای شخصی خود را بهتر انجام دهد.

بعد از مرخص شدن بیمار از بیمارستان شدت درد محل جراحی معمولا به سرعت کم میشود ولی قدری درد ممکن است تا دو سه هفته وجود داشته باشد.

سیر درد بعد از جراحی یکنواخت نیست. مطالعه‌ای روی 103 بیمار نشان داد درد در هفته اول کم میشود، بین روز 9 تا 12 به‌دلیل افزایش تحرک بیمار یک افزایش گذرا دارد و بعد تا هفته چهارم به‌طور پیوسته کاهش پیدا میکند. پس بیشتر شدن موقتی درد در روزهای دهم تا دوازدهم پدیده‌ای شناخته‌شده است و به معنای بد پیش رفتن جراحی نیست.

بیماران معمولا میتوانند بعد ازگذشت دو سه روز از جراحی روی زخم را پانسمان ضد آب گذاشته و به حمام بروند. البته زیر دوش میتوانند بروند ولی توصیه میشود تا یک ماه از وان استفاده نشود.

بیمار باید در منزل تا جایی که میتواند راه برود.

در مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل لگن در هفته اول و وقتی بیمار به منزل رفت، در اوقات روز باید سعی کند زمان دراز کشیدن را کم کند. بهتر است نیمی از زمان بیداری بیمار در تخت در حالت نشسته باشد و در نیمی دیگر روی صندلی بنشیند. خوابیدن و درازکشیدن فقط برای استراحت شبانه است.

در طول روز باید حرکات نرمشی و ورزشی که پزشک و فیزیوتراپ به او آموزش داده را انجام بدهد و مسافت های کوتاه را با واکر یا عصا راه برود.

در این دوران بیمار میتواند از توالت فرنگی استفاده کند و لازم است تا احتیاط های بعد از عمل رعایت شوند.

جزئیات کامل طرز درست نشستن و ایستادن بعد از تعویض مفصل لگن در مقاله جداگانه‌ای توضیح داده شده است.

هفته دوم بعد از جراحی

در مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل در هفته دوم بعد از جراحی بیمار معمولا نیازی به استفاده از تخت در طول روز ندارد و میتواند تمام روز را در صندلی بنشیند و راه برود.

درد بعد از جراحی در هفته دوم یا بسیار کم است یا وجود ندارد. تمرینات و ورزش های بعد از جراحی به میزان بیشتری باید انجام شوند.

در هفته دوم همچنان باید روی زخم با پانسمان پوشیده باشد ولی حمام رفتن ایرادی ندارد. در انتهای هفته دوم بخیه ها کشیده میشوند.

هفته سوم و چهارم بعد از جراحی

در مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل لگن در هفته های سوم و چهارم تورم و سفتی در ناحیه جراحی به میزان زیادی کم میشود.

غالب بیماران میتوانند در این دوران بتدریج واکر یا عصا را کنار بگذارند و بدون کمک آنها راه بروند. البته این زمان متغیر بوده و بسته به نوع بیماری که منجر به جراحی شده، اولیه یا رویژن بودن جراحی، تکنیک جراحی، نوع مفصل مصنوعی بکار رفته شده، توانایی های بیمار و عوامل دیگر متفاوت است.

در این دوران بیمار باید تمرینات ورزشی که از قبل به او آموزش داده شده را بیشتر انجام دهد تا عضلات لگن او بیشتر تقویت شود. این کار به بهتر راه رفتن کمک میکند.

برنامه این تمرینات و نقش فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل لگن در مقاله جداگانه‌ای آمده است.

بعضی بیماران میتوانند بعد از خروج بخیه واکر را کنار گذاشته و بدون آن راه بروند. در بعضی دیگر ممکن است لازم باشد تا بیمار برای مدتی از یک عصای مچی استفاده کند تا زمانی که قدرت و تعادل کافی را برای راه رفتن مستقل پیدا کند.

در یک مطالعه که زمان کنار گذاشتن داوطلبانه تمام وسایل کمکی راه رفتن را اندازه گرفت، این زمان به‌طور میانگین 22 روز در بیماران با برش از جلو و 28 روز در بیماران با برش از پشت بود، یعنی همان محدوده هفته سوم تا چهارم.

ماه دوم بعد از جراحی

در ماه دوم بیمار میتواند بسیاری از فعالیت های روزانه خود را بصورت مستقل انجام دهد. غالب بیمارانی که کار سبک دارند در ماه دوم بعد از جراحی میتوانند به کار خود برگردند. البته خیلی از بیماران بسته به نظر پزشک میتوانند در هفته سوم بعد از جراحی هم به کار برگردند.

در این دوران پیاده روی منظم و روزانه بسیار مفید است و بیمار تشویق میشود که هرچه میتواند راه برود.

مطالعات حرکت‌شناسی نشان میدهند سرعت راه رفتن بیماران به‌طور میانگین تا هفته نهم بعد از عمل به حدود یک متر بر ثانیه بازمیگردد و بازگشت کامل الگوی راه رفتن به سطح پیش از جراحی معمولا حدود هفته دهم رخ میدهد.

نکات تغذیه درست برای جراحی تعویض مفصل هم در همین دوره اهمیت دارد.

تمرینات ورزشی طبی در این دوران باید باز هم بیشتر شوند.

ماه سوم تا ششم بعد از جراحی

در این زمان غالب بیماران میتوانند فعالیت های عادی زندگی را انجام دهند.

بعد از کنار گذاشتن عصا یا واکر بیمار تا چند ماه بعد از جراحی قدری لنگش دارد که به علت ضعف عضلات لگن است. با کمک نرمش های طبی که بیمار بعد از جراحی انجام میدهد و همچنین راه رفتن، بتدریج عضلات لگن تقویت شده و با قویتر شدن این عضلات لنگش کم کم از بین میرود.

از بین رفتن کامل لنگش در بعضی بیماران ممکن است دو ماه و در بعضی دیگر شش ماه طول بکشد.

علت این تفاوت، سرعت برگشت قدرت عضلات دورکننده لگن است. متاآنالیزی روی 19 مطالعه و 875 نفر نشان داد قدرت این عضلات در ماه 4 تا 6 حدود 20.2 درصد، در ماه 9 تا 12 حدود 29.6 درصد و در ماه 18 تا 24 حدود 49.8 درصد نسبت به قبل از جراحی بیشتر میشود.

البته اگر بد راه رفتن بیمار علت دیگری بجز خرابی مفصل ران داشته باشد ممکن است قدری از لنگش باقی بماند. با این حال قسمت اعظم لنگیدن و بد راه رفتن بعد از عمل از بین میرود.

در این دوران فرد تشویق میشود که در استخر شنا کند تا عضلات لگن او بیشتر تقویت شوند. افراد تشویق میشوند تا زیاد راه بروند.

شش ماه تا یک سال بعد از جراحی

خیلی از بیماران تصور میکنند بعد از شش ماه، هرچه قرار بوده بهتر شود شده است، ولی داده‌های علمی خلاف این را نشان میدهد.

در پژوهشی که میزان عملکرد مفصل ران را از قبل از جراحی تا دو سال بعد بررسی کرد، میانگین نمره آکسفورد لگن (یکی از روش های بررسی عملکرد مفصل ران) از 18 قبل از جراحی به 33.8 در هفته ششم، 40.2 در ماه ششم و 41 در پایان سال اول رسید، یعنی بین ماه ششم و پایان سال اول هنوز بهبودی قابل توجهی اتفاق افتاده است.

همین پژوهش نشان داد بعد از پایان سال اول دیگر تغییر مهمی دیده نمیشود، پس سال اول عملا سقف بهبودی است نه شش ماه اول.

اندازه‌گیری‌های دیگر هم همین را تایید میکنند. در مطالعه‌ای روی 1898 بیمار که فعالیت روزانه آنها با حسگر ثبت شد، تعداد قدم روزانه سه ماه و تعداد طبقه پله یک سال کامل طول کشید تا به حد بهبودی قابل ملاحظه ای برسد و کیفیت راه رفتن حتی تا پایان سال اول هم به آن حد نرسیده بود.

قدرت عضلات دورکننده لگن، یعنی همان عضلاتی که لنگش به ضعف آنها مربوط است، دیرتر از همه برمیگردد.

طبق یک متاآنالیز روی 19 مطالعه و 875 نفر، قدرت این عضلات در ماه 9 تا 12 بعد از جراحی حدود 29.6 درصد و در ماه 18 تا 24 حدود 49.8 درصد نسبت به قبل از جراحی افزایش پیدا میکند، یعنی تقویت این عضلات تا دو سال ادامه دارد. به همین دلیل ادامه دادن نرمش‌های تقویتی بعد از ماه ششم همچنان ارزش دارد.

از نظر رضایت بیمار، بررسی روی 597 مورد جراحی نشان داد 74 درصد بیماران در ماه سوم، 85 درصد در پایان سال اول و 86 درصد در پایان سال دوم وضعیت مفصل خود را در حد قابل قبول ارزیابی کرده‌اند. یعنی بخش قابل توجهی از رضایت نهایی بین ماه سوم و پایان سال اول به‌دست می‌آید.

مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل لگن

بعد از جراحی تعویض مفصل بیمار نیاز به خوابیدن ندارد. معمولا بیماران تشویق میشوند که تا آنجا که میتوانند راه بروند. در روزهای اول بعد از جراحی بیمار کمتر راه میرود ولی بتدریج که درد محل جراحی کم شده و توانایی بیمار بهتر میشود مدت زمان راه رفتن هم افزایش پیدا میکند.

پس منظور از مدت استراحت، دوره نقاهت است نه خوابیدن در رختخواب. بیشتر بیماران در دو تا شش هفته اول با واکر یا عصا راه میروند، حدود شش هفته بعد کارهای سبک روزمره و رانندگی را از سر میگیرند و بهبودی کامل قدرت عضلات بین سه ماه تا یک سال طول میکشد.

برگشت به کار بعد از جراحی تعویض مفصل

خیلی از بیماران از طول درمان جراحی تعویض مفصل لگن  سوال میکنند و بیشتر منظورشان اینست که مدت استراحت چقدر است و چه مدت بعد از جراحی میتوانند به کار خود برگردند.

این زمان بسته به نوع جراحی و شغل بیمار متفاوت است.

اگر کار بیمار بصورت نشسته باشد به محض اینکه درد ناحیه لگن کم شد بیمار میتواند به کار خود برگردد ولی در مورد کارهایی که نیاز به ایستادن و راه رفتن دارد بیمار ابتدا باید بتواند توانایی راه رفتن بدون عصا را بدست آورد و لنگش او موقع راه رفتن کم شود تا بعد از آن بتواند به کار برگردد. این مدت میتواند از یک ماه تا بیش از شش ماه متفاوت باشد.

برای مثال، بیمار با کار نشسته معمولا چند روز بعد از جراحی و حتی همراه با واکر یا عصا می‌تواند سر کار حاضر شود، هرچند اگر ترجیح بدهد بدون وسیله کمکی برگردد باید حدود دو سه هفته صبر کند. شغلی که نیاز به راه رفتن مکرر دارد معمولا حدود یک ماه و نیم زمان می‌برد و شغلی که نیاز به بالا و پایین رفتن مکرر از پله دارد ممکن است تا حدود دو ماه طول بکشد.

متاآنالیزی روی 48 مطالعه و 9267 بیمار نشان داد 87.9 درصد بیمارانی که پیش از جراحی شاغل بوده‌اند به کار خود برمیگردند و زمان معمول این بازگشت حدود 10 تا 12 هفته است. همین بررسی تایید کرد میزان بازگشت به کار در مشاغل نشسته به‌طور قابل توجهی بالاتر از مشاغل نیازمند فعالیت بدنی سنگین است.

یک مطالعه گسترده دیگر در مورد بازگشت به کار بعد از تعویض مفصل لگن و زانو نشان داد بازه بازگشت به کار بین بیماران مختلف از حدود 1 هفته تا نزدیک به 14 هفته متغیر است، که نشان‌دهنده تاثیر زیاد عواملی مانند نوع شغل، سن و روند فردی بهبودی بر طول دوره نقاهت است.

در پایان مجددا ذکر میکنم که شرایطی که در مورد دوره نقاهت تعویض مفصل و مدت استراحت توضیح داده شد در هر بیماری ممکن است با بیمار دیگر فرق داشته باشد.

نوع جراحی، شدت بیماری اولیه، وجود بیماری های زمینه ای در بیمار، نوع مفصل مصنوعی استفاده شده و بسیار عوامل دیگر میتوانند شرایط را تغییر دهند. بنابراین بیمار باید قبل از هر چیز به توصیه های پزشک جراح توجه کند و مراقبت های بعد از جراحی را با توصیه وی انجام دهد.

چه عواملی طول دوره نقاهت را تعیین میکند

طول دوره نقاهت عدد ثابتی نیست و چند عامل مشخص آن را جابجا میکنند.

اگر هنوز در مرحله‌ی تصمیم‌گیری هستید، مراحل عمل و فایده‌هایش را در راهنمای تعویض مفصل لگن یک‌جا توضیح داده‌ام.

سن. علاوه بر آنچه در بخش بعد درباره سن گفته شده، یک بررسی روی 32 مطالعه در نشریه JBJS نشان داد در مسن‌ترین گروه‌های بیماران، مدت بستری در بیمارستان بین 0.6 تا 3.1 روز بیشتر از بقیه است، ولی کاهش درد و بهبود فعالیت روزمره در آنها هم به‌دست می‌آید و رضایت بیمار بالا میماند.

وزن بدن. طبق بررسی 8973 مورد جراحی تعویض مفصل ران در یک مرکز مهم جراحی، کمترین مدت بستری مربوط به بیماران با BMI حدود 25 تا 35 بود و با بالاتر رفتن وزن، مدت بستری و هزینه درمان هر دو افزایش پیدا میکرد.

در مطالعه‌ای جداگانه روی 1565 جراحی تعویض مفصل ران، میزان عوارض 30 روز اول در بیماران با چاقی شدید 8.9 درصد در برابر 2.4 درصد در بیماران با وزن طبیعی بود و مدت خود جراحی هم 79 دقیقه در برابر 70 دقیقه.

بیماری‌های زمینه‌ای. در بررسی 441 جراحی تعویض مفصل ران و زانو بر اساس درجه‌بندی وضعیت عمومی بیمار، بیماران با وضعیت عمومی متوسط 4.8 روز و بیماران با بیماری زمینه‌ای شدیدتر 6.5 روز در بیمارستان ماندند. دیابت هم اثر مستقل خودش را دارد، تحلیل 2467215 جراحی تعویض مفصل ران نشان داد دیابت به‌تنهایی احتمال طولانی شدن بستری را 38 درصد بالا میبرد.

وضعیت بیمار پیش از جراحی. در مطالعه‌ای روی 223 بیمار تعویض مفصل ران، وضعیت عملکردی بیمار قبل از عمل ثابت‌ترین فاکتوری است که براساس آن میتوان وضعیت او در ماه سوم بعد از عمل را پیش بینی کرد، یعنی هرچه بیمار با مفصل خراب‌تری جراحی کند، دوره نقاهت او هم کندتر پیش میرود. این یکی از دلایلی است که به تعویق انداختن جراحی توصیه نمیشود.

تکنیک جراحی. طبق متاآنالیزی روی 24 کارآزمایی بالینی و 2010 بیمار، برش از جلو نسبت به برش از پشت مدت بستری را حدود 0.33 روز کوتاه‌تر و نمره عملکرد مفصل را در هفته ششم حدود 8 نمره بهتر میکند، ولی مدت خود جراحی را حدود 17 دقیقه طولانی‌تر میکند و تفاوتی در میزان دررفتگی، شکستگی اطراف پروتز و لخته ایجاد نمیکند.

نکته مهم اینکه یک مطالعه روی 120 بیمار نشان داد این برتری موقتی است و در ماه ششم عملکرد هر دو گروه یکسان میشود، یعنی روش جراحی سرعت شروع بهبودی را عوض میکند نه نتیجه نهایی را.

مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل لگن به سن وابسته است

سرعت بهبودی بعد از جراحی ارتباط مستقیمی با سن بیمار دارد. هرچه بیمار جوانتر باشد سریعتر بهبود پیدا کرده و نیاز به مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل کمتر میشود.

یک بیمار 25 ساله بعد از دو هفته از جراحی معمولا بسرعت بهبود یافته و غالبا میتواند بدون عصا راه برود در حالیکه یک بیمار 60 ساله ممکن است به یک ماه و یک بیمار 80 ساله به دو ماه کمک واکر نیاز داشته باشد.

بعد از جراحی چه زمان میتوانم

رانندگی کنم. معمولا بعد از گذشت یک ماه از جراحی تعویض مفصل میتوان رانندگی کرد.

متاآنالیزی روی 14 مطالعه درباره زمان بازگشت به رانندگی نشان داد سرعت واکنش پا روی پدال ترمز تا هفته ششم بعد از جراحی از سطح قبل از عمل هم بهتر میشود و خود بیماران به‌طور میانگین حدود 33 روز بعد از جراحی رانندگی را از سر میگیرند، یعنی همان حدود یک ماه.

فعالیت جنسی داشته باشم. در یک ماه اول به شرط اینکه مفصل ران خم نشود ایرادی ندارد و بعد از آن هم در صورتی که زاویه بین ران و تنه از زاویه 90 درجه کمتر نشود بلامانع است.

با هواپیما سفر کنم. بهتر است در شش هفته اول بعد از جراحی پرواز نکنید و بعد از آن هم تا سه ماه توصیه میشود پرواز طولانی تر از دو ساعت نداشته باشید. بعد از سه ماه توصیه میشود در موقع پرواز بعد از اجازه خلبان به بازکردن کمربند ایمنی، هر نیم ساعت در راهرو هواپیما راه بروید. این کار خطر لخته شدن خون در ساق شما را کم میکند.

شنا کنم. بعد از گذشت دو ماه از جراحی میتوانید شنا کنید و توصیه هم میشود این کار را انجام دهید.

پیاده روی کنم. از ماه دوم بعد از جراحی بعد از مشورت با پزشک، توصیه میشود در خارج از منزل پیاده روی کنید.

معیار ساده برای شروع پیاده‌روی بیرون از منزل این است که بیمار بتواند حداقل ده دقیقه با واکر و با پایداری کامل در داخل منزل راه برود. نیازی نیست پیاده‌روی بیرون حتما بدون واکر یا عصا باشد. بهتر است در چند روز اول یک نفر بیمار را در بیرون از منزل همراهی کند.

از پله استفاده کنم. هر وقت توانستید روی زمین صاف با تعادل راه بروید میتوانید از پله هم استفاده کنید. حتی زمانی که برای راه رفتن از عصا استفاده میکنید.

دویدن بعد از جراحی. وقتی لنگش شما از بین رفت و بعد از گذشت سه ماه از جراحی میتوانید بدوید. اول از مسافت های کم شروع کنید و بعد آن را بتدریج بیشتر کنید.

یک متاآنالیز بر روی بازگشت به ورزش بعد از تعویض مفصل ران نشان داد حدود 82 درصد بیماران به ورزش برمیگردند و این بازگشت معمولا در شش ماه اول اتفاق می‌افتد، ولی رسیدن به سطح ورزشی قبل از جراحی در ورزش‌های کم‌برخورد و متوسط بین 7 تا 12 ماه طول میکشد.

مدت استراحت پس از عمل تعویض مفصل لگن که البته به معنای دراز کشیدن نیست، بسته به روند بهبودی بیمار متفاوت است ولی معمولا بیماران میتوانند بعد از گذشت چند هفته از جراحی بدون کمک راه بروند و به سر کار سبک خود برگردند و بعد از چند ماه تقریبا همه کارهای معمولی روزانه را انجام دهند.

البته هر بیمار باید در مورد جزئیات بعد از عمل،  اول با پزشک جراح خود مشورت کند، به گفته های او توجه کند و مراقبت های بعد از جراحی را با توصیه وی انجام دهد.

زندگی بعد از تعویض مفصل لگن چگونه است

تصور خیلی از افراد اینست که زندگی بعد از تعویض مفصل لگن از روال عادی خارج میشود و آنها محدودیت های زیادی خواهند داشت. این فکر کاملا اشتباه است و در عمل عکس آن اتفاق میفتد.

بعد از یک جراحی موفق توانایی های حرکتی بیمار بسیار بهتر خواهد شد، روال زندگی عادی خواهد شد و غالب افراد میتوانند تقریبا هر کاری که همسالان آنها انجام میدهند را انجام دهند.

زندگی بعد از تعویض مفصل ران بسیار روان و عادی جریان پیدا خواهد کرد. بیمار میتواند ورزش کند، رانندگی کند، کوهنوردی کند، و خانم ها میتوانند باردار شوند و بسیاری از آنها میتوانند زایمان طبیعی داشته باشند.

جزئیات کامل بارداری و زایمان بعد از تعویض مفصل لگن و نکاتی که خانم ها باید رعایت کنند در مقاله ای جداگانه توضیح داده شده است.

با این حال مفصل مصنوعی که در لگن کار گذاشته میشود یک سیستم مکانیکی است و تحت فشار زیاد فرسوده میشود، همانگونه که مفصل طبیعی خود بیمار فرسوده شده است. پس برای دوام و عمر بیشتر مفصل مصنوعی و کاهش عوارضی مانند شکستگی اطراف پروتز، بعد از جراحی باید به نکاتی توجه کرد.

مهمترین عوامل تاثیرگذار در نتایج جراحی تعویض مفصل لگن، تبحر جراح، کیفیت مفصل مصنوعی، کیفیت مراقبت های بیمارستانی و همکاری بیمار با پزشک است. بیمار باید روش درست مراقبت از زخم جراحی را یاد بگیرد و بداند بخصوص در هفته های ابتدایی بعد از جراحی چگونه از بروز لخته و آمبولی بعد از عمل پیشگیری کند.

محدودیت‌های بعد از تعویض مفصل لگن

بیشتر محدودیت ها موقت هستند و به شش تا دوازده هفته اول بعد از جراحی مربوط میشوند. در این مدت این نکات را رعایت کنید:

• روی صندلی خیلی کوتاه ننشینید و ران را بیش از حد خم نکنید. برای توالت فرنگی از بالابر نشیمن استفاده کنید.
• پاها را روی هم نیندازید و موقع خوابیدن به پهلو یک بالش بین دو زانو بگذارید.
• در پله با پای سالم بالا بروید و با پای عمل شده پایین بیایید و همیشه نرده را بگیرید.
• تا وقتی مسکن قوی مصرف میکنید و نمیتوانید سریع پا را روی ترمز بگذارید رانندگی نکنید.
• از ورزش های پربرخورد مثل دویدن طولانی و فوتبال پرهیز کنید. پیاده روی، شنا و دوچرخه ثابت مجاز است.

اینکه کدام حرکت برای شما محدودیت دارد به روش جراحی هم بستگی دارد و در روش قدامی یا از جلو محدودیت خم کردن ران کمتر است. جزئیات را در مقاله های نشستن بعد از تعویض مفصل لگن و مراقبت بعد از تعویض مفصل لگن بخوانید.

نشستن و خوابیدن روی زمین بعد از تعویض مفصل لگن

نشستن روی زمین در سه ماه اول بعد از جراحی به هیچ وجه توصیه نمیشود. موقع نشستن روی زمین و بلند شدن از آن زاویه بین تنه و ران خیلی کم میشود و همین خطر دررفتگی مفصل مصنوعی را بالا میبرد.

بعد از سه ماه بعضی بیماران با اجازه جراح خود میتوانند روی زمین بنشینند، به شرط اینکه چهارزانو ننشینند و برای نشستن و برخاستن از یک چهارپایه کوتاه کمک بگیرند. روش قدم به قدم این کار در مقاله نشستن روی زمین بعد از تعویض مفصل لگن آمده است.

برای خوابیدن هم همیشه از تخت استفاده کنید و روی زمین نخوابید، چون برای دراز کشیدن روی زمین اول باید روی زمین نشست و بعد هم از آن بلند شد. وضعیت درست خواب در مقاله خوابیدن بعد از تعویض مفصل لگن توضیح داده شده است.

نماز خواندن بعد از تعویض مفصل لگن

رکوع و سجده هم مثل نشستن روی زمین ران را بیش از 90 درجه نسبت به تنه خم میکنند. به همین دلیل بهتر است بیمار در سه ماه اول بعد از جراحی نماز را روی صندلی بخواند و برای رکوع و سجده فقط سر و تنه را کمی به جلو خم کند.

بعد از سه ماه خواندن نماز به شکل معمول، مانند نشستن روی زمین، فقط با اجازه جراح ممکن است، چون توانایی انجام آن در همه بیماران یکسان نیست.

نشستن طولانی پشت میز

جراحی تعویض مفصل لگن منافاتی با نشستن طولانی ندارد و کسی که کار پشت میزی دارد بعد از جراحی هم میتواند به همان کار ادامه دهد. البته به هیچ کس توصیه نمیشود بیش از نیم ساعت یکجا و بیحرکت بنشیند. بهتر است هر نیم ساعت یک دقیقه از جای خود بلند شوید و چند قدم راه بروید.

کار و سفر بعد از تعویض مفصل لگن

زمان برگشت به کار بسته به نوع شغل از چند روز تا حدود دو ماه است که در بخش «برگشت به کار بعد از جراحی تعویض مفصل» توضیح داده شد. زمان رانندگی، سفر با هواپیما و فعالیت جنسی هم در بخش «بعد از جراحی چه زمان میتوانم» آمده است.

مفصل مصنوعی لگن فلز دارد و ممکن است موقع عبور از دروازه کنترل فرودگاه آلارم آن به صدا درآید. بهتر است پیش از سفر از جراح خود گواهی بگیرید که در بدن شما مفصل مصنوعی وجود دارد.

علائم هشداری که باید فورا با پزشک تماس بگیرید

با اینکه بیشتر بیماران دوره نقاهت را بدون مشکل جدی پشت سر میگذارند، دو عارضه مهم بعد از تعویض مفصل لگن نیاز به توجه فوری دارند: عفونت محل جراحی و لخته خون وریدی (DVT).

عفونت عمقی محل جراحی نسبتا نادر است.

در یک مطالعه روی بیش از 22000 بیمار تحت تعویض مفصل لگن، بروز عفونت عمقی زودهنگام محل جراحی طی 90 روز اول تنها 0.2 درصد بود، اما در صورت بروز، تشخیص و درمان سریع اهمیت زیادی دارد.

علائم هشدار عفونت عبارتند از تب بالای 38 درجه سانتی‌گراد، درد یا حساسیت موضعی فزاینده، قرمزی و گرمی اطراف زخم، و ترشح چرکی یا آبسه در محل برش. مشاهده هر یک از این علائم باید بلافاصله به جراح اطلاع داده شود.

لخته خون وریدی (DVT) عارضه‌ای است که باید جدی گرفته شود. در یک مطالعه بالینی روی بیماران تعویض مفصل لگن، میزان بروز لخته خون وریدی در اندام تحتانی نزدیک به 19.8 درصد بیماران گزارش شد و استراحت مطلق طولانی‌تر از سه روز در بستر با افزایش این خطر همراه بود.

علائم هشدار DVT شامل تورم اندام، درد، افزایش دمای پوست و تغییر رنگ پوست ساق یا ران است. رعایت برنامه حرکتی زودهنگام تجویزشده توسط پزشک، نقش مهمی در کاهش این خطر دارد.

در صورت مشاهده هر یک از علائم بالا، تماس فوری با جراح یا مراجعه به اورژانس توصیه میشود و نباید منتظر نوبت ویزیت بعدی ماند.

منابع علمی این مقاله

• Recovery of physical functioning after total hip arthroplasty: systematic review and meta-analysis of the literature – Physical Therapy
• Early return to activity of daily living after total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis – Hip International
• Return to work following primary total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis – Journal of Orthopaedic Surgery and Research
• When does patient function “Plateau” after total joint arthroplasty? A cohort study – International Orthopaedics
• Recovery Curves for Patient Reported Outcomes and Physical Function After Total Hip Arthroplasty – The Journal of Arthroplasty
• Abductor Muscle Strength Deficit in Patients After Total Hip Arthroplasty: A Systematic Review and Meta-Analysis – The Journal of Arthroplasty
• Patient-acceptable symptom state for the Oxford Hip Score and Forgotten Joint Score at 3 months, 1 year, and 2 years following total hip arthroplasty – Acta Orthopaedica
• The Impact of Advanced Age on the Outcomes of Primary Total Hip and Knee Arthroplasty for Osteoarthritis: A Systematic Review – JBJS Reviews
• Obesity increases length of stay and direct medical costs in total hip arthroplasty – Clinical Orthopaedics and Related Research
• Predictors for Unfavorable Early Outcomes in Elective Total Hip Arthroplasty: Does Extreme Body Mass Index Matter? – BioMed Research International
• Enhanced recovery program – Impact of ASA grade on length of hospital stay in patients undergoing hip and knee arthroplasties – The Surgeon
• Association between diabetes mellitus and total hip arthroplasty outcomes: an observational study using the US National Inpatient Sample – BMJ Open
• Role of self-efficacy and social support in short-term recovery after total hip replacement: a prospective cohort study – Health and Quality of Life Outcomes
• Comparing direct anterior approach versus posterior approach or lateral approach in total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis – European Journal of Orthopaedic Surgery and Traumatology
• Comparison of Early Functional Recovery After Total Hip Arthroplasty Using a Direct Anterior or Posterolateral Approach: A Randomized Controlled Trial – The Journal of Arthroplasty
• Operative Times Have Remained Stable for Total Hip Arthroplasty for More Than 15 Years: Systematic Review of 630,675 Procedures – JBJS Open Access
• Highlights of the 2024 American Joint Replacement Registry Annual Report – Arthroplasty Today
• Improvement in fast-track hip and knee arthroplasty: a prospective multicentre study of 36,935 procedures from 2010 to 2017 – Scientific Reports
• Early mobilization following hip and knee arthroplasty: a systematic review of safety and effectiveness – Clinical Rehabilitation
• Direct anterior total hip arthroplasty yields more rapid voluntary cessation of all walking aids: a prospective, randomized clinical trial – The Journal of Arthroplasty
• Course of pain after total hip arthroplasty within a standardized pain management concept – Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery
• Doctor when can I drive? A systematic review and meta-analysis of return to driving after total hip arthroplasty – HIP International
• Return to Sports After Total Hip Arthroplasty: An Umbrella Review for Consensus Guidelines – The American Journal of Sports Medicine
• Total hip replacement: a systematic review and meta-analysis on mid-term quality of life – Osteoarthritis and Cartilage