برای بیشتر دردهای لگن و مفصل ران، اولین و درست‌ترین مراجعه به پزشک متخصص ارتوپدی است. ارتوپد با معاینه و عکس ساده علت را پیدا می‌کند و اگر مشکل پیچیده باشد یا جراحی لازم شود، بیمار را به فوق تخصص جراحی لگن می‌فرستد.
درد لگن همراه با تب، ناتوانی در راه رفتن بعد از زمین خوردن یا لنگیدن ناگهانی کودک اورژانس است و نباید منتظر نوبت مطب ماند. دردی که در چند مفصل با خشکی طولانی صبحگاهی همراه است بیشتر به روماتولوژی مربوط است.
درد زیر شکم در خانم‌ها که با قاعدگی یا ترشح همراه است کار متخصص زنان است. دردهای خفیف و مزمن بدون علامت هشدار را هم می‌توان با فیزیوتراپی شروع کرد و اگر بهتر نشد سراغ ارتوپد رفت.
درد لگن یک تشخیص نیست، یک علامت است. کلمه‌ی «لگن» در زبان روزمره هم برای مفصل ران به کار می‌رود، هم برای استخوان‌های لگن و هم برای ناحیه‌ی زیر شکم در خانم‌ها. به همین دلیل پزشکی که باید اول سراغش بروید به این بستگی دارد که درد دقیقا کجاست و با چه علائمی همراه است.
محل درد مهم‌ترین سرنخ است. طبق یک مقاله‌ی مروری درباره‌ی ارزیابی درد لگن در بزرگسالان، درد جلوی لگن و کشاله‌ی ران بیشتر از خود مفصل ران است، درد کنار لگن اغلب از تاندون‌ها و بورس روی برجستگی کنار ران، و درد پشت لگن بیشتر از کمر یا عضلات باسن. فهرست کامل علت‌ها در مقاله‌ی علت درد لگن آمده است.
کدام درد لگن اورژانسی است
در چند حالت باید مستقیم به اورژانس بیمارستان بروید، نه مطب.
- ناتوانی در راه رفتن یا گذاشتن وزن بدن روی پا بعد از زمین خوردن، به‌خصوص در سالمندان. این نشانه‌ی احتمالی شکستگی مفصل ران است.
- درد شدید مفصل ران همراه با تب و ناتوانی در حرکت دادن پا، که می‌تواند عفونت مفصل باشد.
- درد لگن یا لنگیدن ناگهانی در کودکی که از راه رفتن امتناع می‌کند، به‌خصوص اگر تب دارد.
- درد شدید و ناگهانی زیر شکم در خانم‌ها، به‌خصوص همراه با تاخیر در قاعدگی یا خونریزی.
دیر رسیدن به جراح در این موارد عارضه‌ی ماندگار دارد. در یک مطالعه روی 6638 بیمار بالای 60 سال با شکستگی لگن، کسانی که در 12 ساعت اول عمل شدند در 30 روز اول زنده‌ماندن بهتری داشتند.
در بررسی 20 بزرگسال با عفونت مفصل ران، 5 نفر یعنی 25 درصد نیاز به برداشتن کامل مفصل پیدا کردند و مهم‌ترین عامل آن مراجعه‌ی دیرتر از 3 هفته بعد از شروع علائم بود.
برای درد مفصل ران به دکتر ارتوپد مراجعه کنید
بیشتر دردهای لگن از خود مفصل ران، استخوان‌ها، تاندون‌ها و عضلات اطراف آن است و همه‌ی این‌ها در حیطه‌ی تخصص ارتوپدی قرار می‌گیرد. اگر درد با راه رفتن، بالا رفتن از پله یا پوشیدن جوراب و کفش بیشتر میشود، ارتوپد اولین پزشکی است که باید ببینید.
در افراد میانسال و سالمند شایع‌ترین علت این نوع درد آرتروز مفصل ران است. در جوانان و ورزشکاران گیر افتادگی مفصل ران و پارگی لابروم بیشتر دیده میشود.
درد کنار لگن که شب موقع خوابیدن به همان پهلو بدتر میشود اغلب از بورسیت یا تاندون‌های اطراف است. ارتوپد بعد از معاینه معمولا یک عکس ساده از لگن درخواست می‌کند و ام آر آی فقط وقتی لازم میشود که عکس ساده جواب را ندهد.
چه زمانی به فوق تخصص جراحی لگن مراجعه کنیم
فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران، ارتوپدی است که بعد از تخصص ارتوپدی یک دوره‌ی جداگانه فقط برای جراحی‌های لگن گذرانده است. برای بیشتر دردهای لگن لازم نیست مستقیم پیش او بروید، ولی در این موارد بهتر است از همان ابتدا با او مشورت کنید:
- وقتی آرتروز یا نکروز سر استخوان ران پیشرفته است و صحبت از تعویض مفصل لگن است.
- وقتی مفصل لگن قبلا تعویض شده و حالا درد یا شل شدن پروتز پیش آمده است.
- در شکستگی‌های پیچیده‌ی حلقه‌ی لگن و حفره‌ی استابولوم.
- در دیسپلازی یا دررفتگی مادرزادی لگن در بزرگسالان که ممکن است به استئوتومی لگن نیاز داشته باشد.
دکتر مهرداد منصوری فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران است و تعویض مفصل لگن، جراحی شکستگی‌های لگن و استئوتومی لگن را انجام می‌دهد. برای آشنایی با سوابق و محل مطب ایشان صفحه‌ی دکتر مهرداد منصوری را ببینید.
چه زمانی به متخصص روماتولوژی مراجعه کنیم
روماتولوژیست متخصص بیماری‌های التهابی و خودایمنی مفاصل است و جراحی انجام نمی‌دهد. اگر درد لگن شما این ویژگی‌ها را دارد، احتمال یک بیماری التهابی بیشتر است:
- خشکی صبحگاهی که بیشتر از نیم ساعت طول می‌کشد و با حرکت بهتر میشود.
- درگیری چند مفصل با هم، مثل دست‌ها، زانوها یا مچ‌ها.
- درد کمر و باسن در جوانی که با استراحت بدتر و با ورزش بهتر میشود.
- خستگی، تب خفیف یا کاهش وزن بدون علت.
این بیماری‌ها اغلب دیر تشخیص داده می‌شوند. در یک مطالعه روی 432 بیمار با التهاب مفاصل ستون فقرات و لگن، از شروع علائم تا تشخیص به‌طور متوسط حدود 5 سال و در نیمی از بیماران دست‌کم 2 سال طول کشیده بود.
تفاوت علائم روماتیسم و آرتروز لگن در مقاله‌ی بیماری‌های التهابی مفصل ران آمده است. گاهی ارتوپد و روماتولوژیست با هم بیمار را درمان می‌کنند، مثلا وقتی روماتیسم مفصل ران را تخریب کرده و تعویض مفصل لازم شده است.
چه زمانی می‌توان با فیزیوتراپی شروع کرد
برای دردهای خفیف تا متوسطی که بدون ضربه شروع شده‌اند و هیچ‌کدام از نشانه‌های هشدار بالا را ندارند، شروع با فیزیوتراپی و ورزش‌های لگن منطقی است. اگر بعد از چهار تا شش هفته درد بهتر نشد، باید ارتوپد شما را معاینه کند.
در یک درمانگاه که بیماران آرتروز لگن و زانو اول توسط فیزیوتراپیست ارزیابی می‌شدند، از 358 بیمار فقط 143 نفر به جراح ارجاع شدند و برای 133 نفر از همین‌ها جراحی توصیه شد.
درد لگن در خانم‌ها: متخصص زنان یا ارتوپد
بسیاری از خانم‌ها منظورشان از درد لگن، درد زیر شکم است. اگر درد با قاعدگی، ترشح، درد هنگام نزدیکی یا بارداری ارتباط دارد، اول باید متخصص زنان را ببینید. دردی که با راه رفتن و حرکت پا بیشتر میشود بیشتر از مفصل ران یا استخوان‌های لگن است و کار ارتوپد است.
علت‌های زنانه، ادراری و فتق در ناحیه‌ی کشاله‌ی ران و پزشک مربوط به هرکدام در مقاله‌ی علت درد کشاله ران توضیح داده شده است.
درد لگن که از کمر می‌آید
گاهی درد پشت لگن و باسن اصلا از مفصل ران نیست و از دیسک یا مفاصل کمر منتشر میشود. اگر درد از کمر شروع میشود و تا پشت ران یا ساق پا پایین می‌رود، یا با بی‌حسی و گزگز همراه است، متخصص ارتوپدی ستون فقرات یا جراح مغز و اعصاب پزشک مناسب‌تری است.
درد استخوان نشیمنگاه هنگام نشستن و درد باسن دو مشکل شایع همین ناحیه‌اند که علت و پزشک هرکدام در مقاله‌ی خودش آمده است.
کودک با درد لگن را پیش چه پزشکی ببریم
لنگیدن یا درد لگن در کودک را باید ارتوپد اطفال یا ارتوپد ببیند. التهاب گذرای مفصل ران شایع‌ترین علت است و خودبه‌خود خوب میشود.
ولی بیماری‌هایی مثل پرتس و لغزش سر استخوان ران هم همین علائم را دارند و دیر تشخیص دادنشان عوارض ماندگار دارد. درد زانو در نوجوانی که لنگ می‌زند هم گاهی از مفصل ران است.
قبل از رفتن به دکتر چه آماده کنید
- دقیقا کجا درد دارید: جلو و کشاله‌ی ران، کنار لگن یا پشت و باسن.
- درد از کی شروع شده و آیا بعد از ضربه یا زمین خوردن بوده است.
- چه چیزی درد را بیشتر یا کمتر می‌کند.
- عکس‌ها و ام آر آی‌های قبلی و فهرست داروهایی که مصرف می‌کنید.
سوالات متداول
منابع علمی این مقاله
- Hip Pain in Adults: Evaluation and Differential Diagnosis – American Family Physician
- Early surgery for patients with a fracture of the hip decreases 30-day mortality – The Bone and Joint Journal
- Native hip joint septic arthritis in 20 adults: delayed presentation beyond three weeks predicts need for excision arthroplasty – Journal of Infection
- Diagnostic delay in axial spondyloarthritis: A cross-sectional study of 432 patients – Joint Bone Spine
- The Joint Clinic: Managing Excess Demand for Hip and Knee Osteoarthritis Referrals Using a New Physiotherapy-Led Outpatient Service – The Journal of Arthroplasty
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها