درد لگن در زنان دو منشا اصلی دارد. گروه اول از استخوان، مفصل ران، تاندون‌ها و عضلات اطراف لگن می‌آید. گروه دوم از اندام‌های داخل لگن مثل رحم، تخمدان و مثانه است. محل درد کمک زیادی به جدا کردن این دو گروه می‌کند.
درد کنار ران و روی برجستگی استخوان بیشتر از تاندون‌هاست، درد کشاله‌ی ران بیشتر از خود مفصل ران، و درد وسط زیر شکم که با قاعدگی تغییر می‌کند بیشتر منشا زنانه دارد.
چند علت استخوانی و عضلانی در زنان شایع‌تر از مردان است. سندرم درد تروکانتر بزرگ که موجب درد کنار ران بیشتر در شب روی همان سمت میشود، و دیسپلازی مفصل ران که از کودکی همراه فرد است. درد باسن و پشت لگن بیشتر از مفصل ساکروایلیاک یا عضله‌ی پیریفورمیس است.
در بارداری درد کمربند لگنی و مفصل ساکروایلیاک شایع است و در ماه‌های آخر بارداری پوکی گذرای مفصل ران هم دیده میشود.
بعد از یائسگی پوکی استخوان باعث میشود لگن و ساکروم حتی با زمین خوردن ساده بشکنند. زنان ورزشکاری که قاعدگی نامنظم و تغذیه‌ی ناکافی دارند در خطر شکستگی استرسی لگن و گردن استخوان ران هستند. درد شدید و ناگهانی زیر شکم، تب، خونریزی غیرطبیعی یا ناتوانی در گذاشتن وزن بدن روی پا نیاز به مراجعه‌ی فوری دارد.
این مقاله درباره‌ی علت‌هایی است که درد لگن را در زنان از مردان متفاوت می‌کند. فهرست کامل علت‌های درد لگن در هر دو جنس در مقاله‌ی علت درد لگن آمده است. اگر درد شما در کشاله‌ی ران یا در خود ران است، مقاله‌های درد کشاله ران و علت درد ران پا در زنان را هم بخوانید.
درد لگن در زنان از کجا می‌آید
در زبان فارسی «لگن» هم به مفصل ران گفته میشود و هم به حلقه‌ی استخوانی که اندام‌های داخل شکم پایینی را در بر گرفته است. به همین دلیل وقتی زنی می‌گوید «لگنم درد می‌کند»، منظورش ممکن است درد کنار ران، کشاله‌ی ران، باسن یا زیر شکم باشد. هر کدام از این محل‌ها علت‌های خودش را دارد.
- کنار ران و روی برجستگی استخوان: بیشتر از تاندون‌های عضلات سرینی و بورس تروکانتر است.
- کشاله‌ی ران: بیشتر از خود مفصل ران است، مثل آرتروز، دیسپلازی، پارگی لابروم یا پوکی گذرا.
- باسن و پشت لگن: از مفصل ساکروایلیاک، عضله‌ی پیریفورمیس، ساکروم یا ستون فقرات کمری است.
- وسط زیر شکم و بالای استخوان شرمگاهی: بیشتر منشا زنانه یا ادراری دارد، مگر درد روی خود استخوان پوبیس باشد.
رابطه‌ی درد با حرکت هم مهم است. درد استخوانی و مفصلی با راه رفتن، بالا رفتن از پله، دراز کشیدن روی همان سمت یا نشستن طولانی بیشتر میشود و با استراحت کم میشود. درد زنانه بیشتر با چرخه‌ی قاعدگی، رابطه‌ی جنسی یا ادرار تغییر می‌کند و به حرکت مفصل ران ربطی ندارد.
علت‌های استخوانی و عضلانی درد لگن که در زنان شایع‌ترند
شکل لگن زن پهن‌تر است و زاویه‌ی ران با لگن بیشتر است. این تفاوت بار بیشتری روی تاندون‌های کنار ران می‌گذارد. شل بودن نسبی رباط‌ها و تغییرات هورمونی بارداری و یائسگی هم این شیوع را بیشتر میکنند.
سندرم درد تروکانتر بزرگ (بورسیت تروکانتر و تاندینوپاتی سرینی)
شایع‌ترین علت درد کنار ران در زنان میانسال همین سندرم است. درد روی برجستگی استخوانی کنار ران حس میشود و گاهی تا کنار زانو پایین می‌رود. خوابیدن روی همان سمت، بالا رفتن از پله و انداختن پا روی پا درد را بیشتر می‌کند.
در یک مطالعه روی 3026 نفر بین 50 تا 79 سال، درد تروکانتر یک‌طرفه در 15 درصد زنان و فقط 6.6 درصد مردان دیده شد. احتمال این سندرم در زنان بیش از سه برابر مردان بود.
بیشتر این بیماران با کم کردن فعالیت‌های دردناک، تمرین تقویت عضلات سرینی و گاهی تزریق بهبود پیدا میکنند. توضیح کامل در مقاله‌ی بورسیت تروکانتر آمده است.
دیسپلازی مفصل ران
دررفتگی مادرزادی لگن در دختران بسیار شایع‌تر از پسران است. در شکل خفیف آن کاسه‌ی مفصل ران کم‌عمق می‌ماند و ممکن است تا جوانی هیچ علامتی ندهد. زنی که در دهه‌ی سوم یا چهارم زندگی درد کشاله‌ی ران، خستگی زودرس لگن بعد از راه رفتن یا صدای کلیک در مفصل دارد، باید از نظر دیسپلازی بررسی شود.
تشخیص زودهنگام اهمیت دارد، چون در مفصلی که هنوز آرتروز نگرفته، جراحی استئوتومی می‌تواند کاسه‌ی مفصل را اصلاح کند و سال‌ها تعویض مفصل را عقب بیندازد. جزئیات در مقاله‌ی دررفتگی مادرزادی لگن در بزرگسالان آمده است.
آرتروز مفصل ران
آرتروز مفصل ران در زنان بعد از پنجاه سالگی شایع است و درد آن در کشاله‌ی ران، جلوی ران و گاهی زانو حس میشود. خشکی صبحگاهی کوتاه، سختی پوشیدن جوراب و کفش، و لنگیدن از نشانه‌های آن است. در آرتروز لگن درمان از ورزش و کاهش وزن شروع میشود و در مراحل پیشرفته به تعویض مفصل می‌رسد.
سندرم پیریفورمیس و درد مفصل ساکروایلیاک
عضله‌ی پیریفورمیس در عمق باسن روی عصب سیاتیک قرار دارد. وقتی این عضله سفت یا ملتهب شود، درد باسن و گاهی درد تیرکشنده‌ی پشت ران ایجاد می‌کند. در بررسی مطالعات قبلی شایع‌ترین علائم درد باسن، حساسیت در عمق باسن و بدتر شدن درد با نشستن بود. درمان آن در مقاله‌ی سندرم پیریفورمیس توضیح داده شده است.
مفصل ساکروایلیاک محل اتصال ساکروم به دو استخوان لگن است. درد آن در پایین کمر و یک طرف باسن حس میشود و با ایستادن روی یک پا یا بلند شدن از صندلی بیشتر میشود. بارداری، زایمان و بیماری‌های التهابی مثل اسپوندیلیت از علت‌های آن هستند. توضیح بیشتر در مقاله‌ی التهاب مفصل ساکروایلیاک آمده است.
گیر افتادن عصب جلوی ران (مرالژیا پارستتیکا)
سوزش، گزگز یا بی‌حسی جلو و کنار ران بدون درد مفصل، علامت گیر افتادن عصب پوستی ران زیر رباط کشاله است. شلوار و کمربند تنگ، اضافه وزن و بارداری علت‌های شایع آن در زنان هستند. در مرالژیا پارستتیکا معمولا برداشتن فشار از روی عصب کافی است.
درد لگن در بارداری و بعد از زایمان
در بارداری هورمون‌ها رباط‌های لگن را شل میکنند تا لگن برای زایمان آماده شود. همزمان وزن بیشتر و جلو آمدن شکم بار مفصل‌های پشت و جلوی لگن را زیاد می‌کند. نتیجه‌ی این تغییرات درد کمربند لگن است.
درد کمربند لگن و سمفیز پوبیس
طبق بررسی مطالعات قبلی درباره‌ی درد لگن و کمر در بارداری، حدود 45 درصد زنان باردار و 25 درصد زنان بعد از زایمان این درد را دارند. در حدود 8 درصد بیماران درد آن‌قدر شدید است که کارهای روزانه را مختل می‌کند.
درد در پشت لگن روی یک یا هر دو مفصل ساکروایلیاک، یا در جلو روی استخوان شرمگاهی حس میشود. چرخیدن در رختخواب، بالا رفتن از پله، ایستادن روی یک پا و باز کردن پاها درد را بیشتر می‌کند. بیشتر این دردها چند ماه بعد از زایمان خوب می‌شوند. فیزیوتراپی، کمربند لگنی و تقسیم وزن روی هر دو پا هنگام ایستادن کمک می‌کند.
پوکی گذرای مفصل ران در ماه‌های آخر بارداری
اگر در ماه‌های آخر بارداری درد کشاله‌ی ران بدون ضربه شروع شود و راه رفتن را سخت کند، باید به پوکی گذرای مفصل ران فکر کرد. در زنان این بیماری بیشتر در اواخر بارداری دیده میشود و بهترین روش تشخیص آن ام‌آر‌آی است.
بیماری معمولا بدون جراحی و با کم کردن وزن روی پا خوب میشود، ولی سر استخوان ران در این مدت ضعیف است و خطر شکستگی دارد. توضیح کامل در مقاله‌ی پوکی گذرای مفصل ران آمده است.
درد لگن در دختران جوان و زنان ورزشکار
در دختران و زنان جوان دو گروه علت اهمیت دارد. گروه اول ساختمان مفصل ران است، مثل دیسپلازی خفیف، ایمپینجمنت یا گیرافتادگی مفصل ران و پارگی لابروم. درد این‌ها در کشاله‌ی ران است و با نشستن طولانی، چرخاندن پا و حرکات ورزشی مثل اسکات بیشتر میشود.
گروه دوم شکستگی استرسی است. در زنان ورزشکار شکستگی استرسی بیشتر در ساکروم، لگن و گردن استخوان ران رخ می‌دهد. قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی، کمبود کلسیم و رژیم‌های سخت غذایی خطر آن را بالا می‌برند.
درد تدریجی کشاله‌ی ران یا باسن در دونده‌ای که اخیرا تمرینش را زیاد کرده، تا رد شدن شکستگی استرسی باید جدی گرفته شود. جزئیات در مقاله‌های شکستگی استرسی لگن و شکستگی استرسی مفصل ران آمده است.
علت درد لگن در زنان یائسه
بعد از یائسگی کاهش استروژن استخوان‌ها را ضعیف می‌کند. در این سن یک زمین خوردن ساده، یا حتی گاهی بدون ضربه‌ی واضح، می‌تواند باعث شکستگی ساکروم، استخوان پوبیس یا گردن استخوان ران شود. درد ناگهانی پایین کمر، باسن یا کشاله‌ی ران در زن مسنی که نمی‌تواند راحت راه برود باید با عکس و در صورت لزوم سی‌تی یا ام‌آر‌آی بررسی شود.
در بررسی شکستگی‌های لگن ناشی از پوکی استخوان در فنلاند، بروز این شکستگی‌ها در زنان بالای 60 سال از 31 مورد در هر صد هزار نفر در سال 1970 به 103 مورد در سال 1997 رسید. همین رقم در مردان از 13 به 38 مورد رسید.
سندرم درد تروکانتر و آرتروز مفصل ران هم در همین سن بیشترین شیوع را دارند. درمان پوکی استخوان بخش ثابت درمان هر زن یائسه‌ای است که با شکستگی لگن مراجعه می‌کند. درباره‌ی شکستگی ساکروم در مقاله‌ی شکستگی ساکروم و درباره‌ی شکستگی مفصل ران در مقاله‌ی شکستگی لگن بخوانید.
علت‌های زنانه و ادراری که با درد لگن اشتباه می‌شوند
درد زیر شکم و لگن در زنان همیشه از استخوان نیست. قاعدگی دردناک، آندومتریوز، کیست تخمدان، عفونت لگن و عفونت ادراری هم دردی در همین ناحیه می‌دهند. این دردها معمولا در وسط زیر شکم یا یک طرف آن هستند، با چرخه‌ی قاعدگی یا ادرار تغییر میکنند و با حرکت دادن مفصل ران بیشتر نمی‌شوند.
درد مزمن لگن، یعنی دردی که بیش از 6 ماه طول کشیده و به قاعدگی ربطی ندارد، شایع است. در مروری بر 7 مطالعه‌ی کشورهای مختلف شیوع آن بین 5.7 تا 26.6 درصد زنان گزارش شد.
دو علت زنانه فوریت دارند: حاملگی خارج از رحم و پیچ خوردن تخمدان. درد ناگهانی و شدید یک طرف زیر شکم، همراه با تاخیر قاعدگی، خونریزی، سرگیجه یا تهوع، نیاز به مراجعه‌ی فوری به اورژانس دارد. برای بقیه‌ی دردهای زنانه متخصص زنان و زایمان پزشک مناسب است.
درد لگن سمت راست یا چپ در زنان
علت‌های استخوانی و مفصلی مثل بورسیت تروکانتر، آرتروز یا پیریفورمیس در هر سمتی که مشکل دارد درد می‌دهند و سمت درد به‌تنهایی چیزی درباره‌ی علت نمی‌گوید. ولی برای درد زیر شکم، سمت درد مهم است:
- سمت راست: آپاندیسیت، کیست یا پیچ خوردن تخمدان راست، حاملگی خارج از رحم و سنگ کلیه‌ی راست.
- سمت چپ: کیست یا پیچ خوردن تخمدان چپ، حاملگی خارج از رحم، التهاب روده‌ی بزرگ و سنگ کلیه‌ی چپ.
تقسیم‌بندی کامل علت‌های هر سمت در مقاله‌ی علت درد لگن آمده است.
درد لگن در زنان چه زمانی خطرناک است
- درد ناگهانی و شدید زیر شکم، به‌خصوص با تاخیر قاعدگی یا خونریزی
- درد لگن همراه با تب، لرز یا ترشح غیرطبیعی
- ناتوانی در گذاشتن وزن بدن روی پا بعد از زمین خوردن، به‌خصوص در زن مسن
- درد کشاله‌ی ران در ماه‌های آخر بارداری که راه رفتن را سخت کرده است
- بی‌حسی ناحیه‌ی نشیمنگاه یا اختلال در کنترل ادرار و مدفوع
- درد شبانه‌ای که با استراحت بهتر نمی‌شود، همراه با کاهش وزن بی‌دلیل
تشخیص و درمان درد لگن در زنان
پزشک اول محل دقیق درد را پیدا می‌کند و مفصل ران را در جهت‌های مختلف حرکت می‌دهد. فشار روی برجستگی کنار ران، دردناک بودن چرخش مفصل ران و حساسیت در عمق باسن هر کدام به یک گروه علت اشاره دارند. عکس ساده‌ی لگن اولین تصویربرداری است. ام‌آر‌آی برای شکستگی استرسی، پوکی گذرا و پارگی لابروم، و سونوگرافی لگن برای علت‌های زنانه به کار می‌رود.
درمان به علت بستگی دارد. بیشتر دردهای تاندونی و عضلانی با تغییر فعالیت، فیزیوتراپی و داروی ضد التهاب خوب می‌شوند. جراحی فقط برای علت‌هایی مثل دیسپلازی، آرتروز پیشرفته و شکستگی‌های ناپایدار لازم است. اگر نمی‌دانید برای درد خود به کدام متخصص مراجعه کنید، مقاله‌ی برای درد لگن به چه دکتری مراجعه کنیم را بخوانید. بررسی علت‌های مفصل ران و تصمیم برای جراحی آن کار فوق تخصص جراحی لگن است.
سوالات متداول
منابع علمی این مقاله
- Greater trochanteric pain syndrome: epidemiology and associated factors – Archives of Physical Medicine and Rehabilitation
- The clinical features of the piriformis syndrome: a systematic review – European Spine Journal
- Pregnancy-related pelvic girdle pain (PPP), I: Terminology, clinical presentation, and prevalence – European Spine Journal
- Transient osteoporosis of the hip: review of the literature – Osteoporosis International
- Stress injury to the bone among women athletes – Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America
- Epidemiology of osteoporotic pelvic fractures in elderly people in Finland: sharp increase in 1970-1997 and alarming projections for the new millennium – Osteoporosis International
- Prevalence of chronic pelvic pain among women: an updated review – Pain Physician
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها